Category: बिज्ञान/प्रविधि

राघबेंद्र चौबे
कपिलवस्तु – केही नागरीकले हात्तीपाईले (फाईलेरीया) रोग विरुद्धको औषधी सेवन नगर्दा कपिलवस्तु जिल्ला संसारको उच्च जोखिममा परेको छ । हात्तीपाईले रोग विरुद्धको औषधी केही मानिसले नखादा जोखिममा परेको हो । नेपालमा ६३ जिल्ला जोखिममा परेका छन । ६३ जिल्ला मध्ये १३ जिल्ला धेरै जोखिममा परेको वताईएको छ । जिल्लाको १०० मध्ये ७० जनाले हात्तीपाईले रोगको औषधी सेवन गरेका छन । सरकारी निकायले गरेको चेक जाचमा अनुसार कपिलवस्तुको १०० जना मध्ये १३ जनामा हात्तिपाईले रोगको किटाणु शरिरमा रहेको पाईएको छ । देश भरीमा १००० जना मध्ये १५ जनामा हात्तीपाईले रोगको किटाणु फेला परेको छ । यता कपिलवस्तुको वाणगंगा नगरपालिकामा सवै भन्दा वढी जोखिममा रहेको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । वाणगंगा नगरपालिकामा १०० मध्ये १२ जनामा हात्तीपाईले रोगको किटाणु फेला परेको छ । वाणगंगा नगरपालिकाका पिपरा, वुङची, वनगाई लगायतका क्षेत्रमा परिक्षण भएको थियो । कपिलवस्तुको वाणगंगा , वहादुरजंज, महाराजगंज क्षेत्रमा परिक्षण गरीएको थियो । लगातार ६ वर्ष सम्म सवैले औषधी सेवन गरेमा हात्तीपाईले रोग निर्मुल हुन्छ । एउटा टोलमा एक जनाले पनि औषधी खाएन भने टोलको सवै जना जोखिममा पर्ने जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । यदी ६ वर्ष सम्म सवै जनाले औषधी सेवन गरेमा कपिलवस्तु जिल्लाबाट हात्तीपाईले निर्मुल हुने जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख योगेन्द्र भगतले वताउनु भयो । नेपालमा ११ वर्ष अगाडीवाट हात्तीपाईले रोग विरुद्धको औषधी खुवाउन सुरु भएको हो । सन २०२० सम्म नेपालबाट हात्तीपाईले रोग निर्मुल पार्ने अभियान रहेको छ । हात्तीपाईले रोगको औषधी खान मानिस र मिडियाले फैलाएको भ्रमको समस्यामा परेको छ । हात्तीपाईले रोगको औषधी खादा समस्या नहुने तर हात्तीपाईले रोगको किटाणु शरिरमा भएमा ज्वरो आउने वा टाउको दुख्ने हुन सक्छ । त्यही भ्रम फैलीएको कारणले धेरै मानिसले औषधी नखाएको वताईएको छ । हात्तीपाईले रोगको औषधी संगै जुकाको औषधी समेत खुवाईन्छ । यि औषधी केही खाए पछी खायो भने अरु समस्या नहुने डा गंगाराम यादवले वताउनु भयो । रातीको समयमा टोक्ने क्युलेक्स नाम गरेको लामखुट्टेले टोक्दा हात्तीपाईलेको किटाणु सर्ने गर्दछ ।

कोरोनाभाइरस संक्रमणको केन्द्रविन्दु मानिएको चीनको हुबेइ प्रान्तको वुहानमा भाइरसबाट संक्रमित बिरामीहरुको उपचारको लागि लक्षित गरेर चीन सरकारले १० दिनमा अस्पताल तयार गरेको छ ।

हुओसेन्सान (अग्नि देवताको पहाड) अस्पताललाई आइतबार हस्तान्तरण गरिएको हो । यस अस्पतालमा सोमबारबाट चिनियाँ सेनाका १४ सय मेडिकल स्टाफले उपचार सुरु गर्ने चिनियाँ सञ्चारमाध्यम सिन्ह्वाले जनाएको छ । तीमध्ये ९५० जना चीनको जनमुक्ति सेनाको अस्पतालमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मी रहेका छन् भने ४५० जना सेना, जलसेना र वायुसेनाका मेडिकल विश्वविद्यालयका स्वास्थ्यकर्मी रहेका छन् ।

गत जनवरी २३ मा १ हजार शैय्या क्षमता भएको हुओसेन्सान अस्पतालको निर्माण शुरु गरिएको थियो ।

यसअघि सन् २००३ मा सार्सको महामारीका दौरान पनि बेइजिङमा सियाओताङसान अस्पताल एक हप्ताभित्रै तयार गरिएको थियो ।

जब फाङ सियाङ र उनको टोलीले हुओसेन्सान अस्पताल बनाउने जिम्मा पाए, उनीहरुलाई यो ‘मिसन इम्पोसिबल’ (पूरा गर्न नसकिने मिसन) लागेको थियो । ‘यस आकारको परियोजनाका लागि कम्तिमा दुई वर्ष लाग्छ,’ चाइना कन्सट्रक्सनको थर्ड कन्सट्रक्सन कम्पनी लिमिटेडका प्रोजेक्ट म्यानेजर फाङले भने, ‘एउटा अस्थायी भवन निर्माणका लागि पनि कम्तिमा एक महिना लाग्छ, यहाँ त एउटा अस्पताल नै बनाउनुपर्ने थियो ।’

जनवरी २३ देखि फेब्रुअरी १ सम्म वुहानमा कोरोनाभाइरस संक्रमितको सङ्ख्या ४ सय ९५ देखि ४ हजार १ सय ९ पुगेको थियो ।
वुहानको दक्षिण पश्चिममा रहेको झियान ताल नजिकै यो अस्पताल निर्माण गरिएको छ । मानिसहरु बसोबास गर्ने स्थानबाट यसलाई टाढा बनाइएको छ । जसमा यातायात, पाइपलाइनका साथै खानेबस्ने सुविधा रहेको छ ।

अधिकारीहरुले ५ घण्टा बसेर यस अस्पतालको डिजाइनको छलफल गरेका थिए भने २४ घण्टाभित्र यसको डिजाइनको ड्राफ्ट तयार गरेका थिए ।
चिनियाँ स्वास्थ्य अधिकारीहरुले शनिबार २५ सय बढी कोरोनाभाइरस संक्रमित नयाँ बिरामी देखिएको र ४५ जनाको संक्रमणबाट मृत्यु भएको जनाएको थियो । मृत्यु हुने सबै हुबेइ प्रान्तका रहेका छन् ।

काठमाडौं – नेपाली बजारमा होन्डा युनिकर्न १५० पुनः भित्रिएको छ । केही समय बिक्री बन्द भएको यो मोटरसाइकल कम्पनीले फेरि नेपाली बजारमा भित्र्याएको हो ।

कम्पनीले सीबी युनिकर्नको ग्राफिक्समा परिर्वतन गरेर बजारमा उतारेको छ भने मेकानिकल पाटर्समा कुनै परिवर्तन गरेको छैन ।

नयाँ यूनिकर्नमा १४९ सीसीको सिंगल सिलिन्डर एयरकुल्ड इन्जिन दिइएको छ । उक्त इन्जिनले १२.७ बीएचपी पावर तथा १२.८० एनएम टर्क जेनेरेट गर्छ । उक्त मोटरसाइकलमा ५ स्पिडको गियरबक्स जडान गरिएको छ ।

कम्पनीले यो मोटरसाइकल ईको टेक्नोलोजीमा बनाएको छ । होन्डाले हाल निर्माण गर्ने नयाँ मोटरसाइकल ईको टेक्नोलोजीमा निर्माण गर्ने गरेको छ ।

सो मोटरसाइकलमा स्टाइलिस एनालग कन्सोल, सिंगल पिस बल्ब हेडलाइट, फराकिलो सिट, थ्रीडी होन्डा लोगो, अलोय ह्विल जस्ता विशेषता समेटिएको छ ।

यसको फ्रन्टमा टेलिस्कोप फर्क र रियरमा मोनोशक दिइएको छ । यो मोटरसाइकलको फ्रन्ट चक्कामा २४० एमएमको डिस्क ब्रेक र रियरमा १३० एमएमको ड्रम ब्रेक दिइएको छ ।

होन्डाको नेपालका लागि आधिकारिक वितरक स्याकार ट्रेड्रिङ कम्पनीले यो मोटरसाइकलको मूल्य २ लाख ५९ हजार ९ सय रुपैयाँ निर्धारण गरेको छ । यसका साथै कम्पनीले स्क्याच अफरसमेत ल्याएको छ । यो अफरमा ४ हजारदेखि १ लाखसम्म जित्न सकिने कम्पनीले जनाएको छ ।

टाटा मोटर्सले साधारण ग्राहकको लागि अधिक दुरीसम्म चल्ने क्षमता भएको इलेक्ट्रिक कार टिगोर हालै भारतीय बजारमा लन्च गरेको छ ।

सो कार एक पटकको फुल चार्जमा २१३ किलोमिटरको दुरी तय गर्ने क्षमताको रहेको छ । सो कार भारतको ३० शहरमा उपलब्ध रहेको छ ।

सो कारको मूल्य ९ लाख ५४ हजार भारु देखि शुरु हुनेछ । सो इलेक्ट्रिक कारमा २१.५ केडब्ल्युएच ब्याट्री प्याक समावेश गरिएको छ । सो व्याट्री कुलिङ सिस्टमको साथमा उपलब्ध हुनेछ । यसको साथै सो कारको तौलको कारण पनि कारको तापमान सन्तुलनमा रहन्छ ।

इलेक्ट्रिक टिगोर टाटा टिगोर सेडानमा आधारित रहेको छ । सो कारमा अटोमेटिक क्लाइमेट कन्ट्रोल, हाइट एडजेस्टेबल ड्राइभर सिट जस्ता सुविधा रहेको छ । यसको साथै कारमा ड्युअल एयरब्याग र एन्टि लक ब्रेकिङ सिस्टम पनि रहेको छ ।

सो इलेक्ट्रिक कारको लागि १ लाख २५ हजार किलोमिटरको वारेन्टी दिइएको छ । टिगोर ईभीमा दुई चार्जिङ पोर्ट पनि समावेश गरिएको छ । फास्ट चार्जिङ पोर्टले कम समयमा ब्याट्री छिटो चार्ज गर्ने क्षमता रहेको छ ।

संसारकै सबैभन्दा सस्तो मानिएको इलेक्ट्रिक कार ओरा आर१ भारतमा आउने भएको छ ।

चाइनिज कम्पनी ग्रेटवाल मोटर्सले आगामी फेब्रुअरीमा हुने अटो एक्सपोमा सो कारका साथै केही एसयूभी समेत प्रदर्शन गर्ने भएको छ । यससँगै ग्रेटवाल मोटर्स भारतीय बजारमा प्रवेश गर्ने योजना बनाएको छ ।

यसको मूल्य पनि धेरै छैन । यसको मूल्य ८ हजार ६८० देखि ११ हजार २९३ अमेरिकी डलर सम्म पर्छ । नेपाली रुपैयाँमा हिसाब गर्दा यसको मूल्य ९ लाख ७५ हजार देखि १२ लाख ७० हजार रुपैयाँ जति पर्छ ।

यसको मूल्यमा कमी ल्याउनका लागि कम्पनीले सिधै ग्राहकलाई यो कार बिक्री गर्ने योजना बनाएको छ अर्थात यसका लागि कुनै डिलर नियुक्ति गरिने छैन । यो सानो इलेक्ट्रिक कारलाई ३ वर्ष वा १ लाख २० हजार किलोमिटरको वारेन्टी समेत दिइने छ ।

शानदार ४ ढोका भएको सो कारको नाम २०१९ ओरा आर १ (2019 Ora R1) राखिएको छ । यसमा ४७ एचपीको मोटर र ३५ किलोवाट आवरको ब्याट्री राखिएको छ । यसको टप स्पिड एक सय किलोमिटर प्रतिघण्टा छ ।

ओरामा भएका तीन अक्षर ओ, आर र एको अर्थ ओपन, रिलायबल र अल्टरनेटिभ हुन्छ । युवापुस्ता र सहरी वासिन्दालाई लक्ष्यित गरी यो कार ल्याइएको कम्पनीको भनाइ छ ।

विभिन्न ५ कलर अप्सनमा उपलब्ध सो कारमा हाई स्ट्रेन्थ स्टिल फ्रेमको प्रयोग गरिएको छ । यसमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको समेत प्रयोग गरिएको छ, जसका कारण ‘हेलो ओरा’ भनेर यसलाई खोल्न समेत सकिन्छ ।

विभिन्न ४ भेरिएन्टमा यो कार उपलब्ध छ । टाढैबाट गाडीको स्ट्याटस चेक गर्न सकिन्छ । त्यसैगरी एक्टिभ एयर कन्डिसनर प्रयोग गर्न, ढोका खोल्न र बन्द गर्न तथा इलेक्ट्रिक चार्जिङका लागि समेत आवश्यक व्यवस्था मिलाउन सकिन्छ ।

अन्य स्ट्यान्डर्ड फिचरको रुपमा ब्लुटुथ की, भेइकल मोबाइल फोन कनेक्सन सिष्टम र हिल स्टार्ट असिष्ट सिष्टम उपलब्ध छ ।

टप भेरिएन्टमा डेटाइम रनिङ लाइट, इलेक्ट्रिकल पार्किङ ब्रेक, इलेक्ट्रोनिक स्ट्याबिलिटी प्रोग्राम, ६ एयरब्याग र स्मार्ट फ्रन्ट भ्यु सिष्टम उपलब्ध छ ।

ग्रेटवाल मोटरका उत्पादन नेपालमा भने पहिले देखि नै उपलब्ध छन् । यद्यपि राम्रो बिक्री नभएका कारण यसको बजार नेपालमा राम्रो भएन । इलेक्ट्रिक कार पनि नेपालमा आउछ नै भन्न सकिन्न ।

नर्सिङ संघको चुनावी माहोल देशभरका नर्सहरुलाई लागिसकेको छ । नर्सहरुले भोगेका पीडालाई कम गर्नको लागि भनेर कैयौं बुँदाहरु घोषणापत्रमा समेटिइसकेका छन् । राजनीतिक रुपमा नेकपा र काँग्रेसको झण्डाभित्र बसेर उम्मेदवारी दिएका मनकुमारी राई र मुना राणाको दुई पक्षले चुनावमा उम्मेदवारी दिएको छ । यस अघि पनि कैयौं यस्ता घोषणापत्रहरु आए । तर, तिनीहरुले पनि नर्सको पीडालाई कम गर्न सकेको छैन ।

यही सन्दर्भमा यो चुनावमा पनि दुई प्यानलले मिलेर ४० वटा बुँदाहरु नर्सहरुको हकहितको लागि भनेर उठाइएका छन् । यी बुँदाहरुबाट पनि नर्सहरुले आफ्नो पेशागत सम्मान र सुरक्षाको अनुभूति गर्न सक्ने देखिँदैन ।

नर्सिङ संघकी महासचिव लक्ष्मी केसीले आफ्नो कार्यकालमा धेरै कामहरु भएको भएपनि विविधकारणहरुले आफ्नो कार्यकालमा आँटेका जति काम गर्न नसकेको स्वीकार गरिन् । नर्सिङ तथा सामाजिक सुरक्षा ईकाईको अवधारणा, ‘विद्यालयमा नर्स’ भन्ने परियोजना मार्फत् विभिन्न ७ वटै प्रदेशहरुमा त्यसको कार्यान्वयन गराउने जस्तो काम आफूहरुकै कार्यकालमा भएको भन्दै केही भएन भन्ने आधार नरहेको बताइन्।

उनले आफूहरुको कार्यकालमा नै श्रम शोषणको अन्त्य गर्नको लागि विभिन्न कार्यक्रमहरु गरेको, भोलेन्टेयर प्रथाको अन्त्य गर्न नसकेपनि न्यूनीकरण गरिरहेको उनले जानकारी दिइन् । सन् २०१५ मा भूकम्प जाँदा  पीडित भएकाहरुलाई सेवा गरेबापत अन्तराष्ट्रिय अवार्ड समेत पाएको उनले बताइन् ।

केही समयअघिको माथेमा आयोगले आफ्नो प्रतिवेदनमा निःशुल्क नर्सिङ सेवा दिनुपर्ने विषय उल्लेख गर्यो । यो विषयलाई कसैले पनि आफ्नो घोषणापत्रमा उठाएका छैनन् । कोरा राजनीतिक झण्डा लिएर चुनाव लड्नेहरुले नर्सहरुको हकहितको बारेमा कहिलै पनि गम्भीर भएर नसोचेको नर्सहरुको आरोप छ । सबैभन्दा पहिलो कुरा त लाखौं रुपैयाँ खर्च गरेर नर्स पढेकाहरुलाई उचित पारिश्रमिक छैन भने संघको चुनावमा राखिने अरु एजेण्डाहरुको कुनै औचित्य नरहेको नर्सहरु बताउँछन् ।

नर्सिङ काउन्सिलको तथ्यांक अनुसार अहिले काउन्सिलमा दर्ता भएका कूल ५६ हजार ४०६ जना मध्ये १३ हजारभन्दा धेरैले विदेशमा काम गर्न र वैदेशिक उच्च शिक्षाको लागि प्रस्ताव पेश गरेका छन् । नेपालमाभन्दा झण्डै १० गुणा धेरै कमाई विदेशमा हुने भएकोले नर्सहरुको मुख्य आकर्षण अष्ट्रेलिया, क्यानडा जस्ता मुलुकहरुमा धेरै हुने गरेको छ ।

महंगो शुल्कमा अध्ययन गरेर सकेसम्म निःशुल्क र नभएपनि अति न्यून शुल्कमा रात दिन नभनी काम गर्नुपर्ने पेशा हो नर्स । अझ कार्यक्षेत्रमा हुने जोखिम र त्यसको समस्यालाई त गौण मान्ने हो भने त्यो भन्दा ठूला पीडाहरु नर्सहरुले भोग्ने गरेका हुन्छन् । बिरामीको पीडा भुलाउने नर्सहरु अहिले आफैं पीडै पीडाको भारी बोकेर कार्य क्षेत्रमा पुग्ने गर्छन् ।

स्कूले जीवनमा नै अस्पतालमा पाइला टेकेकाहरुले सेतो पहिरनमा बिरामीको हेरचाह गर्न आउने नर्सहरु देखेपछि आफ्नो पनि त्यही ठाउँमा पुग्ने लक्ष्य लिन्छन् । अधिकांश त्यसमा महिलाहरु नै हुन्छन् । जब लाखौं पैसा खर्च गरेर निःशुल्क वा अति कम शुल्कमा अस्पतालमा काम गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसपछि एकाएक नर्सहरुको अनुहारमा बनावटी हाँसोको श्रृंखला सुरु हुन्छ ।

नर्सिङ पढ्नेहरुको वास्तविक पीडा पिसिएल सकेर अस्पतालमा भोलेन्टियरको रुपमा काम गर्ने ६ महिनामा नै देखिन्छ । आफ्ना छोराछोरीहरुको सपना पूरा गर्नको लागि ऋण काढेर नर्सिङ पढाएका आमाबुबाहरुले पिसिएल सकेलगत्तै छोराछोरीहरुले ऋण तिर्न सुरु गरुन् भन्ने सोचाई राख्छन् । तर, पिसिएल तहको अध्ययन गर्दासम्म एक व्यक्तिले कम्तीमा पनि ५ लाखदेखि १५ लाख रुपैयाँसम्म खर्च गरिसकेका हुन्छन् ।

तर, त्यो तह पूरा गरेपछि उनीहरुको ६ महिनाकोलागि भोलेन्टियर बनेर काममा जानु पर्ने हुन्छ । कोटा थोरै र जनशक्ति धेरै भएका कारण काम पाउन मुस्किल छ । काम नपाउँदासम्म भोलेन्टियर बनेर काम गर्नेदेखि कामै पाए पनि ६ हजारदेखि २० हजार रुपैयाँ मासिक तलब बुझेर काम गर्नुपर्ने बाध्यतामा धेरै नर्सहरु रहेको नर्सिङ संघले जनाएको छ । अहिलेसम्म कतिले यो समस्या समाधान गर्छु भनेर आए । तर, उनीहरुले यसको समाधान रोक्न सकेनन् ।

नर्सिङ संघले अझैसम्म पनि न्यूनतम पारिश्रमिक १८ हजार तोक्नको लागि संघर्ष गरिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा त्यति महंगो शुल्क तिरेर गरेको अध्ययनको औचित्य के ? भन्ने प्रश्नले नै नर्सहरुमा बेचैन हुने गरेको अनुभव सुनाउँछन् ।

वर्षौं भइसक्यो सरकारी अस्पतालहरुमा नर्सको कोटा खुलाईएको छैन । झण्डै ७५ हजारको हाराहारीमा नर्सहरु कार्यरत रहेकोमा नर्सिङ संघको तथ्यांक अनुसार ८ हजारको हाराहारी नर्स मात्रै सरकारी अस्पतालहरुमा कार्यरत छन् । बाँकी ६७ हजारले भोग्नु पर्ने पीडाहरु भिन्दा भिन्दै छन् ।

सपना विदेशको, आधा भन्दा धेरै असन्तुष्ट

नर्सिङ काउन्सिलको तथ्यांक अनुसार अहिले काउन्सिलमा दर्ता भएका कूल ५६ हजार ४०६ जना मध्ये १३ हजारभन्दा धेरैले विदेशमा काम गर्न र वैदेशिक उच्च शिक्षाको लागि प्रस्ताव पेश गरेका छन् । नेपालमाभन्दा झण्डै १० गुणा धेरै कमाई विदेशमा हुने भएकोले नर्सहरुको मुख्य आकर्षण अष्ट्रेलिया, क्यानडा जस्ता मुलुकहरुमा धेरै हुने गरेको छ ।

नर्सिङ पेशा यति असुरक्षित हुँदा हुँदै पनि किन मरिहत्ते गरेर यही पेशा तिर आाकर्षण बढ्ने गरेको त ? हरेक वर्ष देशभरबाट ५ हजार नर्सहरुले आफ्नो अध्ययन पूरा गर्ने गरेका छन् । तर, केही समय अघि गरिएको एक अध्ययनका अनुसार ५५.२२ प्रतिशत नर्सहरु आफ्नो पेशाप्रति सन्तुष्ट नरहेको देखिएको थियो । यति हुँदा हुँदै पनि नर्सिङ क्षेत्रप्रतिको यो आकर्षण केवल विदेश जानको लागि मात्रै देखिएको हुनसक्ने नर्सिङ संघका अधिकारीहरु बताउँछन् ।

नर्सहरुका पीडाहरु

सबैभन्दा ठूलो त नर्स बनिसकेपछि जागिर पाउन र न्यून पारिश्रमिकको पीडा नै सबैभन्दा ठूलो हो । महंगो अध्ययन शुल्क र सबैभन्दा सस्तो जागिरमा समेत हुने श्रम शोषण अर्काे समस्याको पाटो हो । एउटा नर्सले अस्पतालमा रातिको समयमा एक्लैले ३० देखि ३५ जनासम्म बिरामीको स्वास्थ्य निगरानी गर्नुपर्ने हुन्छ । अहिले बेड रेसियो अनुसार कोटा निर्धारण गरिएको छैन ।

त्यस्तै, लामो समयदेखि नयाँ कोटामा दरबन्दी नखुल्दा नर्सहरु निजी अस्पतालमा अति कम शुल्कमा जागिर खान बाध्य छन् । अध्ययन पूरा गरेपछि हरेक तहको अध्ययनमा भोलेन्टियर बनेर काम गर्नुपर्ने पनि नर्सहरुको अर्काे पीडा हो । त्यस्तै, कार्यक्षेत्रमा रहँदा पुरुष कामदार र बिरामी कुरुवाहरुको गिद्दे दृष्टिको जोखिम पनि उनीहरुको अर्काे पीडा रहेको नर्सहरु बताउने गर्छन् ।

आज यस वर्षको सबैभन्दा छोटो दिन र लामो रात परेको छ। आज बिहान ६ बजेर ५१ मिनेटमा उदाएको सुर्य बेलुकी ५ बजेर १४ मिनेटमा अस्ताउनेछ।

पृथ्वीको उत्तरी खण्डमा सबैभन्दा छोटो दिन आज परेको हो। दक्षिणी खण्डमा भने यही समय वर्षको सबैभन्दा लामो दिन र छोटो रात हुने छ। हरेक वर्ष जाडोमा हुने सोल्सटाईस (सक्रान्ती) उत्तरी खण्ड सूर्यबाट २३.५ डिग्रीले टाढा हुन्छ।

जस कारण सूर्यको किरण अन्य समयभन्दा थोरै आउँछ र रात धेरै हुन्छ। हरेक वर्ष हुने यो सोल्सटाईस डिसेम्बरको २१ वा २२ मा पर्ने खगोल वैज्ञानिकहरु बताउँछन्। तर अहिलेको आधुनिक पात्रोमा रहने ३६५ दिन र हरेक चार वर्षमा १ दिन थप हुने कारणले यो डिसेम्बर २०, २१, २२ वा २३ मा पनि पर्न सक्दछ।

prashasan.com