इन्दिरा निरौला को शब्दमा तीज गीतको मिउजिक भिडियो सार्बजनिक “ए आमा… म त जिउँदै मरेँ” चेलीको करुण व्यथा बोकेको गितको भिडियो सार्बजनिक। यस वर्षको तीजमा केवल नाचगानको रंगीन मायाजाल मात्र होइन, चेलीहरूको आँसु, पीडा र असमानताको करुण स्वर लिएर एक भिन्न ध्वनि घन्किएको छ। “ए आमा… म त जिउँदै मरेँ”। यो गीत केवल मनोरञ्जनका लागि मात्र नभई, पीडामा डुबेका हजारौँ चेलीहरूको मौन चित्कार बन्न सफल हुने अपेक्षा गरिएको छ।।
युवा नेतृ तथा संवेदनशील लेखिका इन्दिरा निरौलाको कलमबाट जन्मिएको तथा इन्दिरा निरौला स्वयम्: निर्माता रहेको यस गीतमा गायिका समीक्षा अधिकारीको आत्मा छुने स्वर घुलिएको छ भने वरिष्ठ कलाकार बिमलराज क्षेत्रीले लय भरेका छन् भने प्रकाश भट्ट यो गितको निर्देशक हुनुहुन्छ। गीतले महिलामाथि हुने अन्याय, हिंसा र अपमानको कटु सत्यलाई निर्भीक शब्दमा उभ्याउनुका साथै कारुणीक हिसाबले भिडियो छायांकन गरेको छ।
यो देशका हजारौं निरहि नागरिक न्याय पाउन अदालतको ढोका ढक्ढक्याउन पुग्छन तर पैसाको खेलमा न्याय किन्न नसकी आत्महत्याको बाटो रोज्नुपरेका असंख्य चेलीहरूको करुण व्यथा यस गीतमा स्पन्दित हुन्छ। “दुःखको कथा आमा लेख्न पाइन, माइतीको आँगन आमा टेक्न पाइन…” यी मर्मस्पर्शी हरफहरूले केवल कान मात्र होइन, हृदय नै भकाभक पोल्छ। प्रत्येक चेली, आमा, दिदी, छोरी र बहिनीको पीडा यसमा प्रतिबिम्बित हुन्छ। इन्दिरा निरौला सिन्धुली जिल्ला भूमि आयोगकी सदस्य र लेखक संघको केन्द्रीय सदस्यले यो गीतमार्फत कलमलाई नारी हक, अधिकार र न्यायका लागि धारिलो अस्त्र बनाएकी छिन्।
मनोरञ्जनको सीमाभन्दा टाढा, यो गीत एक आन्दोलन बनेर चेलीहरूको पीडामा न्यायको स्वर माग्छ। गीतले आजको न्यायालयमा मौलाएको भ्रष्टाचार, अपराधीलाई संरक्षण गर्ने प्रवृत्ति, र पीडितलाई अझ पिडा थप्ने संरचनागत विकृतिलाई कलात्मक तरिकाले उजागर गरेको छ। यसैले यो केवल तीजको गीत मात्र होइन, समाजलाई झक्झक्याउने साहित्यिक दस्तावेज बनेको छ। समीक्षा अधिकारीको मधुर स्वर र इन्दिरा निरौलाको आत्मा जलाउने शब्दबीचको अद्वितीय संगमले नेपाली तीज गीतलाई एक नयाँ आयाम दिएको छ। जहाँ नाच र रमाइलो मात्र होइन, चेलीहरूको मौन चित्कारले न्याय खोज्छ, समानताको आवाज बुलन्द हुन्छ।
नेकपा (एमाले) का महासचिव शंकर पोखरेलले पार्टी र कार्यकर्ताको विश्वासको जगमा प्रधानमन्त्रीको नेतृत्व प्राप्त हुने कुरा बुझ्न जरूरी रहेको बताएका छन्।
बुधबार काठमाडौंमा स्व. प्रदीप गिरीको स्मृति सभामा बोल्दै उनले नेपाली कांग्रेसभित्र सभापति शेरबहादुर देउवालाई कति पटक प्रधानमन्त्री भएको भनेर प्रश्न सोधिने गरेको भन्दै यो उदेकलाग्दो रहेको जिकीर गरे।
लोकतन्त्रमा पार्टी र कार्यकर्ताको विश्वासको जगमा नै प्रधानमन्त्रीको नेतृत्व गर्न पाइने कुरा बुझ्न जरूरी रहेको उनले बताए।
‘कहिलेकाहीँ नेपाली कांग्रेसभित्रै बहस चलेको सुन्दछु म। उदेकलाग्दो छ। नेपाली कांग्रेसकै एक जना महामन्त्रीले भनेको सुनेँ। शेरबहादुर दाइ कति पटक प्रधानमन्त्री हुने? अब अरू मलाई दिनुपर्दछ। यो प्रधानमन्त्री भन्ने कुरा पालोको कुरा हो र? विश्वासको कुरा हो। पार्टीको विश्वास र कार्यकर्ताको विश्वासको जगमा प्रधानमन्त्रीको नेतृत्व प्राप्त हुन्छ। यति कुरा त लोकतन्त्रमा बुझ्नुपर्यो यो नि,’ उनले भने।
कांग्रेस महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्माले सभापति देउवा अब प्रधानमन्त्री बन्न नहुने कुरा पार्टी केन्द्रीय समिति बैठकमै भनेका थिए। त्यसप्रति लक्ष्य गर्दै महासचिव पोखरेलले उक्त कुरा बताएका हुन्।
दाङ जिल्लाको बधिया भाले अहिले देशभरि चर्चाको केन्द्रमा परेको छ। करिब ४०० किलोमिटर टाढा काठमाडौँसम्मका रेस्टुरेन्टहरूले समेत दाङबाटै बधिया भाले ल्याई ग्राहकलाई परोस्ने गरेका छन्।
बधिया भाले सामान्य लोकल भालेभन्दा फरक हुन्छ। यसमा अण्डकोष निकालिएको हुन्छ, जसका कारण यसको मासु खँदिलो, स्वादिलो र पोषिलो मानिन्छ। यिनै विशेषताका कारण बधिया भाले विशेष अवसर र उपहारका रूपमा समेत बढी मागिन्छ।
यसको पालन–पोषणमा समय, ध्यान र मेहनत बढी लाग्छ, तर गुणस्तर र स्वादका कारण यसको लोकप्रियता हरेक वर्ष बढ्दो छ। विशेष गरी दसैंदेखि माघसम्म यसको माग उच्च हुने गरेको छ।
आज दाङको बधिया भाले केवल स्थानीय परिकार मात्र नभई, देशभरि माग हुने व्यावसायिक उत्पादन र उपहार संस्कृतिको प्रतीकका रूपमा समेत स्थापित हुँदै गएको छ।
नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चद्वारा प्रकाशित लघुकथासङ्ग्रहहरू ‘मारुनी’ र ‘चाक चारब्रा’को परिचर्चा कार्यक्रम शनिवार सम्पन्न भएको छ । मञ्चकै आयोजनामा भर्चुअल प्रविधिबाट जुम हलमा भएको उक्त कार्यक्रम अपरान्ह ६ बजेदेखि ९ बजेसम्म चलेको थियोे ।
‘मारुनी’ लघुकथासङ्ग्रह, लघुकथाकार राजन ग्याल्दाङ ‘बुद्धि सिङ’ घलेको र ‘चाक चारब्रा’ लघुकथासङ्ग्रह, लघुकथाकार मुक्ति गौतमको लघुकथासङ्ग्रह हो । यी दुवै लघुकथासङ्ग्रहहरू कृतिकारका पहिलो लघुकथा कृतिहरू हुन् ।
परिचर्चा कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि एवम् वरिष्ठ साहित्यकार प्रा.डा. हरिप्रसाद सिलवालले नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चले फरक ढङ्गले परिचर्चा कार्यक्रम गरेकोप्रति मञ्चको सराहना गर्नुभयो । परिचर्चाकारले लघुकथाहरू वोधगम्य हुनुकासाथै समापन घोच्ने खालको, झसङ्ग बनाउने खालको हुनुपर्छ भन्ने परिचर्चाकार डा.शंकरप्रसाद गैरेको अभिव्यक्तिलाई समर्थन गर्दै लघुकथामा शब्द कति छ भन्नुभन्दा पनि लघुकथाले कस्तो सन्देश दिएको छ, कत्तिको झट्का हानेको छ भन्ने कुराले महत्त्व राख्ने बताउनुभयो । साथै उहाँले परिचर्चाकारहरूले दिनुभएको सुझावलाई ग्रहण गर्दै अगाडि बढ्न कृतिकारहरूमा अनुरोध पनि गर्नुभयो ।
राजन ग्याल्दाङ घलेको लघुकथा सङ्ग्रह ‘मारुनी’को परिचर्चाकारको रूपमा उपस्थित हुनुभएका वरिष्ठ लघुकथाकार, साहित्यकार ध्रुव मधिकर्मीले लघुकथा निश्चित विषय, निश्चित आयामको हुनुपर्छ, जसले लघुकथालाई राम्रो र मानक बनाउने बताउनुभयो । ‘लघुकथाकार घलेका लघुकथामा परदेशका विशेषत: जापानका चित्रहरू, हाम्रै समाजका चित्रहरू हेर्न र देख्न पाइन्छ’ उहाँले भन्नुभयो ।
कार्यक्रमको दोस्रो चरणमा लघुकथाकार मुक्ति गौतमको लघुकथा कृति ‘चाक चारब्रा’ बारे परिचर्चा गर्नुहुँदै परिचर्चाकार, वरिष्ठ साहित्यकार एवम् समालोचक डा.शंकरप्रसाद गैरेले लघुकथाकार गौतमको कृतिको शीर्षकले नै आफूमा कौतुहलता उत्पन्न गरेको बताउनु भयो । लघुकथासङ्ग्रहको शीर्षक ‘चाक चारब्रा’ले सुरुमा अर्थ नबुझेर र पछि बुझेपछि झनै आकर्षित गरेको बताउनु भयो । आजभोलि गाउँघरमा ‘खाना खानु भयो’ भनेर सोध्ने मान्छे र परिस्थिति दुवै नभएको उल्लेख गर्दै यसले पछिल्लो समयको गम्भीर कुरा उठाएको बताउनु भयो । गौतमका लघुकथामा आफू जन्मिएको समाज एवम् माटोको यथार्थ चित्रण पाइन्छ । कतिपय लघुकथाको शीर्षक उपयुक्त हुन नसकेको बताउँदै डा.गैरेले शुद्धता तर्फ पनि ध्यान दिनुपर्ने बताउनु भयो ।
कार्यक्रममा बोल्नुहुँदै वरिष्ठ साहित्यकार, समालोचक एवम् उक्त कृतिहरूका सम्पादक डा.विदुर चालिसेले भन्नुभयो, “छोटो समयमै दुई दर्जन बढी कृतिहरूको सम्पादन गर्नु, प्रकाशन गर्नु कम चुनौतीपूर्ण कार्य थिएन, तर हामीले त्यसलाई सहजतापूर्वक सम्पन्न गर्यौँ । हतारमा काम गर्दा सानातिना कमिकमजोरी हुनसक्छन्, तर सकेसम्म कम त्रुटि होस् भन्नेमा हामी सजग थियौँ ।”
परिचर्चा कार्यक्रममा कृतिकारद्वय राजन ग्याल्दाङ घले र मुक्ति गौतमले परिचर्चाकारज्यूहरू, नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च लगायत उपस्थित सबैप्रति हार्दिक आभार एवम् धन्यवाद प्रकट गर्नुभएको थियो ।
‘लघुकथा वन्दना’को प्रशारणसँगै शुरु भएको कार्यक्रममा प्रा.डा. हरिप्रसाद सिलवाल, कृष्णजी शर्मा, ध्रुव मधिकर्मी, डा.शंकरप्रसाद गैरे, डा.विदुर चालिसे, वसन्त अनुभव, यमुना प्रधानाङ्ग मुना, मीठू कुमारी पाठक, म्यामराज राई, डा.टिकाराम पोख्रेल, राजन घले, मुक्ति गौतम, लोकनाथ पुडासैनी, कमल पौडेल, इन्दिरा पौडेल, आयुष बडाल लगायत संस्थाका सल्लाहकारहरू, अभिभावकहरू, पदाधिकारीहरू, सञ्चारकर्मीहरू, लघुकथा सर्जक एवम् पाठकहरूको उपस्थिति रहेको थियोे ।
नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चका अध्यक्ष घनश्याम डल्लाकोटी ‘कृष्णजी शर्मा’को अध्यक्षतामा सञ्चालित उक्त कार्यक्रमको सहजीकरण कुशल कार्यक्रम सञ्चालक एवम् रेडियो सारथिका स्टेसन म्यानेजर कमल पौडेल र संस्थाकी आधिकारिक लघुकथा वाचिका इन्दिरा पौडेल ‘प्रतीक्षा’ले गर्नुभएको थियोे भने प्राविधिक संयोजन आयुष बडालले गर्नुभएको थियोे ।
बिगत केहि महिनादेखि रूपन्देही जिल्ला कारागारमा राखिएका राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेलाई कारागारबाट अड्डासार गर्दै शनिबार बुद्ध एयरको फ्लाइटमा काठमाडौं ल्याएर ललितपुरको नख्खु कारागारमा लगिएको छ । उनलाई अहिले ‘सीआरसी’ ब्लकमा राखिएको छ, जहाँ विगतमा रौतहट विस्फोटका आरोपी अफताब आलम पनि राखिएका थिए। आलमलाई पछि उच्च अदालतले सफाइ दिएपछि थुनामुक्त गरिएको थियो।
रुपन्देही जिल्ला कारागारको थुनामा रहेका रास्वपा सभापति लामिछानेकै मन्जुरीनामा अनुसार नक्खु कारागार सरुवा गरिएको हो । कारागार स्रोतका अनुसार उनलाई ‘सीआरसी’ ब्लकमा राखिने छ जसमा करिब ४ सय कैदीबन्दी छन्। तर लामिछानेलाई भने आन्तरिक प्रशासनले छुट्टै कोठामा राख्ने तयारी गरेको छ। नख्खु कारागारका एक अधिकारीले भने, “अरु कैदीबन्दीलाई जस्तै सुविधा उहाँलाई पनि दिइनेछ। संरचनाका हिसाबले नख्खु भैरहवा कारागारभन्दा सहज र सुरक्षित रहेकोछ।”
गत जेठ १४ गते लामिछानेले रुपन्देही जिल्ला अदालतमा कारागार सरुवाका लागि निवेदन दिएका थिए। अदालतले जेठ १६ गते अनुमति दिए पनि तत्काल सरुवा हुन सकेको थिएन। गृह प्रशासनले पछिल्लो निर्णयपछि उनलाई आज भैरहवाबाट काठमाडौं ल्याई नख्खु कारागारमा पूर्याएको हो।
कारागार सरुवाको निवेदन दिदा समेत बेवास्ता गरिएपछि रास्वपा सांसदहरूले पार्टी सभापति रविको हकमा कारागार सरुवामा फरक नियम किन भन्दै प्रश्न उठाउदै आएका थिए ।शनिबार विदाको दिन भएपनि रुपन्देही कारागार, सीडीओ कार्यालय र प्रशासनले प्रक्रिया पूरा गरेर कारागार सरुवा गरेका हुन्
लामिछानेलाई कारागारमा पुर्याउँदा रास्वपा समर्थकहरूको उल्लेख्य भीड पनि रहेको थियो।
काठमाण्डौ, ३० साउन । कुवेतमा पछिल्लो तीन दिनमा नौ जना नेपाली श्रमिकहरुको ज्यान गएको छ । अरू १५ जना भन्दा धेरै नेपालीहरुको विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको कुवेतमा रहेको नेपाली दुतावासलाई उद्धृत गर्दै बीबीसीले जनाएको छ । कुवेतको स्वास्थ्य मन्त्रालयले विज्ञप्ती निकालेर मेथनोल मिसावट गरेको रक्सी खाएका कारण एक सय ६० जना भन्दा धेरै प्रभावित भएका र उनीहरु मध्ये २३ जनाको ज्यान गएको जनाएको छ ।
मृतक सबैजसो एशियाली देशका रहेका मन्त्रालयले आज निकालेको विज्ञप्तीमा उल्लेख छ । विज्ञप्तीमा देश उल्लेख नभए पनि ज्यान गुमाउने नौ जना नेपाली तिनै २३ जना मध्येका रहेका कुवेतमा रहेको नेपाली दुतावासले जनाएको छ ।
बीबीसीसँगको कुराकानीमा नेपाली दूतावासका श्रम सहचारी गिरिप्रसाद आचार्यले कुवेतका अधिकारीहरुका अनुसार अवैध रूपमा बिक्री हुने रक्सीकै कारण ज्यान गएको बुझिए पनि पोष्टमार्टम रिपोर्ट आउन बाँकी रहेकोले कारण स्पष्ट भएको छैन । उहाँका अनुसार उपचार गराइरहेका मध्ये सबैजसो विशाक्त रक्सी खाएपछि बिरामी परेका हुन् ।
कुवेतका स्थानीय सञ्चार माध्यमहरूले नेपालीसँगै भारतीय श्रमिकहरूको पनि विषाक्त रक्सी खाएका कारण ज्यान गएको उल्लेख गरेका छन् । कुवेतमा यसअघि पनि गैरकानूनी रूपमा बिक्री हुने रक्सीमा विषाक्त रसायन प्रयोग गरिँदा नेपाली श्रमिकहरूको ज्यान जाने गरेको थियो । कुवेतमा रक्सी उत्पादन र बेचबिखन पूर्ण रूपमा प्रतिबन्धित छ ।
१. शीर्षक र विलोम शिल्पको प्रयोग दीपक लोहनीद्वारा लिखित विलोम लघुकथाको शीर्षक “स्वाद” हो, तर यथार्थमा कथा स्वादको अनुभवभन्दा पनि स्वाद भेटाउने प्रक्रियाको व्यङ्ग्यात्मक विलोम प्रस्तुति हो । ‘विलोम लघुकथा’ मा प्रायः परम्परागत शैलीको उल्टो प्रवाह, घटनाको अघिल्लो अनुक्रम वा सामान्य तर्कको व्युत्क्रम अपेक्षा गरिन्छ । तर यहाँ विलोमको प्रयोग शुद्धतः शारीरिक क्रियाको ‘नाटकीय उल्टोपन’मा सीमित देखिन्छ, जसले कथालाई पारम्परिक विलोमभन्दा बढी आभासी व्यङ्ग्यात्मक टोन दिन्छ ।
२. शैलीगत रचनाशिलता
लेखकले संवादात्मक शैली अपनाएका छन्, जुन लघुकथामा ‘लघुता’ र ‘नाटकीयता’ ल्याउने राम्रो उपाय हो । संक्षिप्त वाक्य, ‘मैले भनेँ- उनले गरिन्’ को दोहोरिएको संरचना कथामा हास्यको लय सिर्जना गर्छ । यसले पाठकलाई एउटा ‘नाट्य-चक्र’मा लैजान्छ, जसले कथा पढ्नु भन्दा कथा हेर्नु जस्तै अनुभूति दिन्छ ।
तर, यही शैली पुनरावृत्त भएको कारण शब्दको स्वादभन्दा व्यवहारको यान्त्रिकता बढी महसुस हुन्छ ।
३. विषयवस्तु र व्यङ्ग्यको सन्दर्भ
कथाले साहित्यिक स्वाद पाउन बाह्य वातावरण र स्थितिलाई मात्र जिम्मेवार ठान्ने प्रवृत्तिलाई व्यङ्ग्य गरेको देखिन्छ । कहिलेकाहीं पाठकलाई कथा मन नपर्नु वा ‘स्वाद नपाउनु’ आफ्नै मनोवृत्ति वा पाठकीय शैलीको अभाव हुन सक्छ भन्ने सोचलाई यस कथाले व्यङ्ग्यात्मक रूपमा उद्घाटन गरेको छ ।
‘स्वाद’ पाउन पात्रलाई सयनकक्ष लैजानु, बिजुली निभाउनु, पर्दा लगाउनु, सिरानी प्रयोग गर्न लगाउनु यी सबै क्रियाहरूले ‘अध्यात्मिक एकाग्रता’ होइन, शारीरिक सङ्केत उत्पन्न गर्छन् । यसले कथालाई सौम्य कामुक व्यङ्ग्यको धारमा पुर्याउँछ । ‘ब्रह्मलीन भएर पढिन्’ भन्ने वाक्य यसैको प्रतीक हो ।
४. लघुकथाको प्रभावकारिता
कथाले पाठकमा पहिलो पंक्तिबाटै जिज्ञासा सिर्जना गर्छ । त्यस जिज्ञासालाई मनोरञ्जन र व्यङ्ग्यको झोलामा राखेर ‘आहा !’ भन्ने वाक्यमा विसर्जन गर्छ । यहाँ ‘आहा !’ शब्द आफैं बिजवाक्य बनेको छ, जसले दर्शक/पाठककै अनुभूति दोहोर्याएको जस्तो लाग्छ ।
यद्यपि, केही पाठकले यसमा यथार्थभन्दा कामुक व्यङ्ग्य बढी देख्न सक्छन् । यसको भाषा सङ्केतात्मक भए पनि विलासिता र सौम्यता बीचको सन्तुलन कहिलेकाहीँ चिप्लिन्छ। त्यसैले सबै पाठकले यसलाई सहज रूपमा ग्रहण गर्न सक्दैनन् ।
५. समालोचनात्मक निचोड
‘स्वाद’ विलोम लघुकथा आफ्नो शीर्षकको अर्थ उल्टाउँदै स्वाद पाउन गरिएको हास्यास्पद प्रयत्नलाई व्यङ्ग्य बनाउँदै अगाडि बढ्छ । कथा मूलतः साहित्यिक स्वाद र भौतिक स्वादबीचको द्वन्द्वलाई पृष्ठभूमिमा राखेर पाठकीय मनोविज्ञानमा टिप्पणी गर्छ ।
यो कथा समालोचना, साहित्यिक सर्कल र गम्भीरताका खोलामा लुकेका बनावटीपनहरूलाई लक्षित व्यङ्ग्य हो भनेर बुझ्न सकिन्छ । तर, त्यसका लागि पाठकमा पनि कथा बुझ्ने स्वाद हुनुपर्छ । होइन भने, उनी पनि सोफामा बसेर भनिदिन्छन्; “अहँ, स्वाद भेटिएन ।”
दीपक लोहनीद्वारा रचित विलोम लघुकथा ‘स्वाद’ ले अत्यन्तै रोचक, गहिरो र बहुआयामिक सन्देश दिन्छ। कथाले हाँस्य, व्यङ्ग्य र विम्बमार्फत एकैसाथ व्यक्तिगत र सामाजिक स्तरमा थुप्रै विषयमा टिप्पणी गरेको छ। यस लघुकथाले दिने मुख्य सन्देशलाई तार्किक, सान्दर्भिक र स्वभाविक रूप मा यसरी बुझ्न सकिन्छ:
६. सन्देश
६.१. स्वाद अनुभूतिको कुरा हो, सजावटको होइन
यो कथा यिनै वाक्यबाट सुरु हुन्छ- “म विलोम लघुकथामा स्वाद भेट्दिन”। कथाले सुरुमा नै स्वाद ‘भेटिने’ हो कि ‘भोगिने’ भन्ने प्रश्न उठाउँछ । पात्रले स्वाद पाउन अनेक भौतिक प्रक्रिया (जस्तै: सयनकक्ष जानु, पर्दा लगाउनु, बिजुली निभाउनु, पलङमा पल्टनु आदि) अपनाउँछिन्, तर स्वाद तबमात्र आउँछ जब उनी साँच्चिकै ‘ब्रम्हलीन भएर’ कथा पढ्छिन् । सन्देश यही हो – साहित्यमा स्वाद प्राप्त गर्नका लागि शारीरिक अवस्था वा वातावरणको होइन, मानसिक एकाग्रता र आत्मीयताको खाँचो हुन्छ ।
६.२. स्वाद पाठकको मानसिकता र तयारीमा निर्भर गर्छ
साहित्यिक स्वाद लेखकले होइन, पाठकले महसुस गर्ने कुरा हो । लेखकले केवल माध्यम तयार गर्छ । यदि पाठकको मन एकाग्र छैन, उनी पूर्वाग्रही छन्, या सतही छन् भने जति राम्रो कथा लेखे पनि स्वाद आउँदैन । तसर्थ पढ्ने दृष्टिकोण नै स्वाद पाउने चाबी हो।
६.३. साहित्य पढ्न अभिनय होइन, अनुभव चाहिन्छ
यो कथा व्यङ्ग्यात्मक रूपमा आधुनिक पाठकीय प्रवृत्तिको नक्कलप्रति टिप्पणी हो । दृश्य यस्तो बनाइएको छ, पात्र पढ्नुअघि अभिनय गर्छिन्, साजसज्जा मिलाउँछिन्, तर यथार्थमा पढ्दैछिन् कि “पढेको अभिनय” गरिरहेकी छन्, स्पष्ट छैन । कथाले भन्छ- पढ्नु भनेको देखाउने कुरा होइन, भित्र गहिरिएर बुझ्ने कुरा हो ।
६.४. स्वाद, साहित्य र सम्बन्धबीचको लुकेको सन्देश
यस कथामा साहित्यको स्वाद मात्र होइन, पात्रबीचको अन्तरसम्बन्ध र आकर्षणको स्वाद पनि चल्दैछ । लेखक स्रष्टाको विम्बमा छन्, र पाठक पात्रले उनलाई ‘आँखाको इशाराले’ डाक्छिन् । यो एउटा साहित्यिक र शारीरिक समीपताको विम्ब हो । त्यसैले, साहित्यिक सम्पर्क केवल पाठ र लेखकबीचको सम्बन्ध नभएर अनुभव र आत्मीयताको गहिरो संवाद पनि हो ।
६.५. ‘विलोम’को प्रयोग स्वयं एक गहिरो व्यङ्ग्य हो
‘विलोम लघुकथा’ भनेर लेखिएको यो कथा वास्तवमा विलोम प्रवृत्तिको व्यङ्ग्य हो । जहाँ पाठक उल्टो दिशा लाग्छन् अर्थात् सरल विषयलाई जटिल बनाउँछन्, भावनालाई शरीरमा बदल्छन्, र स्वादलाई दृश्य सजावटमा खोज्छन् । लेखकको भनाइ, “शैली उल्टो छ, सुल्टो सम्झी पढ” भन्ने वाक्य आफैँमा कथाको आधारभूत सन्देश हो । जुन कथा उल्टो देखिन्छ, त्यो सुल्टो बुझ्ने प्रयत्न गर्न सक्ने मनोवृत्तिले नै स्वाद जन्माउँछ।
यो कथा भन्छ; “स्वाद देखिने कुरा होइन, बुझिने अनुभूति हो । बुझ्न मन चाहिन्छ, देखाउन पर्दा होइन ।”
७. निष्कर्ष
दीपक लोहनीको ‘स्वाद’ एउटा छोटो, हँसिलो र गहिरो लघुकथा हो जसले हाम्रो पढ्ने शैली, पाठकीय व्यवहार, र स्वादप्रतिको सोचलाई चुनौती दिन्छ । कथा गम्भीर पाठकीयता र ‘स्वाद’ को अपेक्षा गर्नेहरूको मनोदशामाथि लेखिएको सटिक व्यङ्ग्य हो । लेखन सरल छ, तर सन्देश गहिरो र चोटिलो छ । कथाले सोध्छ- ‘स्वाद पढेर आउँछ कि अनुभव गरेर ?’ र अन्त्यमा स्वयं उत्तर दिन्छ- ‘आहा !’ ००० (विलोम लघुकथा) 🔴 विलोम लघुकथा- स्वाद ✍️ दीपक लोहनी
‘म विलोम लघुकथामा स्वाद भेट्दिन ।’ उनले भनिन् । मैले भनेँ, ‘शैली उल्टो छ । सुल्टो सम्झी पढ, सजिलै स्वाद पाइन्छ ।’
००० कुरिलो घर काठमाडौं । ~~~~~~~ (उत्तरकथा) 🔴 विलोम लघुकथा- स्वादको भित्री ढोका ✍️ नन्दलाल आचार्य
‘स्वाद छैन’ भन्ने मेरो हठ, विलोम लघुकथाको शैलीप्रति हो कि आफ्नै पढ्ने तरिकाप्रति ?
त्यो रात, म पढ्दै थिएँ- बत्तीको उज्यालोमा, आँखा टोलाउँदै, मन बिना ध्यान… उनले भने, ‘शैली उल्टो छ, सुल्टो सम्झी पढ, सजिलै स्वाद पाइन्छ ।’
शब्दहरूको अर्थ मात्र हैन, ढाँचाको पनि स्वाद हुँदोरहेछ भन्ने ज्ञान मलाई पहिलोपटक त्यही साँझ भयो ।
सोफा त्यागेँ, शरिरलाई लचिलो बनाएँ, सोचलाई खुला- सयनकक्षमा पस्न खोज्दा, मैले साँच्चै कथा भित्र पस्ने पहिलो प्रयास गरेँ ।
पर्दा तान्दा, साँच्चिकै संसारको भीड रोकिएझैँ लाग्यो । बत्ती निभाउँदा, कथा उज्यालिन थाल्यो- बाहिरी प्रकाश मरेर, भित्री चित्रहरू उफ्रिए । पलङमा पल्टिँदा, म स्वयं कथाको पात्र भएँ, र सिरानी कम्मरमुनी राखेँ, किनकि सोच तलबाट माथि आउन थाल्यो- मस्तिष्क होइन, मेरुदण्डबाट !
‘स्रष्टालाई डाक’ भन्नु, माने- कथामा लेखकसँग संवाद गर । ‘उनी’ले त आँखाको इशाराले बोलाइन्, तर मैले त स्रष्टाको शब्दहरूलाई मनको पर्दामा देख्न थालें- त्यो रात म विलोम कथा मात्र होइन, कथा पढ्ने तरिका पढ्दै थिएँ ।
र, त्यो ‘ब्रहमलीन’ पल… शब्दहरूसँग विचार पनि पल्टिए, कथाको ‘उल्टो शैली’ अब उल्टो लागेन, त्यो त मलाई सिधा लाग्न थाल्यो । र, अन्त्यमा मलाई पनि उस्तै महसुस भयो- ‘आहा !’
अब जो-कोही भन्छन्- ‘म विलोम लघुकथामा स्वाद भेट्दिन’, म भन्छु- ‘स्वाद पाउन कथा पढ्ने हैन, कथाले तिमीलाई पढ्न थालोस् । अनि मात्र स्वादले जिब्रो होइन, आत्मा पड्किन्छ ।’ ००० २०८२/०४/२०
बेलका-२, सिद्धार्थटोल, गल्फडिया, उदयपुर, कोसी प्रदेश, नेपाल ।
विगत करिब तीन दशकदेखि साउदी अरबमा काम गर्दै आउनुभएका लमजुङका भीम गुरुङ आफ्नो तीन दशकको कामलाइ समापन गर्दै नेपाल फर्किनु लाग्नुभएको अवसरमा तमुधि जेद्दा साउदी अरबले उहाँको विदाई कार्यक्रम भव्यताका साथ सम्पन्न गरेको छ।
गत ८ अगस्ट २०२५ शुक्रबारका दिन जेद्दाको एक हलमा तमुधि जिद्दाका अध्यक्ष वेद तमुको सभापतित्वमा नेपाली महावाणिज्य दूतावास जेद्दाका महाबाणिज्य दूत पारस पण्डितको प्रमुख अतिथ्यमा आयोजना भएको उक्त “भीम गुरुङ तथा माया तमुस्” को विदाई समारोह कार्यक्रम नरकुमार मगरले सञ्चालन गरेका थिए। अतिथिहरुमा नेपाली महावाणिज्य दूतावास जिद्दा का श्रम सहचारी जीवन घिमिरे, लगायत जिद्दामा क्रियाशील संघ संस्थाका प्रतिनिधिहरू पत्रकारहरू तथा वरिष्ठ समाजसेवीहरू रहेका थिए
नेपाली राष्ट्रिय गानसँगै सुरु भएको उक्त कार्यक्रममा तमुधि जिद्दाका अध्यक्ष वेद तमुले विदाईका पात्रहरू भीम गुरुङ र माया तमुस्यलाई सङ्घको तर्फबाट दोसल्ला उडाउनुको साथै प्रमाणपत्र र अमूल्य गिफ्टले सम्मान गर्नुभएको थियो। यसैगरी संस्थाका पदाधिकारीहरूले पनि दोसल्ला, खादा लगाई सम्मानका साथ गिफ्टहरु दिएर विदाई गरेका थिए. यसैगरी जिद्दामा क्रियाशील विभिन्न संघसंस्था एनआरएनए साउदी अरब, एनआरएनए क्षेत्रीय समिति जेद्दा, हाते मालो युवा क्लब जिद्दा, नेपाली युवा क्लब जेद्दा, किरात राई अयोख्या जेद्दा, का सम्पुर्ण पदाधिकारीहरू.तथा अन्य समाजसेवी दाजुभाई दिदीबहिनीहरू सर्वसाधारण उपस्थित नेपाली दाजुभाईहरू उहाँका शुभचिन्तक तथा नातेदारहरूले पनि सम्मानका साथ दोसल्ला, खादा ओढाउनुको साथै प्रमाणपत्र र गिफ्टले सम्मान गर्दै विदाई गरेका थिए। कार्यक्रममा भीम गुरुङले तीन दशक साउदी अरबमा रहेर काम गर्दैगर्दा भोगेका आफ्ना जीवन कथाहरू तथा नेपाली समुदायहरूसँगको सम्बन्ध र साथ सहयोगका बारेमा दृश्य चित्र बायोग्राफी प्रस्तुत गरिएको थियो। विदाई कार्यक्रममा उपस्थित हुनुभएका प्रमुख अतिथि तथा अन्य अतिथिहरूले,, तीन दशक साउदीमा जिबन बिताउँदै गर्दा उहाँले गर्नुभएको समाजसेवालाई उच्च सम्मान गर्दै उहाँबाट धेरै प्रेरणा मिलेको र उहाँहरूलाई साउदी अरबबाट बिदा गर्दै गर्दा निकै दुःख लागेको बताउँदै उहाँको नेपाल बसाई तथा आगामी दिनको भविष्यको उच्च प्रगतिको कामना गर्नुभएको थियो। त्यसैगरी कार्यक्रममा उपस्थित हुनुभएका अधिकांश नेपाली दाजुभाई तथा दिदीबहिनीहरूले ब्यक्तिगत रुपमा पनि उहाँको विदाईको शुभकामना दिँदै आगामी दिनको उच्च प्रगतिको कामना गरेका थिए।
कार्यक्रममा भीम गुरुङ र माया तमुस्यले छोटो मन्तव्य दिँदै आफूले जानेका र सिकेका कुराहरु सेयर गर्नु भएको थियो । आफु २२ बर्षको कलिलो उमेरमा ब्याचलर गरि लेभरमा आएपनी आफ्नो मेहनत कडा परिश्रम र लगनशीलताले छिटो छिटो प्रगति हुँदै ठुलो म्यानेजर सम्मको पदमा काम गर्न सफलता प्राप्त गरेको बताउदैँ, साउदी अरबमा रहेर काम गर्दै गर्दा, गर्न हुने कुराहरु, गर्न नहुने कुराहरु, आफूले भोगेका देखेका कुराहरू, आफूले गरेका राम्रा कामहरु तथा जिबनमा सफलता प्राप्त गर्ने खालका कुराहरु, उपस्थित रहेका श्रमिकहरु माझ प्रस्तुत गर्दै दाजुभाइ दिदिबहिनीहरुलाइ सोही बमोजिम अगाडि बढ्नका लागि पनि आग्रह गर्नुभएको थियो। यसै सम्बन्धमा आफू जुन देशमा कार्यरत रहेका छौँ उक्त देशको नियम कानुन पनि आफूले मान्नुपर्ने साथसाथै साउदीको कमाइले आफ्नो बालबालिका घरपरिवार धानिए पालिएको र आफ्नो इच्छाहरु पूरा भएको हुँदा यहाँ आएर काम गर्दा अनुशासित भएर काम गर्नुपर्ने र यो देशलाई पनि सम्मान गर्नुपर्ने उहाँको भनाइ रहेको थियो जाँदाजाँदै आफू साउदी अरब छोडेर जाँदै गर्दा यतिका वर्षसम्म आफूले कमाएका आत्मीय साथीसङ्गिहरुलाई छोडेर जानुपर्दा निकै भावुक हुँदै शुभकामना दिनुहुने उपस्थित सम्पूर्ण दाजुभाई तथा दिदीबहिनीहरूलाई हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभएको थियो . कार्यक्रमको अन्त्यमा संस्थाका अध्यक्ष वेद गुरुङले आफ्नो मन्तव्य राख्दै उहाँहरू आफूसँगै साथमा रहँदा साथै साउदी अरबमा रहँदा धेरै श्रमिकले सेवा पाएको र आफ्नो देशमा पनि निकै सेवा गर्नुभएको उहाँहरूलाई विदाई गर्दै गर्दा निकै दुखित भएको महसुस गर्दै कार्यक्रम सफल बनाउन उपस्थित हुनुभएका सम्पूर्ण संघसंस्था लाई तथा स्वयंसेवकहरुलाई हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्दै विदाई का पात्रहरू भीम गुरुङ र माया तमुस्यलाई सदैव याद गरिरहने र जहाँ भएपनि सहयोगको अपेक्षा पनि राखिरहने साथसाथै उहाँहरूको नेपाल बसाई सुखद रहोस् भनी शुभकामना दिएका थिए। पहिलो चरणको कार्यक्रमको अन्त्यसँगै दोस्रो चरणको कार्यक्रम सांगीतिक माहोलमा उपस्थित दर्शकहरु निकै रमाइलो गरेका थिए। कार्यक्रममा नित्य तथा संगीत हरुले गुञ्जयमान भएको थियो। कार्यक्रमको अन्त्यमा उपस्थित श्रमिक दाजुभाई तथा दिदीबहिनीहरूलाई तमुधिं जेद्दाले मीठो खाना खुवाएर पठाएको थियो।
भारतको सबैभन्दा खोजीमा रहेका हतियार तस्कर शेख सलीम, जसलाई ‘सलीम पिस्तौल’ भनेर पनि चिनिन्छ, नेपालमा पक्राउ परेको भारतीय प्रहरीले जनाएको छ।
भारतीय अनलाइन समाचार माध्यम एनडीटीभीका अनुसार, दिल्ली प्रहरीको विशेष शाखा र भारतीय सुरक्षा निकायहरूले नेपाल प्रहरीसँगको संयुक्त अपरेसनमार्फत सलीमलाई नेपालमा पक्राउ गरेका हुन्।
तर, नेपाल प्रहरीका केन्द्रीय प्रवक्ता, प्रहरी नायब महानिरीक्षक विनोद घिमिरेले भने आफूलाई यसबारे जानकारी नभएको बताएका छन्। “मैले यो समाचार भारतीय मिडियामार्फत मात्रै थाहा पाएँ। यदि पक्राउ भएको भए मलाई जानकारी गराइने थियो, तर मलाई कुनै सूचना छैन,” उनले भने।
सलीममाथि लामो समयदेखि अवैध हतियार बिक्री गरेको आरोप छ। उनले पाकिस्तानबाट भारतमा हतियार तस्करी गरेको दाबी गरिएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले उनको पाकिस्तानको गुप्तचर संस्था ‘इण्टर–सर्भिसेस इण्टेलिजेन्स’ (ISI) र दाऊद इब्राहिमको ‘डी कम्पनी’सँग सम्बन्ध रहेको प्रमाण फेला पारेका छन्।
सलीममाथि भारतीय ग्याङ लरेन्स बिश्नोई र हाशिम बाबाका समूहलाई हतियार आपूर्ति गरेको आरोप पनि छ। उनको नाम केही समयअघि पञ्जाबी गायक सिद्धु मुसेवालाको हत्या घटनासँग पनि जोडिएको थियो।
दिल्ली प्रहरीले सलीम पिस्तौललाई २०१८ मा पनि पक्राउ गरेको थियो, तर पछि उनी विदेश फरार भएका थिए। नेपालमा लुकेको गोप्य सूचनाका आधारमा भारतीय सुरक्षा निकायहरूले नेपाल प्रहरीसँगको समन्वयमा उनलाई पक्राउ गरेका हुन्।
अभा — अभा–खमिस भ्रमणमा रहनु भएका गैरआवासीय नेपाली संघ राष्ट्रिय समन्वय परिषद् (NCC) साउदी अरबका निवर्तमान अध्यक्ष तथा हाल ICC सदस्यमा मनोनित श्रीमती रबिना अर्याल, NCC उपाध्यक्ष विष्णु प्रसाद भण्डारीलाई खमिस मुशैतस्थित जुविली रेस्टुरेन्टमा फूलको गुच्छा अर्पण गर्दै स्वागत गरिएको छ।
क्षेत्रीय समन्वय समिति (RCC) जिजान–अभा–खमिसको तर्फबाट अध्यक्ष शंकर पौडेल, संरक्षक लाल बहादुर मगर, उपाध्यक्ष सन्तोष परियार, कौशल सचिव श्री डम्बर खड्का, कोषाध्यक्ष गणेश पुरी, सह–कोषाध्यक्ष सन्तोष सुनार, सल्लाहकार तुल्सी राम आचार्य, सदस्यहरू भिम बयलकोटी, दिलबहादुर राना मगर, जीवन लिम्बु, किरण रम्तेल, हरि परियारसहित अन्य सदस्यहरूको उपस्थितिमा कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो।
कार्यक्रममा परिचयात्मक अभिवादन तथा सौहार्दपूर्ण भेटघाटसँगै NRNA साउदी अरब (२०२३–२५) को कार्यकालको समीक्षा र आगामी (२०२५–२७) कार्यकालका लागि आपसी सहकार्यका विषयमा विस्तृत विचार–विमर्श भएको थियो।
कार्यक्रमलाई सफल बनाउन सहयोग पुर्याउने सबै महानुभावहरूलाई NRNA RCC जिजान–अभा–खमिसले हार्दिक धन्यवाद व्यक्त गरेको छ।
