१. लघुकथा : स्वर्णयुग

✍️ डा. विदुर चालिसे

एकादेशमा एक घरकाे नजिकै एक दुखी महिला थिइन् । उनी फिसिक्क हाँस्थिन् । नेपाली पहिचानकाे रूपमा रूग्ण मुहार, खिस्रिक्क हँसाइ, प्यात्त माेटाे बसाइ, जिङ्ग्रिङ्ग मुन्द्राइ कपाल खुस्केला जस्ताे सास, धम्कीले गाँजिएकाे दम र ह्वासल्याङमा देखिन्थिन् । उनलाई सबैले दुखी महिलाकाे रूपमा चिनिदिन्थे । उनकाे पहिचान थियाे ।
–“सामना !”
सबैकाे आँखा अगाडि एकाएक एउटा अर्काे नयाँ चेहरा पर्थ्याे । तीनै महिलाले झैँ जीवन व्यतित गरेका व्यक्तिहरूकाे जीवन कथा पनि कम मार्मिक थिएन । जीवनभर कहिल्यै संस्कारित नभएका, हिमालयकाे कन्चन जलले ननुहाएका, फाेहरी र दृढ पात्र थिए ।
–“अलि बाबा !”
उनीहरूकाे बिच एकदिन धर्मयुग बारे युद्ध चल्याे । महिलाले धर्मका बारे व्याख्या गरिन् ।
–“सनातन धर्म !”
नयाँ चेहराकाे अलि बाबा एक मुठाे साग देखाएर वरिपरिका मान्छेहरूलाई भने !”
–“धर्म अफिम भएकाेले याे अमानत हाे !”
जब धर्म र अफिमकाे द्वन्द्व चल्न थाल्याे तब चुल्हाेमा खिचडी फत्किन थाल्याे । सामना र अलि बाबाकाे बाटाेमा अफिम र धर्मले लठ्ठिदै दुवैकाे जम्काभेट भयाे । उनीहरूले सल्लाह गरे।
–“अब बाेली फेराैँ !”
बाेली फेर्दैजाँदा उनीहरूकाे चुल्होमा फत्केकाे खिचडीमा एक अचम्मकाे आवाज आयाे ।
–“भट्टाकाे उद्याेग गर !”
जब स्थापित उद्याेग चल्याे । काेही बेराेजगार त काेही घरबार विहिन, काेही सहिद त काेही अपाङ्ग हुन थाले । बेराेजगारका मालिकले हाैस्याएर भने ।
–“खाडीकाे श्रम शिविर देखेका छाै ?”
भट्टामा डढेर अँगार भएका विचरा बेरोजगार, घरवार विहिन र अपाङ्गहरूले दर्शन भेटमा भने ।
–“हजुर हिमालमा जाडाे छ, उता कस्ताे छ ?”
–“गरम !”
हिमालयमा सामना र अलि बाबा मात्र बाँकी थिए । उनीहरूले पलपलमा सिरिन्जले घाेचेर रगत तानिरहेका थिए ।
–“पसिनाकाे कर !”
काठमाण्डौ

२. लघुकथा : लोग्नेमान्छे

✍️ घनश्याम डल्लाकोटी ‘कृष्णजी शर्मा’

रात ढल्किँदै जाँदा सदा झैँ फेरि पनि उसको शारीरिक चाहना श्रीमतीले इन्कार गर्छिन् र अर्कै पट्टि कोल्टे फर्केर सुत्छिन् ।

“तँ, काम नलाग्ने, भइस् !” ऊ रिसाउँछ, घोँडा झैँ हिनहिनाउँछ र स्वास्नीलाई जबरजस्ती आफूतिर तान्छ । उसकी स्वास्नी विवश बनेर जिउँदो लास झैँ लम्पसार पर्छिन् , हरेक रात, उसको हिंस्रक आक्रमण सहेर ।

-“के म बजारबाट किनेर ल्याइएकी वस्तु हुँ र जतिखेर, जे मन लाग्यो गर्न ? लोग्ने मान्छेको जात कस्तो ! के सबैका लोग्नेहरू मेरै जस्ता हुन्छन् ?” श्रीमतीको मनले सोच्ने गर्छ ।

एकरात श्रीमती हिंस्रक र उन्मत्त बूढो लोग्नेलाई ओच्छ्यानमा पछार्दै भागेर बुहारीको ढोका ढकढकाउन पुग्छिन् ।

ढोका खोल्दा, सासुलाई अस्तव्यस्त उभिएको देखेर अचम्म मान्दै बुहारी सोध्न खोज्छिन् तर सासू भित्र पसेर हतारमा चुकुल लगाउँछिन् र भन्छिन् , “आज देखि म तिमीसँगै सुत्छु । छोरा पनि विदेशमा छ । म भएपछि तिमीलाई पनि एक्लो महसुस हुँदैन ।”

बुहारीले चकित् हुँदै सोध्छिन् , “के भयो र आमा ?”

“के भन्नु ! लोग्नेले श्रीमतीको अप्ठेरो र अनिच्छा पनि बुझे पो सँगै बस्नु !”

बुहारीले कुरा बुझिछिन् के रे ! खिन्न भावमा एकछिन टोलाउँछिन् ।

“कता डुब्दैछौ, बुहारी ? सुत, म पनि सुत्छु, अब !”

झस्किँदै बुहारीले सासू आमालाई सोध्छिन् , “के ससुरा बाले बल प्रयोग गर्नु भो ?”

“अँ ! यो उमेरमा पनि खुब दुख दिन्छन् । मासिक धर्म रोकिएको पनि १० बर्ष भयो । अब त मेरो शारीरिक इच्छा नै मरिसकेको छ । हैन, लोग्ने मान्छेको इच्छा चैँ, मान्छे नमरुन्जेल सम्म नमर्ने रहेछ कि के हो, जति बूढो भयो उति….!”

” तपाईं बुबाको कोठामा नसुते पनि अर्को कोठामा सुत्नुस् न, हुन्न ?”

“हुन्न नि बुहारी, उतै पुगिहाल्छन् नि, गिजोल्न !”

बुहारीले पनि यही मौकामा सासू आमालाई भनिदिइन् – “तपाईंकै छोरा पनि कम्ता बदमास छ र ? विदेशमै बसेर हरेक रात मलाई निर्वस्त्र बनाउँछ, स्मार्ट फोनको पर्दामा । म पनि धर्मसङ्कटमा छु, आमा ! के सबै लोग्ने मान्छे उस्तै हुन् , त ?”
राप्ती-८, चितवन

३. लघुकथा: मुकुण्डो

✍️ गंगा खड्का

” छोरा ! हामीले सकभर तिमीहरूलाई दु:ख दिन नखोजेको। तर अब नभनी भएन । बालाई कोरोनाले सिकिस्त बनायो । अस्पताल नलगी भएन । छिटो बिदा मिलाएर आओ ।” सन्तोषीले काठमाडौँमा बस्ने छोरा रुपकलाई फोनमा भनिन् ।

“आमा ! म यति टाढाबाट आउन्जेल बालाई अस्पताल पुराउन ढिलो हुन्छ । म पैसा पठाइदिन्छु । गाउँमा कसैलाई भनेर अस्पताल लैजाँदै गर्नु । म अस्पतालमै आउँछु।”

छोराको कुरा सुनेर सन्तोषीले आत्तिदै भनिन् , ” बाबु प्लेनमै भए पनि छिटो आऊ । असली मान्छेका अभावमा गाउँ त रित्तै छ । गाउँमा त मान्छेका मुकुण्डो लगाएका मानवता विहिन मान्छे मात्रै बस्छन् ।”
बूढानीलकण्ठ ,काठमाडौँ

काठमाडौ, ०१ माघ । साप्ताहिक उदक लेखन अभ्यास शृङ्खलाको ३५ औं भाग शनिबार सम्पन्न भएको छ । उदक साहित्य समाज, नेपालले उक्त अभ्यास कार्यक्रमको आयोजना गरेको थियो। उक्त शृङ्खलामा नेपाल लगायत विश्वका ७१ जना उदक स्रष्टाहरूको सहभागिता रहेको उदक लेखन अभ्यास शृङ्खलाका प्रशिक्षक एवं उदक साहित्य समाजका उपाध्यक्ष वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

काव्य विधा अन्तर्गतको नयाँ उदियमान प्रविधा उदक कविताको उन्नयन र विकासका लागि साप्ताहिक रूपमा अभ्यास शृङ्खला सञ्चालन गर्दै आएको उदकका प्रवर्तक एवं उदक साहित्य समाजका अध्यक्ष आर्त अकुलीनले बताउनुभयो ।

शनिबारको शृङ्खलाका लागि विहान एउटा तस्बिर दिएर उक्त तस्बिर अनुसारको गहन भाव खुल्ने गरि एउटा उदक साझ ५ बजेसम्म लेख्न सहभागी उदक यात्रीहरूलाई भनिएको थियोे ।

अभ्यास शृङ्खलाका लागि राखिएको तस्बिर

तस्बिरमा उदकका सहभागीहरू

१//
आश्रम
गरिबको घर
जीवन जिउने आधार !

आर्त अकुलीन, कैलाली

२//
झुपडी
सपनाको महल
अनगिन्ती कुण्ठित चाहना !

राजाराम रत्गैंया, अमौरा कैलाली

३//
परिवार
घर संसार
सुख शान्ति अपार !

जमुना कायस्थ

४//
झुपडी
दरिद्रको निवास
चिन्ता जुटाउन गाँस !

वसन्त अनुभव
घोराही उपमहानगरपालिका १४, दाङ

५//
गृह
परिवार संरक्षित
झुपडी पनि प्रिय !

सरस्वती वली
बर्दिया

६//
झुपडी
बग्रेल्ती सन्तान
कसरी जुटाउनु खाना

उर्मिला पन्त पाण्डेय
ज्ञानेश्वर , काठमाण्डौँ*

७//
गरिबी
सुन्दर झुपडी
हेरेर आफ्नै खाेपडी !

इन्दिरा ज्ञवाली
तानसेन ,पाल्पा

८//
छाप्रो
मेरो महल
सुन्दर न्यानो आनन्दमय !

गुणनिधि घिमिरे अमेरिका

९//
जिन्दगी
नेपालीको स्तर
सरकार दृष्टि अभाव !

विष्णुदीप सङ्कल्प

१०//
झुपडी
मेरो महल
बाँझै अनगिन्ती रहर !

राम न्यौपाने

११//
घर
गरिबको दरबार
धनिको तुच्छ उपहार !

पूर्णबहादुर श्रेष्ठ “हृदयङकृत”
पनौती-३,काभ्रे।

१२//
झुपडी
ठुलो परिवार
धेरै गरिबहरुको आश्रय

शिव ज्ञवाली
रु रु १ गुल्मी

१३//
झुपडी
दुखीको दरबार
यसैभित्र भेटिन्छ संसार !

अन्जिता राउत
नेचा सल्यान -५ सोलुखुम्बु

१४//
सच्चा
प्रेमको बास
दियो बल्ने झुपडी !

हिउँकला हाँसी खतिवडा
कैलाली,

१५//
बुबाको
सानो झुपडी
छोराले पाउने सम्पत्ति !

बासुदेव दनुवार, सिन्धुली

१६//
झुपडी
अभावको महल
दु:ख चिहाइ रहन्छ !

लक्ष्मी प्रसाद फुयाल
पथरी शनिश्चरे मोरङ

१७//
वास
बाँच्ने आस
घामपानी हुँरीको ओत !

कण्ठराज गिरी

१८//
दुखाई
पिडाको अनुभूति
गरिबको रहर चित्रमा !

सोमनाथ लुइटेल “रवि पाल्पाली ।

१९//
झुपडी
गरिबकाे बास
दु:खीकाे कष्टकर जिन्दगी !

राज कुमार राजभण्डारी खाेटाङ्गे
भक्तपुर ।

२०//
उत्तरायण
मकर सक्रान्ति
जाडोको उत्कर्ष रूप !

बेद प्रसाद रिजाल

२१//
बसोबास
गरीबको झुपडी
धनीको गगनचुम्बी महल !

घनश्याम पौडेल

२२//
झुपडी
कदली गढेका
खलियान पीडित अडेका !

महानन्द भट्ट। कञ्चनपुर

२३//
कुटी
दीनदुखीकाे निवास
कतिञ्जेल याे बिल्लिबाठ !

खलबिर नाराज

२४//
अभाव
गरिबीको दबाब
परिवर्तनसँगै पिछडिएको स्वभाव !

इश्वरी अधिकारी

२५//
झुपडी
गरिबको बास
छैन कसैको आस !

रमा पन्त, पाल्पा।

२६//
घर
छानोमा खर
जाडोमा यसैको भर !

सविता के.सी., काठमाडौँ ।

२७//
गरिब
खरकाे छाना
कसरी चल्छ माना ?

सुरेश घिमिरे

२८//
बासमा
अशक्त परिवार
अझै सहयोगको आसमा !

प्रभादेवी पौडेल
चितवन

२९//
झुपडी
गरिवको महल
ओझेलका पात्रको बाध्यता !

इन्दिरा देवकोटा

३०//
झुपडी
फुसको छानो
दु:ख बिसाउने चाैतारी !

रामराजा के. सी.
फर्पिङ , काठमाडौं

३१//
दु:खी
पीडा एक
अगचको भोगाइ अनेक !

प्रेम थापा

३२//
कुटी
जस्तो भएनी
स्वर्ग हुन्छ झुपडी !

बुद्धिप्रसाद लामिछाने कैलाली

३३//
घर
शितल छहारी
मेलमिलाप आनन्दको चौतारी !

अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’
संखुवासभा हाल मलेसिया

३४//
डन्डुर
गहिर निन
इहे मोर झोंपरीमे !

सागर कुस्मी, कैलाली ।

३५//
घर
जस्तो भएनी
स्वर्ग लाग्छ आफूलाई !

सरस्वती श्रेष्ठ इटहरी

३६//
खरले
बनेको घर
भुकम्पको हुँदैन डर !

बालकृष्ण खनाल

३७//
झुपडी
दयनिय अबस्था
गरीबकाे कष्टकर जिन्दगी !

नारायण प्रसाद उपाध्याय , कैलाली ।

३८//
सन्तुष्टि
खरको छानो
जुटाउन सक्दा मानो !

हिमाल अम्मै, घोडाघोडी कैलाली

३९//
गरिबी
अभावको जिन्दगी
सम्पत्ति एउटा झुपडी !

सीता पाण्डेय मरासिनी
रेसुङ्गा -9,तम्घास ,गुल्मी ।

४०//
झुप्रो
हावापानी छल
भेटिन्छ मायाको महल !

पशपती राई खोटाङ ।

४१//
घर
मनकाे महल
परिवारमा घामपानीकाे जाेहाे !

राेशन पराजुली,धरान।

४२//
महल
देखिदैन् चहलपहल
बचेखुचेकाे जीवन रहलपहल !

रामकृष्ण दुवाडी
पाेखरा ।

४३//
तनाव
बेरोजगारी जीवन
घरमा धनको अभाव !

बादल गुरुङ वियोगी

४४//
झुपडी
गरिबको बास
महलको छैन आस !

खेमराज पुरी, कैलाली हाल मुम्बई

४५//
बास
उड्दै होसहवास
मौसमी त्रासको सहवास !

चक्र बहादुर आले “लाफा” कैलाली

४६//
परिस्थिति
परिवर्तनको खोजी
अभाव अनि संघर्ष !

होम प्रसाद न्यौपाने
धरान,सुनसरी ।

४७//
घर
परिवारले बन्छ
बाँडेर दु:ख सुख ।

समुन्द्रा शर्मा, सुनसरी

४८//
घर
सानो होस्
मन सानो नहोस् ।

रमेश प्रभात

४९//
उपहार
खुसीको बहार
नबनोस् चक्कुको धार !

माधव पोख्रेल

५०//
झुपडी
गरिबको निवास
चल्दैछ जसोतसो गुजारा !

रिता खराल,रुपन्देही

५१//
झुपडी
छानामा खर
सुदामाको प्यारो घर !

श्रीकृष्ण शर्मा पोखरा

५२//
झुपडी
चेपाङ बस्ती
गिज्याइ रहेछ आधुनिकता !

गोपालप्रसाद पाैड्याल
विराटचोक, मोरङ

५३//
झुपडी
धनाढ्यका निम्ति
तर मेरो दरबार !

मंगला उपाध्याय
बारा कलैया १

५४//
माघी
झुप्राे घरमा
अनुपम थारु थरमा !

केशवप्रसाद ढकाल `प्रीतबीज´
गाेरखा

५५//
झुपडी
झल्काउँछ गरिबी
मनका धनी बस्छन् !

मुरारीराज मिश्र,
कामपा-७, कुमारीगाल

५६//
घर
जहाँ खुसी
त्यही छ स्वर्ग !

धनमाया चौधरी कैलाली

५७//
जीवन
संघर्षमय हाम्रो
गरिब भएनी राम्रो !

विक्रम तिरुवा सलिन
तिला ३ जुम्ला

५८//
घर
आश्रय स्थल
जोगाउने सुरक्षाको आधार !

सुमित्रा पोखरेल काठमाडौं

५९//
झुपडी
बासको धनी
सन्तोष मान्यो भनी !

सरस्वती श्रेष्ठ

६०//
माघी
थारु संस्कृति
विषमताले पिरोलेको क्षण !

टुकादेवी पौडेल आचार्य
शुक्लागण्डकी,तनहुँ

६१//
झुपडी
सम्पत्तिको गरिब
धनी मनको घर !

घनश्याम पौडेल
गौरीगंगा कैलाली

६२//
घर
मायाले बन्छ
ठुलाे सानाे हुँदैन !

सुधा बासकाेटा ढकाल
काठमाण्डु

६३//
गरिब
सुखकाे धनी
बास खरुकाे झुप्रोमा !

चन्द्रावती अधिकारी
काेहलपुर वाँके

६४//
झुपडी
शान्त परिवार
परिश्रमी जन मस्तराम !

प्रद्युम्न चालिसे

६५//
झुपडी
भित्र रमाइलो
आत्मा सन्तुष्टि मनको !

नारायण कोइराला
तानसेन पाल्पा

६६//
झुपडी
बास विवशता
दैनिक जीवन कठिन !

राम बहादुर चौधरी, अहिले कैलाली।

६७//
झुपडी
निर्धनहरूको महल
बाहिर रमणीय हलचल !

केदारनाथ फर्पिङ

६८//
खुसी
खोजौँ आनन्द
झुपडी या महल !

शारदा आचार्य
ललितपुर !

६९//
घर
आनन्दको संसार
त्यही स्वर्गको आधार !

दुर्गा भट्टराई, मोरङ

७०//
बुकुरो
निर्दयी बतास
खोज्दै गरिब गाँस !

वासुदेव ज्ञवाली
पाल्पा , तानपा- १ ध्रुवघाट

७१//
आश्रय
न्यानो घर
परिवार बाँच्ने आधार ।

मिलन के.सी.(थापा)पोखरा

जय उदक ! जय साहित्य !!

१.
शक्ति
अथाह झन
सुख शान्ती जीवन !

२.
घात
मान्छेमा अति
समयमै ध्यानाकर्षण अनुरोध !

३.
उत्कृष्ट
उदक यात्रा
संसारमा अनेक आकृति !

४.
मित्रता
सदैव सदैव
भावनात्मक मेल जहाँ !

५.
हिमाल
सेतो रङ्ग
संसार एकाएक दङ्ग !

६.
जात
सामाजिक व्यवस्था
चिन्ताजनक विषय आजसम्म !

७.
ताप्लेजुङ
जिल्ला पूर्वमा
मेरो जुम्ला मध्यपश्चिममा !

८.
हिउँद
चारैतिर खडेरी
रमाइलो ठाउँ अँधेरी !

९.
आँगन
अनेकथरी फूल
रमाएका एक्कै झनझन !

१०.
विश्वमा
नेपाली वीर
कहिल्यै नझुक्ने शिर !

विक्रम  तिरुवा सलिन 

तिला गाउँपालिका-३, कुडारी, जुम्ला

१
काठमाडौँ
निर्दोष स्थल
मानव चेतना कमजोर !

२
मान्छे
सभ्य चेतनशील
गाउँ शहर उन्नत !

३
आफू
जागरुक विवेकशील
संसार सुन्दर स्थल !

४
दृष्टि
आफू तर्फ
सभ्य समाज निर्माण !

५
दोषारोपण
असभ्य बानी
अस्ति व्यस्त संसार !

६
निर्माण
त्याग समर्पण
आफू अर्को सबै !

७
सभ्यता
पहिलो व्यक्ति
आफू आफू आफू !

८
सबै
सत्य सभ्य
घर समाज राष्ट्र !

९
घमण्ड
अहंकार क्रोध
मानव सभ्यता ह्रास !

१०
लोभ
माया मोह
एक अर्को विलाप !

११
विकास
सभ्यता पहिचान
संस्कृति संस्कार परिवेश !

१२
विचलन
भेदभाव कुसंस्कार
गलत प्रवृत्ति विकास !

१३
प्रवृत्ति
हेपाहा दलाल
काम क्रोध मोह !

१४
राज्य
नातावाद कृपावाद
विना पद्धति शासन !

१५
प्रहार
निम्न वर्ग
गरिब दु:खी बेसहारा !

१६
आशा
प्रखर व्यक्तित्व
राष्ट्रिय एकता अविलम्ब !

१७
भरोसा
युवा शक्ति
साहित्य सिर्जना कलाकारिता !

१८
विकल्प
दोषारोपण रहित
आफू आफूमा सभ्यता !

१९
विकास
देशभक्ति आवश्यक
समय परिवेश परिस्थिति !

२०
निष्कर्ष
सहज सरल
सुन्दर समाज निर्माण !

• गुणनिधि घिमिरे
  मोरङ, हाल- अमेरिका