१
जुत्ता
सुरक्षार्थ गोडाको
यत्रतत्र घोच्ने काँडाहरू !
२
तिखो
सुन्नलाई भारी
वचन वाणका भालाहरू !
३
सम्बन्ध
भावनाको गाँठो
मीठो सद्भाव तिम्रो !
४
गहिरो
इनारको पानी
अबुझ तरुनो जवानी !
५
वृद्ध
अनुभवको खानी
जीवन बनाउने रानी !
६
घडी
दृश्यमा समय
नसकिने हिँड्न छाडी !
७
सौभाग्य
सिन्दुर पोते
सम्बन्धको देखिने परिचय !
८
पृथ्वी
नि:स्वार्थ गर्भ
उर्वर गर्ने क्षमता !
९
अनुभूति
आनन्द खुसी
जीवनको लामो यात्रा !
१०
लाचारीपन
पत्रिकामा राशिफल
दैनिक जीवनको पाटो !
१
निशा
दीपक विलिन
चौतर्फी कृष्णको साम्राज्य !
२
लालुपाते
जमिनतिर नुगेको
शिशिरमा चौतर्फी ढकमक !
३
हिमाल
सेताम्मे हिउँ
थरथर काँप्ने जिउ !
४
बिरालो
पृथक मौनता
आन्तरिक विकृत चलखेल !
५
कैलाश
शङ्करको बास
छुट्टै स्वर्गको आभाष !
६
जिन्दगी
उकाली ओराली
पीडा मिश्रित जिम्मेवारी !
७
बगैंचा
फूलको मुस्कान
आत्मिक प्रेमको जवाफ !
८
अन्धकार
सचेतनाको कमी
सुन्दर फूलको विभत्सता !
९
जिन्दगी
मनभरिको चाहाना
फूलसँग रमाउने बाहाना !
१०
कृषि
गरेपछि सम्भार
जीवन जिउने आधार !
✍️ आर्त अकुलीन, कैलाली
१
उद्धार
जीवन आत्मा
अन्नत करार सुनिश्चितता !
२
बुद्धि
अभाव बुझ
साँध सीमाना कुँध !
३
बोलेर
मन खोलेर
सबैका ढोल बजाएर !
४
समाज
सङ्कीर्ण मकौडा
मारी ताना हतौडा !
५
विरङ्ग
स्चइच्छा रङ्ग
व्यङ्ग्य वाह ढङ्ग!
उदक साहित्य समाज नेपालको साप्ताहिक उदक वाचन कार्यक्रमको दशौँ शृङ्खला सम्पन्न भएको छ ।
उक्त उदक वाचन कार्यक्रमको प्रमुख अतिथि साहित्यकार बालकृष्ण खनालले कवि र माझीको कहानी बताउँदै नेपाली साहित्यमा उदयमान काव्यिक विधा उदकको संरचनागत अवधारणाको जानकारी लिएर उदक लेख्न जाने सहज हुने विचार राखेर उदकको उज्ज्वल भविश्यको शुभकामना व्यक्त गर्नुभएको थियो ।
उदक वाचन कार्यक्रमको दशौँ शृङ्खलामा विशिष्ट अतिथि पञ्चाङ्ग विधाका प्रवर्तक साहित्यकार सोम लुइटेलले कार्यक्रममा उदक यात्रीको सहभागिताका साथै काव्यिक विधाअन्तर्गतको उदकलाई सफलताको शिखरमा लैजान सामुहिक साहित्यिक एकताको आवश्यकता भएको गहन धारणा राख्नुभएको थियो ।
सो कार्यक्रममा विशिष्ट अतिथि राष्ट्रिय बाछिटा प्रतिष्ठानका अध्यक्ष साहित्यकार खगेन्द्रप्रसाद बस्यालले कार्यक्रममा वाचन गरिएका उदकहरू भावगत विचारले माथि पुगेका र समग्र उदकहरू सबल र सफल भएको धारणा राख्नुभएको थियो ।
दशौँ साप्ताहिक उदक वाचन कार्यक्रममा उदक यात्री प्रेम थापा, लक्ष्मी बस्याल, सुमित्रा पोखरेल, केशब न्यौपाने, पुष्प राना, सरस्वती श्रेष्ठ ( रुपन्देही ), बादल वियोगी गुरूङ, सुरेशचन्द्र घिमिरे, वसन्त अनुभव, रोशन पराजुली, प्रद्युम्न चालिसे, कमला देवकोटा, पुष्पा सायरा, रमा पन्त, सविता केसी, सरस्वती वली राना, निर्मला सुवेदी, उर्मिला पन्त, गुणनिधि घिमिरे, लक्ष्मी प्रसाद मिश्र, नवराज भट्ट, घनश्याम पौडेल, कविता आचार्य, देवेन्द्र शाक्य, धर्मी शाक्य, जमुना कायस्थ लगायतका उदक यात्रीहरूले आ-आफ्ना उत्कृष्ट उदकहरू वाचन गर्नुभएको थियो ।
उदक साहित्य समाज नेपालका अध्यक्ष आर्त अकुलीनले उदकको सैद्धान्तिक अवधारणाको बारेमा जानकारी गराउँदै उदकमा पहिलो पङ्क्तिमा रहेको एक शब्दले परिचय, दोस्रो पङ्क्तिमा रहेका दुई शब्दले व्याख्या र तेस्रो पङ्क्तिमा रहेका तीन शब्दले निष्कर्ष दिनुको साथै उदक काव्यिक विधाको लघुतम रूप भएकोले काव्यिक भावका साथै आन्तरिक संरचनामा जोड दिन अनुरोध गर्नुभएको थियो ।
उदक साहित्य समाज नेपालका अध्यक्ष तथा काव्यिक विधा उदकका प्रवर्तक साहित्यकार आर्त अकुलीनको सभापतित्वमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रमको सञ्चालन उदक साहित्य समाज नेपालको महासचिव हिमाल अम्मैले गर्नुभएको थियो ।
१.
मानव
भगवानको वरदान
बन्ने कर्मले महान !
२.
कर्णाली
सुन्दरताको धनी
सयौं अमुल्य चिजहरु !
३.
नेपाल
सुन्दर भुमी
यसैमा नालायकको जन्म !
४.
राष्ट्र
सिध्याउने खेल
भ्रष्टाचारी नेता धेरै !
५.
सपना
अमुल्य उपहार
सबैको होस् बराबर !
६.
उदक
उत्कृष्ट रचना
हृदयको धेरै कल्पना !
७.
समृद्धि
हासिल अवश्य
सदैव कर्म मेहनत !
८.
विगत
आँखा अगाडि
देख्नु छ पछाडि !
९.
विकास
चौतर्फी एकनास
आओस् जोश जाँगर !
१०.
मायामा
धोका उपहार
मुटुमा छुराको धार !
११.
निर्माण
सबैको सोचमा
बनाउन सके बलियो !
१२.
श्रृङ्गारले
भरिपूर्ण नारी
पापी आँखाहरुको नजर !
१३.
हिउँदमा
अत्याधिक जाडो
चिसोबाट जोगिन आवश्यक !
१४.
प्रिया
मनकी मान्छे
तिम्रै माया अथाह !
१५.
फुलबारीमा
फुल्दै फुलहरु
बिना कुनै भेदभाव ।
✍️ बिक्रम तिरुवा सलिन
तिला गाउँपालिका ३ कुडारी जुम्ला
काठमाडौ, १० पौष। साप्ताहिक उदक लेखन अभ्यास शृङ्खलाको ३२ औं भाग शनिबार सम्पन्न भएको छ । उदक साहित्य समाज, नेपालले उक्त अभ्यास कार्यक्रमको आयोजना गरेको थियो। उक्त शृङ्खलामा नेपाल लगायत विश्वका ८३ जना उदक स्रष्टाहरूको सहभागिता रहेको उदक लेखन अभ्यास शृङ्खलाका प्रशिक्षक एवं उदक साहित्य समाजका उपाध्यक्ष वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।
काव्य विधा अन्तर्गतको नयाँ उदियमान प्रविधा उदक कविताको उन्नयन र विकासका लागि साप्ताहिक रूपमा अभ्यास शृङ्खला सञ्चालन गर्दै आएको उदकका प्रवर्तक एवं उदक साहित्य समाजका अध्यक्ष आर्त अकुलीनले बताउनुभयो ।
शनिबारको शृङ्खलाका लागि विहान एउटा तस्बिर दिएर उक्त तस्बिर अनुसारको गहन भाव खुल्ने गरि एउटा उदक साझ ५ बजेसम्म लेख्न सहभागी उदक यात्रीहरूलाई भनिएको थियोे ।
अभ्यास शृङ्खलाका लागि राखिएको तस्बिर
१//
बाध्यता
दुखको भारी
अविरल जीवन यात्रा!
✍️
राजाराम रत्गैंया अमौरा कैलाली
२//
उदक :
अतुलनिय
निस्वार्थ माया
कर्तब्यपथमा आमाको हृदय !
✍️उर्मिला पन्त पाण्डेय, ज्ञानेश्वर , काठमाण्डौँ
३//
आमा
श्रद्वाकि देवी
जीवन दिएर बँचाउने!
✍️
राेशन पराजुली,धरान।
४//
आमा
ममताकी खानी
संघर्षको अमिट कहानी !
✍️
वसन्त अनुभव
घोराही उपमहानगरपालिका १४, दाङ
५//
पद्धति
मेरो देश
सन्तानको भविष्य आमा!
✍️
गुणनिधि घिमिरे #पाँचथर
६//
आमा
संघर्षरत प्राणी
ममताकी विशाल खानी!
✍️
सरस्वती श्रेष्ठ इटहरी
७//
आमा
लगाएको भार
ममताकाे अथाह सागर!
✍️
भवानी घिमिरे
८//
आमा
गर्छिन् संघर्ष
आफ्नो सन्तानको लागि !
✍️
राज कुमार राजभण्डारी खाेटाङ्गे
भक्तपुर ।
९//
आमा
दुईतिर भारी
ममताले भरिएको फूलबारी !
✍️
सविता के.सी., काठमाडौँ ।
१०//
जिन्दगी
उकाली ओराली
पीडा मिश्रित जिम्मेवारी !
✍️
आर्त अकुलीन, कैलाली
११//
काँधमा
जिम्मेवारी बाेकेर
संघर्षरत जिन्दगी नारीको!
✍️
सावित्री अधिकारी
१२//
ममता
आमाको स्नेह
मायाको न्यानो स्पर्श!
✍️
केशब न्यौपाने, नुवाकोट
१३//
भारी
शारिरीक भन्दा
मानसिक ठूलो जिम्मेवारी!
✍️
घनश्याम पौडेल
१४//
आमा
ममताकि खानी
कर्मसँगै कर्तब्य बाेध!
✍️
सुरेशचन्द्र घिमिरे
१५//
नारी
लिन्छन् जिम्मेवारी
लक्षिन भित्र्याउने सवारी!
✍️
इश्वरी अधिकारी
१६//
आमा
पिठ्युमा भारी
सन्तानको शितल छहारी!
✍️
बलराज गिरी
कैलाली
१७//
संघर्ष
बाँच्न बाध्यता
धर्तिमा एकमुठी श्वास!
✍️
कण्ठराज गिरी
क्यानवेरा अष्ट्रेलिया
१८//
जननी
ब्रम्हाण्डमै अतुलनीय
माया जिम्मेवारी निस्वार्थकाे!
✍️
मुना दाहाल
१९//
अामा
मायाकी खानी
भाग्य विधाता जननी!
✍️
अाेम प्रकाश मदुवा, कैलाली
२०/
स्त्री
अपार शक्ति
अटुट मायाको खानी!
✍️
राम बहादुर चौधरी, मनकामना, गोरखा।
२१//
आमाको
नाम्लो माथमा
जिम्मेवारी बोकेर काँधमा!
✍️
बालकृष्ण खनाल
२२//
परिवार
आफ्नै संसार
चलाउनु छ घरवार!
✍️
कृष्ण जोशी,
मेरिलायन्ड, अमेरिका
२३//
आमा
ममताकी खानी
दायित्व ,व्यवहार संरक्षण!
✍️
प्रद्युम्न चालिसे
भक्तपुर कटुञ्जे
२४//
जीवन
जीउनु छ
पीडको भारी बोकेर!
✍️
पूर्णबहादुर श्रेष्ठ “हृदयङकृत”
पनौती -३,काभ्रे
२५//
वाध्यता
दाउराकाे भारी
आमा बच्चाकाे पियारी!
✍️
नवराज भट्ट
महेन्द्रनगर, कञ्चनपुर।
२६//
नारी
ममताकी खानी
बुझ्ने सधैं जिम्मेवारी!
✍️
सुधा बाँस्कोटा ढकाल
२७//
सन्तान
आमाको जिम्मेवारी
यथार्थ जीवनको भारी!
✍️
विनय तामाङ /भक्तपुर
२८//
आमा
निस्वार्थ प्रेम
गर्छिन् पुरा जिम्मेवारी!
✍️
धनमाया चौधरी कैलाली
२९//
आमा
जिम्मेवारी मायामा
अथक सौम्य कायामा!
✍️
प्रेम थापा
३०//
आमा
सन्तानको मुख
हेर्न चाहन्छिन् सुख!
✍️
अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’
संखुवासभा हाल मलेसिया
३१//
आमा
मेरो भगवान
सदा आँखाको नानी !
✍️
बिन्दु पौडेल, दाङ
३२//
सौम्य
कायाको ममता
असिमित हेर दायित्व !
✍️
कमला देवकोटा, पाल्पा
३३//
आमा
ममताको खानी
बचाउँछ बालकको जिन्दगानी!
✍️
देवेन्द्र राज शाक्य
३४//
कर्तव्य
निष्ठा अपरम्पार
माताको ममता असीमित!
✍️
सोमनाथ लुइटेल “रवि पाल्पाली”
३५//
जननी
रमेकी धर्तिमा
आफ्नो सन्तानको मोहमा!
✍️
इन्दिरा देवकोटा
कपिलवस्तु न .पा .३
३६//
जननी
सन्तानकी भगवान
माया ममताकी खानी ।
✍️
सरस्वती वली
बर्दिया नेपाल
३७//
आमा
सन्तानको हितमा
हिड्दै मरिहत्ते गरि!
✍️
सुशीला पौडेल
३८//
कहानी
आमाको ममता
फूलेको हाम्रो जीन्दगानी!
✍️
हिमाल अम्मै घोडाघोडी कैलाली
३९//
आमा
धर धर्तीको
रुप शक्ति दुर्गाको!
✍️
मित्र कुमार आचार्य,काठमाडौं ।
४०//
आमा
ममताकी खानी
जन्मभुमिकी निस्वार्थ दानी!
✍️
टिकाराम पुन टिपु
सल्यान छत्रेश्वरी २
४१//
अामा
ममताकी खानी
सन्तानकी मायाकी रानी!
✍️
इन्दिरा ज्ञवाली
४२//
जननी
सन्तानको माया
मुटुको हरेक धमनी!
✍️
पशपती राई खोटाङ
४३//
अामा
सन्तानकाे जिम्मेवारी
थाक्दिनन् बाेकेर भारी!
✍️
रामराजा के. सी.
फर्पिङ, काठमाडौं
४४//
नारी
आमाको जिम्मेवारी
पिठ्युंँमा बाध्यताकाे भारी ।
✍️
नारायण प्रसाद उपाध्याय , कैलाली
४५//
जननी
ममताको खानी
मायामा भुलेको पीडा!
✍️
चेत राज जैशी
हाल UAE.
४६//
आमा
निस्वार्थ प्रेम
सन्तान मुटुको ढुकढुकी!
✍️
प्रभादेवी पौडेल
चितवन
४७//
मातृवात्सल्य
जिम्मेवारी बाेध
मातापिता पूज्य सर्वमान्य!
✍️
खड्गबहादुर गुरुङ बुटवलबाट ।।
४८//
आमाको
अचम्मको माया
सन्तानप्रती छैन छाँया!
✍️
बिक्रम तिरुवा सलिन
जुम्ला
४९//
जिन्गी
उभरखाभर दिन
प्रभाव ओ अभाव!
✍️
सागर कुस्मी, कैलाली
५०//
आधुनिक
प्रविधिको प्रयोग
मान्छे भड्काउने अवस्था!
✍️
नारायण कोइराला
युएई
५१//
आँखामा
आँसु रोकेर
हिड्छौँ दु:ख पोखेर
✍️
श्री लिम्बू आङ्बुहाङ पाँचथरे
५२//
संसार
जननी भगवान
आमाको माया अपरम्पार!
✍️
रिता खराल,रुपन्देही
५३//
आमा
ममताकी खानी
दुनियाँ जगतकै दानी!
✍️
केशवप्रसाद ढकाल `प्रीतबीज´
गाेरखा
५४//
अदृश्य
काँधमा जिम्मेवारी
सबैभन्दा महान आमा !
✍️
कविता आचार्य, कैलाली
५५//
रुचि
ममताको सुरुचि
अामा हुन्छिन् पौरखी।
✍️
होम प्रसाद नेउपाने
धरान,सुनसरी ।
५६//
आमा
पीडा सहेर
लालनपालन गर्दछिन् हेर!
✍️
धर्मी शाक्य
५७//
माता
निभाउनु पर्ने
कर्तब्य बोधको गाथा!
✍️
नुमा खालिङ्ग राई
ईटहरी – 2 सुनसरी
हाल – साईप्रस
५८//
आमा
जिम्मेवारी बहन
सन्तानलाई प्रेमिल भाव!
✍️
खेमराज पुरी कैलाली
५९//
माता
हरेक सन्तानमा
माया ममता समानता!
✍️
बिके माकजु, भक्तपुर ।
६०//
आमा
ममताकी खानी
संघर्षको लामो कहानी !
✍️
सहयात्री शाेभा अर्याल
रुपन्देही, बुटवल
६१//
मातृत्व
दृढ सहनसिलता
अनि महत्वपूर्ण जिम्मेवारी!
✍️
गृष्मा पौड्याल
टोकियो जापान
६२//
आमा
असीम दायित्व
सम्हाल्दै अपार जिन्दगी!
✍️
रमेश प्रभात
६३//
सन्तानको
लालनपालनमा समर्पित
ममताकि खानि आामा!
✍️
मंगला उपाध्याय
बारा कलैया १
६४//
मातृत्व
काँधमा जिम्मेवारी
थाक्दिनन् संघर्ष गरि!
✍️
श्रद्धा आचार्य , पोखरा
६५//
बाध्यता
पारिवारिक अबस्था
झेल्नुपर्ने अनाहकका समस्या!
✍️
रामकृष्ण दवाडी
६६//
आमा
बोक्दै भारी
श्रृष्टिकाे पक्का जिम्मेवारी!
✍️
चन्द्रावती अधिकारी
६७//
आमा
सन्तानको जिम्मेवारी
सहेर बोझ कठैबरी!
✍️
सरस्वती श्रेष्ठ
६८//
भारी
फूलको थुङ्गा
आमाको कर्तव्य पथमा!
✍️
समुन्द्रा शर्मा
६९//
बालक
बनतरुल आहार
आमालाई सास्ती अपार!
✍️
जमुना कायस्थ, पोखरा
७०//
माता
जिम्मेवारीको बोझ
सन्तानको भविष्य निर्माता!
✍️
जीवन न्यौपाने
७१//
आमा
काधँमा जिम्मेवारी
सुखी सन्तुष्ट छोराछोरी!
✍️
सुमित्रा पोखरेल
७२//
चिसो
बाचौँ बचाऔँ
मानव वस्ती जोगाऔँ!
✍️
अबोध निर्मल, कंचनपुर
७३//
जननी
सन्तानकाे माया
कर्तव्य पथमा सदासर्वदा!
✍️
लता पौड्याल निरौला
७४//
धरतीमा
स्वर्गीय आनन्द
आमाको ममतामयी साथ !
✍️
टीकाराम जाेशी, टीकापुर
७५//
आमा
कठिन परिस्थिति
सामना गर्न तत्पर !
✍️
अस्मिता राउत, सोलुखुम्बु
७६//
आमा
सन्तानको माया
प्राणभन्दा पनि प्यारो!
✍️
रमा पन्त
पाल्पा
७७//
मातृत्व
सन्तानका लागि
प्राण भन्दा प्यारो!
✍️
विष्णुदीप सङ्कल्प
भक्तपुर
७८//
प्राण
राख्दै दाउमा
जननी सन्तानका लागि!
✍️
बिमला आठपहरिया राई – धनकुटा
७९//
सजिलो
बन्ने जीवन
मात्र आमाको मायाले!
✍️
पुष्पाशायरा । बिराटनगर ।
८०//
अामा
मायाकी खानी
खप्छिन् सबै हैरानी!
✍️
ताेयानाथ सुवेदी
८१//
आमा
पृथ्वीको जन्मदाता
दु:खमा सुखको आभास!
✍️
मिलन के.सी.(थापा)पोखरा
८२//
मातृत्व
आमाको जिम्मेवारी
सर्वत्र उनको दायित्व!
✍️
तिला लेकाली!
८३//
आमा
धरती सदृश
सदा हृदयकी खानी!
✍️
गोपालप्रसाद पाैड्याल
विराटचोक, मोरङ
जय उदक! जय साहित्य!!
*********************
१
संसारमा एक सानो छ देश नेपाल नामले,
बिहानै सेतो सुन्दर हिमाल टल्किने घामले ।
२
बिहानै लाली उषाको किरण पँहेलै पाखामा,
कोइली गर्छ कुहु मा कुहु रमाईलो भाखामा ।
३
पाखा र पर्वत खोला र नाला पहाड तराई,
नेपाल हाम्रो नेपाली हामी कोही छैन पराई ।
४
लेक र बेँशी डाँफे र मुनाल न्याउली बासेको,
उत्तरमा हेर सुन्दर सेतो हिमाल हाँसेको ।
५
नेपाली वीर विश्वका कुना कुनामा पुगेर,
देशको शान नबढी मान फर्कन्न झुकेर ।
६
गाउँ घरका गरिब दुखी माग्दैछन् गुहार,
सुनेर दैव शान्त्वना देउ आमाको पुकार ।
७
जस्ताको तस्तै मिलाई राख्नु देशको आकार,
राष्ट्रका सबै जनताहरु हुनेछन् आभार ।
८
रोजगारी छैन् स्वदेशमा हाम्रो केही छैन् आधार,
अर्काको देशमा गएर युवा बटुल्छन् आहार ।
९
सोझो र सिधा काम गर्नु नत्र पोल्ने छ पापले,
भोका र नाङ्गा दुःखी र गरिबको अभिशापले ।
१०
बिदेशको दाउमा नपार देश होला है धराप,
दुखेर देश सन्तान शाखाले नगरुन सराप ।
११
सतिको श्राप परेको छ रे त्यस्लाई पञ्छाऔं,
असल कर्म गरेर अब त्यो श्राप मञ्छाऔं ।
१२
सत्कर्म गरौँ हटाउँ अब सतिको सराप,
सबैले मिली यो देश अब नपारौँ धराप ।
———-+——-
गुणनिधि घिमिरे #पाँचथर
पाठकीय टिप्पणी
लघुकथा -: बिजुवा
लघुकथाकार -:दिनेश निरौला
लघुकथाकार दिनेश निरौलाले आज मिति २०७८/ ९/८ मा हाम्रो लघुकथा पाठशालामा प्रेषित गर्नुभएको लघुकथा
” बिजुवा” पढेपछि मेरो पाठक मनमा आएका भावनालाई लघुपाठकीय टिप्पणीको रुपमा प्रस्तुत गर्ने जमर्को गरेकी छु ।
अन्य लघुकथाकारहरुसँग झै उहासँग पनि मेरो साक्षात्कार भएको छैन तर लघुकथाको माध्यमबाट हामी परिचित छौ ।अगस्त ५, २०२० देखि हाम्रो लघुकथा पाठशालामा जोडिनु भई दैनिक लघुकथा प्रेषित गर्नुहुने लघुकथाकारका सय भन्दा बढी कथाहरु हाम्रो लघुकथा पाठशालाको भित्तोमा पढन सकिन्छ ।
बि.सं.२०३७/७/ १२ मा पिता सुर्य प्रसाद र आमा जानुका निरौलाको कोखबाट पाँचौ संतानको रुपमा साहित्यकार दिनेश निरौला ओखलढुंगा साविक कुईभिर -९, हाल चिसंखुगढी -१ मा जन्मिनु भएको हो । हाल उहाँ नेपाल प्रहरीको हवल्दार पदमा दुहबी सुनसरीमा कार्यरत हुनुहुन्छ । लघुकथा बाहेक अन्य बिधामा पनि कलम चलाउनुहुने साहित्यकार दिनेश निरौलाको “आशाको त्यान्द्रो ” गजल संग्रह २०६४ प्रकाशित छ ।
प्रस्तुत कथा “बिजुवा” मा मुख्य पात्रको रुपमा बिजुवा र अन्य सहायक पात्रहरुको रुपमा ढोलेहरु र दर्शकहरु रहेकाछन् ।कथाको शुरुवात यसरी भएको छ । ढोलेहरू ढ्याङ्ग्रो र थाल बजाउन थाले । बिजुवा सेउली र फुर्का लिएर कहिले बिरामीलाई त कहिले कालो बोकोलाई लिसो छर्किँदै बिभिन्न देवी देवताहरूको नाम पुकार्दै कामी रहेको थियो बाह्र बजे राती सम्म । ठिक बाह्र बजे कालो बोकोको भोग दियो बिरामीलाई वनको शिकारी लागेर दु:ख दिएको हो सँगै कसैले उठन गरेर लगाई पनि दिएको छ । यस्ता बिमारी पहिल्यै देखि उस्ले निको बनाएको छ बिजुवाको भनाई त्यस्तै थियो ।
आज कसैले पनि जोखाना नराख्नू । मेरो गुरुदेउले जोखाना नहेर्न भनेको छ । उसले बिजुवा बस्नु भन्दा अगाडीनै भनेको थियो । रातभर बिजुवा बस्ने उसले आज यत्तिमै दियो थन्क्याएको थियो । बोको चाँडै पकाउन उस्ले ढोलेहरुलाई भनेको थियो । उज्यालो हुनै लाग्दा सबैले खाईवरी सके । अनि बिजुवाले भन्यो ।” यो वालाडाङ्ग्रे (बिमारीलाई) कालो जण्डिस पनि भएको छ । मेरो गुरुदेउले भनेको यो चै फुकेर निको हुँदैन, तपाईहरू चाँडै तयार गर्नोस् बिमारीलाई अब हामी सबै मिलेर अस्पताल लानुपर्छ ।” यसरी कथाको समापन गरिएको छ ।
ग्रामीण समाजको यथार्थ र परम्परागत धामीझाँक्री बस्ने प्रचलनलाई उजागर गर्दै बिजुवाले अस्पताल लानुपर्ने र जन्डिस बोको चढाएर ठिक हुदैन भन्दै सचेत गराएको छ भने धामीझाँक्रीले बोको खाने दाउछोप्दै बोको खाईसकेपछि मात्रै अस्पताल लानुपर्छ भनेर भन्छन भन्ने तितोसत्य पनि उजागर गरिएको छ ।कथाको भाषा सरल छ । स्थानियपन झल्किएको छ । सेउली र फुर्को लिएर बसेको बिजुवाले बोको चढाएर सम्पूर्ण रोग निको पार्ने कोसिस गर्ला कि भन्ने पाठकीय अनुमान बिपरित अस्पताल लैजानु पर्छ भन्दै कथाको समापनले झट्का दिन सक्षम रहेको छ । १७३ शब्दमा लेखिएको कथा पाठकलाई खुलदुली जगाउदै अन्त्यमा अस्पतालमै लानुपर्ने गहकिलो र महत्त्वपूर्ण संन्देश दिन सफल भएको छ। कथा मन परेकोले होला मेरो पाठकीय मनले कथामा खोट लगाउने ठाउँ देखेन ।
अन्त्यमा, साहित्यकार दिनेश निरौलाको साहित्यिक यात्रा सप्तकोसी नदी जस्तै अविरल बगिरहोस , सगरमाथाको शिखर चुमोस् । लघुकथाहरुको संग्रह यथाशीघ्र प्रकाशित होस् भन्दै अग्रिम बधाई तथा कोटी कोटी शुभकामना सहित सुस्वास्थ र दीर्घायुको शुभकामना व्यक्त गर्दछु ।
बन्दना घिमिरे गठ्ठाघर, भक्तपुरलघुकथा -: बिजुवा ,
दिनेश निरौला
ढोलेहरू ढ्याङ्ग्रो र थाल बजाउन थाले । बिजुवा सेउली र फुर्का लिएर कहिले बिमारीलाई त कहिले कालो बोकोलाई ।लिसो छर्किँदै काम्न थाल्यो । उ बिभिन्न देवी देवताहरूको नाम पुकारी रहेको थियो । यो क्रम बाह्र बजे राती सम्म निरन्तर चलेको थियो ।
ठिक बाह्र बजे कालो बोकोको भोग दियो ।बिमारीलाई वनको शिकारी लागेर दु:ख दिएको हो ।सँगै कसैले उठन गरेर लगाई पनि दिएको छ । यस्ता बिमारी पहिल्यै देखि उस्ले निको बनाएको छ । बिजुवाको भनाई त्यस्तै थियो ।
आज कसैले पनि जोखाना नराख्नू । मेरो गुरुदेउले जोखाना नहेर्न भनेको छ ।उस्ले बिजुवा बस्नु भन्दा अगाडीनै भनेको थियो ।र रातभर बिजुवा बस्ने उस्ले आज यत्तिमै दियो थन्क्याएको थियो ।
बोको चाँडै पकाउन उस्ले ढोलेहरुलाई भनेको थियो । उज्यालो हुनै लाग्दा सबैले खाईवरी सके । अनि बिजुवाले भन्यो ।” यो वालाडाङ्ग्रे (बिमारीलाई) कालो जण्डिस पनि भएको छ । मेरो गुरुदेउले भनेको यो चै फुकेर निको हुँदैन । तपाईहरू चाँडै तयार गर्नोस् । बिमारीलाई अब हामी सबै मिलेर अस्पताल लानुपर्छ “
२०७८।०९।८ गते
ओखलढुंगा , हाल – दुहबी सुनसरी
ग्वालाहरु शासन गर्थे परापूर्व कालमा,
लिच्छवि र अंशुबर्मा फिरे मध्य नेपालमा ।।१।।
पूर्व दिशा किराँत राईले पश्चिम क्षेत्री खसले,
हिमाल भेगमा भाेटे तामाङ राज्य हाँक्थे जसले ।।२।।
मध्य पहाड मधेस पूर्व थिए राजा भिन्न,
सयाैं राज्य कयौं शासक कसले सक्थ्यो चिन्न ।।३।।
मल्लकालमा उपत्यका थियोे भरिपूर्ण ,
शाहकालमा एकीकरण भयाे चट्चूर्ण।।४।।
(छिन्नभिन्न)
बाईसकाेटे चाैबिसकाेटे मूलुक अलग थियाे,
नेपाल भन्थे तीन शहरलाई ननिभेकाे दीयाे ।।५।।
डाँडै पिच्छे काेट बन्थ्याे मन्दिर मूर्ति बन्थे,
शिक्षा दीक्षा रजाैटाले पेवा आफ्नो भन्थे ।।६।।
गाउँ पिच्छे राजा हुन्थे तानाबाना बुन्थे ,
कजाएर रैतीलाई आफू गाना सुन्थे ।।७।।
आठपहरिया सयस् लिई घाेडा सवार गर्ने ,
राजा हिंडदा ख्वामित् सरकार जदाै गर्नु पर्ने ।।८।।
उबेलामा शक्तिशाली गाेर्खा राज्य थियोे ,
एउटै पार्ने भनी आदेश फर्मान् दियाे ।।९।।
लमजुङ कास्की पाल्पा हुँदै नुवाकोटमा हाने ,
उपत्यका शहर हान्न किर्तिपुरलाई छाने ।।१०।।
चतुराईले लडाइँ लडे ईन्द्रजात्रा पारि ,
नेपाल शहर कब्जा भयाे लिए जिम्मेवारी ।।
सुत्राधार एकताको थिए नारायण,
पुत्र निस्के बहादुर हाँके सैन्य गण ।।११।।
मेची पारी टिष्टा पुग्याे कब्जा गर्दै जाँदा ,
देहरादुन काँगडा टेक्थे खाजा खाँदा ।।१२।।
विशाल नेपाल अभियानले सार्थकता पायाे ,
अढाईसय वर्ष चल्नेगरि शाहबंश आयाे ।।१३।।
जब आयाे जहाँनिया शासनको बाढी ,
दुनियाँलाई दवाई घिचे माडीमाडी ।।१४।।
अन्त भयाे राणा शासन दुई हजार सातमा ,
प्रजातन्त्र आयाे बल्लतल्ल जनताको हातमा ।।१५।।
त्यही शिशु प्रजातन्त्र मास्ने दाउ पाे रचे ,
निरंकुश पञ्चायतकाे हाैदा काँटी जचे ।।१६।।
नेता थुने काँङ्ग्रेसका र कम्यूनिष्टका सबै ,
महेन्द्रले शासन गरे बाेल्न नदिई कबै ।।१७।।
जनताले पञ्चायत ढालिदिए पनि ,
नेताहरु आपसमा कुर्ले ठूलो बनि ।।१८।।
द्वन्द्व भयो मुलुकमा हताहती भयाे,
पञ्चायत सत्ता पनि डाडापारि गयाे ।।१९।।
नयाँ बन्याे संविधान नै राजा हटाएर,
गणतन्त्र ल्यायाैं सबैले ताली ठटाएर ।।२०।।
जनताका छाेराछाेरी राष्ट्रप्रमुख भाछन् ,
समृद्धि र बिकास भनी दिनै घाेक्न लाछन् ।।२१।।
नत छाेयाे समृद्धिले नत बिकासले,
याैटा बिन्दु चुमाेस् चाँडाे स्वच्छ निकासले ।।२२।।
रामकृष्ण दुवाडी
पाेखरा ।।
२०७८/०८/०४
चिसाे बाेकेर
बहेकाे सिरेटाे
धुम्म लागेकाे
बादल
आङ्भरि
घाम ताप्न
पर्खाइमा
बसेका मान्छेहरू
मानाैँ सूर्यकाे
दयादृष्टिकाे
पर्खाइमा छन्
कतै आँत
हरहर छ
तीव्र भाेकमा
जठराग्नि तीव्र
भएकाे बेला
खानपानकाे उचित
ब्यवस्थापन नभएकाे
टिठलाग्दाे अवस्था
कतै विशेष
व्यवस्था
गरिष्ठ भाेजन
पाैष्टिक आहार
न्याना वस्त्रहरू
विशेष रमाइलो
गुलावी जाडाेकाे
स्वागतका लागि
आतुर हँसिला
अनुहारहरू
कतै
विवशता
शीतलहर
आङ् ढाक्नै धाै धाै
ओढ्ने ओछ्याउनेकै
दुख
सुकेका शरीर
पट्पटी फुटेका
अनुहार
पेटभरि खानकाे रहर
हेमन्तले सिकिस्त
पारेकाे अवस्था
उफ!
कस्ताे विवशता
हाे याे
कति ठुलाे
खाडल हाे
हुने खाने
र हुँदा खाने बिचकाे
कतै हेमन्त
रहर बनेकाे छ
सुक्सुकाउँदाे
मायालाग्दाे
कतै
कहर बनेकाे छ
भयङ्कर डरलाग्दो
प्राणघाती
जहर बनेकाे छ
के हाे यस्ताे
विभेद
र कस्ताे
हाे याे प्रकृति पनि
धरा एउटै छ
गगन एउटै छ
सूर्य एउटै छ
तथापि
मानवहरूबिच
किन यस्ताे
विषमता ??