✍️ डा.शंकरप्रसाद गैरे
`नमस्ते´ लघुकथासङ्ग्रह भूमिका गैरे तिमिल्सिनाद्वारा लेखिएको हाे । पेशाले शिक्षक गैरेले स्नातकोत्तर तहसम्मको अध्ययन गरेकी छन् ।
गैरे शिक्षणका साथै समाजसेवा र साहित्य साधनामा सक्रिय छन् । २०८० सालबाट लघुकथा लेखनमा लागेकी गैरेले छ महिनाको छाेटाे अवधिमा पाँच दर्जन लघुकथा लेखेर आफ्नो प्रतिभाकाे परिचय दिएकी छन् । लघुकथा लेखनकाे अध्ययन तथा अभ्यासमा सक्रियतापूर्वक लागेकी गैरेकाे लेखन निरन्तर परिष्कृत हुँदै गएको प्रतीत हुन्छ ।

भूमिका गैरेकाे `नमस्ते´ लघुकथासङ्ग्रहमा सैँतिसवटा लघुकथाहरू समाविष्ट छन् । सानासाना लघुकथाहरूमा विषयगत विविधता देखिन्छ । यिनका लघुकथाले घर परिवार, छरछिमेक, समाज, संगीसाथी, शिक्षा, विद्यार्थी, शिक्षक, अभिभावक, दाजुभाइ बीचको सम्बन्ध, लगायतका विषयकाे उठान गरेकाे देखिन्छ । बालमनाेविज्ञान, कुरीति, कुसंस्कार, साैतेलाे सन्तानको समस्या, भूकम्प, काेराेनाजस्ता दैवीप्रकोप, सामाजिक सेवामा प्राप्त हुने सम्मान प्रतिष्ठा यिनका लघुकथामा उठाइएका विषय हुन् । स्वार्थी श्रीमानले  श्रीमतीमाथि गर्ने छल र वैदेशिक राेजगारीमा गएका व्यक्तिका श्रीमतीको तडकभडकजस्ता विषयलाई अत्यन्त जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । मित्रका मित्रप्रतिका इमानदारी र दायित्व तथा मित्रतामाथि गर्ने धाेका आफन्तले गर्ने अपमानकाे पीडा, छाेराछाेरीमाथि हुने भेदभाव, क्षमताबिनाकाे जिम्मेवारीले गर्दा हुने समस्या, भावुकतामा गरिएको निर्णयले गर्दा हुने पछुतो गैरेका लघुकथाका विषय हुन् ।

पदीय रवाफ, भनसुन गर्ने प्रवृत्ति र याेग्यताकाे अवमूल्यन, यथार्थ लेख्ने पत्रकारमाथि हुने दुर्ववहार, नेताहरूका चुनावी भाषण, कर्म र भाग्यमाथिकाे दृष्टिकोण, शिक्षकको दायित्व, मेडिकल क्षेत्रमा देखिएको लापरबाही, दाइजो प्रथाकाे बिराेध भूमिका गैरेका लघुकथाकाे महत्त्वपूर्ण कथ्य हाे । व्यङ्ग्य पक्ष कम र सरल रैखिक कथ्यपद्धतिलाई अवलम्बन गरिएका `नमस्ते´ लघुकथासङ्ग्रहभित्रका लघुकथाका आधारमा गैरे सम्भावना बाेकेकी लघुकथाकार हुन् जाे निरन्तर साधनारत छन् भन्ने देखिन्छ । उनीबाट भाेलिका दिनमा अझ शक्तिशाली लघुकथाकाे अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

कृति : नमस्ते
विधा : लघुकथा
लेखक : भूमिका गैरे तिमिल्सिना
प्रकाश : नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च
प्रकाशन वर्ष : २०८१ वैशाख
मूल्य : २७५/-

✍️ लक्ष्मण अर्याल, समीक्षक
कुमार काफ्ले लिखु गाउँपालिका ५, यसम, ओखलढुङ्गामा वि.सं. २०४१ चैत २३ मा जन्मिएका स्रष्टा हुन् । पिता रुद्रबहादुर र माता गोमादेवीका चार सन्तानमध्ये जेठा छोरा कुमारले मानविकी र शिक्षाशास्त्र सङ्कायतर्फ स्नातकोत्तर तहसम्मको अध्ययन गरेका छन् । अर्थात् उनी २ वटा सङ्कायमा स्नातकोत्तर उपाधिप्राप्त व्यक्ति हुन् । उनको खास पेशा शिक्षण हो । उनी आफूले अपनाएको पेशालाई ‘साँच्चिकै रमाइलो र गर्व गर्न लायक’ ठान्छन् । यसैले उनमा पेशाप्रतिको इमान्दारिता पनि पर्याप्त छ । उनी श्री अमर कल्याण नमुना मा.वि.मा पढाउँछन् । यो विद्यालय इलामस्थित नयाँवजारमा अवस्थित छ । उनको आबद्धता ओखलढुङ्गाकै सिद्धिचरण पुस्तकालयसँग पनि रहेको छ ।

कुमार काफ्लेसँग सम्पादक र साहित्यिक व्यक्तित्व छ । उनले ‘शिशिर वसन्त साहित्यिक मासिक’, ‘हातेमालो साहित्य सङ्गम’ लगायतका पत्रिकाहरूको सम्पादन गरेका छन् । साहित्यिक व्यक्तित्वभित्र उनका कवि तथा आख्यानकार व्यक्तित्व पनि छ । त्यसो त उनको साहित्य लेखनको सुरुवात नै कविताबाट भएको हो । उनले लेखेको पहिलो कविताको शीर्षक ‘कलम’ हो । जुन सर्वप्रथम मध्यान्ह राष्ट्रिय दैनिकमा प्रकाशित भएको थियो । आख्यानमा काफ्लेले ३ वटै प्रविधामा कलम चलाएका छन् । उनको पहिलो प्रकाशित कृति नै उपन्यास हो जुन २०७२ सालमा ‘हजार सपना’ शीर्षकमा प्रकाशित छ । २०७३ मा प्रकाशित मोलुङ लघुकथा सङ्ग्रहमा पनि उनका केही लघुकथा प्रकाशित भएका भेटिन्छन् । २०८१ वैशाखमा काफ्लेले ‘सपना कतिपय’ शीर्षकको लघुकथासङ्ग्रह प्रकाशनमा ल्याएका छन् । आख्यानको दोस्रो तथा मझौलो प्रविधा कथामा भने उनका आजसम्म सङ्ग्रह प्रकाशित भएका छैनन् तर पनि उनका कथाहरू पत्रिकाहरूमा फुटकर रूपमा बाक्लै प्रकाशित भइरहेका छन् । आशा गरौँ – उनी छिट्टै नै कथासङ्ग्रह पनि लिई आउनेछन् ।

कुमार काफ्लेलाई सरसर्ती पढेपछि लाग्यो – कुमार सम्भावना भएका लघुकथा लेखक हुन् । हुनत उनका एकदुई कथा पनि पढेको छु मैले । कथालेखनमा पनि उनी माझिएका छन् । कथाको प्रस्तुतिमा पाठकलाई ध्यानाकृष्ट गरिरहने कला छ उनीसँग ।

कुमारका लघुकथामा समसामयिकता छ । उनका रचनाभित्र वर्तमान समाजको प्रतिबिम्ब छ । विकृति र विसङ्तिलाई सुकृति र सुसङ्गतिमा हिँडाउन प्रयास गरेका छन् उनले । यसो त उनले आफ्ना कुरामा भनेका पनि छन् – “लघुकथा लेखनको मेलोमा मैले भेट्टाएका, देखेका र भोगेका अनुभूतिहरूलाई, समाजमा वर्षौँदेखि रहेका पीडा र उत्पीडनलाई सहेर संघर्ष गरिरहेका जुधारु मान्छे र मानवताका कथाव्यथालाई, समस्त प्राणी र वातावरण संरक्षणका सवाललाई उधिन्ने कोशिस गरेको छु ।” सपना कतिपय भित्र उनले भनेझैँ नै छन् विषय र प्रस्तुतीकरण पनि ।

‘सपना कतिपय’ सङ्ग्रहका लघुकथाहरूमा वर्णनमा मनग्गे सरलता छ । छोटा वाक्यहरूको प्रयोग गरिएका छन् । लघुकथाहरू रैखिक ढाँचाका नै छन् । आदर्शभन्दा यथार्थता नै बलिया छन् लघुकथाहरूमा । सम्वादमा मनोहारिता छ । लघुकथाहरू व्यङ्ग्यात्मक छन् । सङ्ग्रहका केही लघुकथाहरूलाई छाड्ने हो भने लघुकथाकारले अन्त्यव्यवस्थापनको प्रभावकारितामा ध्यान दिएका छन् भन्न सकिने ठाउँ छ ।

कृष्णजी शर्मा उपनाम भएका घनश्याम डल्लाकोटी राप्ती नगरपालिका वडा नं. ८ चितवनमा जन्मिएका स्रष्टा हुन् । पिता विष्णु र माता बेलीमायाका पाँच सन्तान मध्ये दोस्रो सन्तान र जेठो छोराका रूपमा जन्मिएका डल्लाकोटीले व्यवस्थापनमा स्नातक तहसम्मको औपचारिक अध्ययन गरेका छन् । २०५० देखि ५६ सालसम्म उनले शिक्षण पेसा पनि अपनाए तर त्यहाँ उनी धेरै समय रमाएनन् । खासमा उनको २ वटा व्यक्तित्व छ– पहिलो व्यवसायी व्यक्तित्व र दोस्रो साहित्यिक व्यक्तित्व ।

साहित्यिक व्यक्तित्वका पनि दुई पाटा छन्– एउटा सर्जक व्यक्तित्वको पाटो र अर्को साहित्यिक अभियन्ता व्यक्तित्वको पाटो । सर्जक व्यक्तित्वमा उनी विशेषतः आख्यानकेन्द्री छन् । आख्यानभित्र पनि उनी लघुकथा प्रविधामा बढी एकाग्र छन् । हुन त उनले साहित्यमा नाट्य विधाबाट पहिलो पाइलो सारेका हुन् । २०५३ मा संयुक्त लेखनमा लेखिएको मृत्युशैया नामक नाटक नै उनको साहित्यिक जीवनकै पहिलो सिर्जना हो । लघुकथामा भने उनी २०७४ बाट संलग्न भएका हुन् । ‘समय खराब छ’ उनको पहिलो लिखित लघुकथा हो ।

घनश्याम लघुकथा अभियानमा लाग्दालाग्दै आफ्नो सिर्जनकर्मको प्रकाशनमा पछि परिरहेका थिए । धेरै पछि आएर मात्र उनको पहिलो सङ्ग्रह प्रत्यक्षीकृत भएको छ । पहिलो साहित्यिक सँगालो बन्ने अवसर उनकै रुचिको प्रविधा लघुकथाले पाएको छ – ‘महाकम्प’का नाममा । हुन त मलाई के लाग्छ भने– पहिलो कृति प्रकाशनमा धेरैजसो मानिसहरू हतार गर्छन् । हतार र हतपतले कृतिको स्तरीयतामा आघात पुर्‍याउँछ । मैले यस्ता धेरै लेखकहरू भेटेको छु जो ‘हतार गरिएछ’ भन्ने निष्कर्षमा पुगेका छन् । यसैले घनश्यामको ‘स्वकृति प्रकाशन विलम्ब’ अर्थपूर्ण नै लागेको छ ।

प्रस्तुत लघुकथा कृतिका केही लघुकथाको पठनमा मैले घनश्याममा लघुकथा सचेतना भेट्टाएँ । यो उनले लघुकथाको अभियानमा लाग्दा पाएको अनुभवको परिणति हो भन्ने लाग्छ । लघुकथाहरूमा घनश्याम विकृति, विसङ्गति र गलतहरूप्रति प्रहारक बनेका छन् । अभिव्यक्तिको सरलता उनको खास वैशिष्ट्य हो ।

हुन त लघुकथा लेख्दा मस्तिष्क र हृदय पक्ष दुवै सञ्चालित हुनसक्छ । मस्तिष्क पक्ष चलायमान भई लेखेका बेला लघुकथाकार निकै बौद्धिक बन्छ । बौद्धिकता प्रबल भएका बेला जटिल संरचनाका लघुकथा लेखिन्छन् । बौद्धिक लघुकथाले फरक खाले पाठकको अपेक्षा गर्छ । हृदय पक्षको प्रबलताले लघुकथा आम पाठकहरूमा सजिलै लोकप्रिय बन्छ ।

म ढुक्क छु– घनश्यामका लघुकथा सर्वप्रिय बन्नेछन् । मैले प्रथम चरणमा जे जति लघुकथा पढेँ त्यसमा राखिएका शीर्षकहरूमध्ये अधिकांश शीर्षक अभिधात्मक भन्दा प्रतीकात्मक नै पाएँ । यो उनको कृतिभित्रका एक तिहाइ लघुकथा पढेपछिको मेरो निष्कर्ष हो । लघुकथाहरूले यथार्थ पाटोलाई नै बढी समाएको छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३४ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ५८ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३४ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
संस्कृतिको सुन्दर बीज
हिन्दु समुदायमा चारैतिर
फैलियो बनेर तिज ।
२,
दर तिजको नाममा
खाए, बोलाएर खुवाए
सम्बन्ध दाँजिए दाममा ।
३,
सॅंगिनी नाच हराए
छैनन् विरह गीत
युवापुस्ताले बेताल समाए ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  मेला पर्व रिवाज
  समाज जोड्ने गरे
  सबैको सिरको ताज।
  २,
  झल्कियो तीजमा कताकति
  मौलिकता नेपाली समाजको
  आयातितमा मेरो विमति ।
  ३,
  देखियो रमझम तीज
  जागेर्ना गरौँ मिलिजुली
  मौलिक संस्कृति बीज।
• सुरेशकुमार पाण्डे, घोराही – १८, दाङ
  …
  १,
  तीज पनि गयो
  रमझम गराएर फेरि
  यसपालिलाई बिदाइ भयो ।
  २,
  कतिलाई दियो चोट
  नहुनेलाई दुखाएर गयो
  जीवनमा राखेर खोट ।
• पुष्पा राई, खोटाङ
  …
  १,
  राम्रो हुँदैछ तीज
  फरक ठाउँको अनुभूति
  विभिन्न खाइयो चिजबिज।
  २,
  तीजले ल्याओस् समानता
  संस्कारलाई बचाई राखोस्
  बस्दा पनि जतातता।
  ३,
  संस्कार असल बनोस्
  युगानुकूल सुहाउने भई
  देख्नेले आहा भनोस् ।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, सुनापति-१, रामेछाप (हालः-क्यानडा, क्यालगरी)
  …
  १,
  आँखामा आँखा जुधायौ
  गल्ती थिएन मेरो
  सर्वोच्च अदालतमा कुदायौ।
  २,
  कठोर बन्यो न्याय
  बोलचाल नहुँदा मलाई
  दियौ काराबासको सजाय ।
  ३,
  आफ्नो परिवार सिँगार
  मलाई झ्यालखानमा हाल्यौ
  बनिसक्यो घरबार नबिगार ।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप, काठमाडौँ
  …
  १,
  आहा ! सारी लगाएर
  यो तीजमा नाचिन्छ
  शिरमा सिन्दूर सजाएर।
  २,
  दरलाई दारु बनाए
  छाडा गीतमा नाचेर
  नराम्रो सन्देश जनाए।
  ३,
  पुराना गीत हराए
  नयाँ पुस्ताका युवाले
  बौलाहा गीतमा कराए।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  तिजले खुल्यो बजार
  जताततै महिलाको भीड
  श्रीमान्का दु:ख हजार।
  २,
  महँगा चुरा साडी
  देखासिखी आपसमा
  चढ्छन् त्यस्तै गाडी।
  ३,
  खान्छन् तिजमा मासु
  विकृति ल्याए तिजमा
  बग्छन् बाख्राका आँसु।
• नवराज भट्ट, कञ्चनपुर
  …
  १,
  खुसी हुन जानियो
  सामान्य तरिकाले पनि
  तीज पर्व मानियो |
• सरिता सेढाई, धादिङ
  …
  १,
  उसको विवेक हरायो
  बिनामतलब जसले हजुर
  सामाजिक सञ्जालमा करायो।
  २,
  के पिउँछौ मात्तिनलाई ?
  उसको एक मुस्कान
  काफी छ बेहोसिनलाई।
  ३,
  हामी बोल्दै बोलेनौ
  सायद त्यसैले होला
  एकार्कालाई बुझ्दै बुझेनौ।
• दिवाकर चाम्लिङ्ग राई, खर्साङ्ग, दार्जिलिङ
  …
  १,
  सङ्गिनी नाच हराए
  बियर रक्सी खाएर
  छाडा गीतमा कराए।
  २,
  मुटुमा लाग्यो चोट
  खर्चिलो तीज मनाउँदा
  सकियो धेरै नोट।
  ३,
  यसपालिको तीज गयो
  चेलीलाई घर पठाउँदा
  मन निराश भयो ।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी – ५, संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर
  …
  १,
  तीज महिलाको पर्व
  जोगाउॅंदै संस्कार संस्कृति
  गरौँ सबैले गर्व ।
  २,
  खुसी भएर रमाऔॅं
  विकृति विसङ्गति हटाउॅंदै
  सबै पर्व मनाऔॅं ।
  ३,
  सम्झेर आँसु झर्ने
  संस्कृती या विकृति
  फेसन सो गर्ने ।
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  सम्झना दिदीको आयो
  भेटघाट पनि भएन
  यादले साह्रै सतायो ।
  २,
  जनताका समस्या लेख्दैनौ
  भएछौ अति स्वार्थी
  गुन गरेको देख्दैनौ ।
• प्रेम थापा”मन”, बागलुङ
  …
  १,
  लाग्दैन पर्वको रहर
  मनाउनुपर्ने भयो आजकल
  गरेर धेरै कहर ।
  २,
  गहनामा मात्र ध्यान
  गरिबलाई खानु छैन
  कहिले आउँछ ज्ञान ?
  ३,
  सधैँ आफ्नो गान
  गरिबको पेट भर्न
  गर बरु दान ।
• डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल, सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
  …
  १,
  दुनियाले कुरा काट्दा
  चित्त दुख्छ मेरो
  अन्तै मुटु साट्दा ।
  २,
  भतभती मुटु पोल्दा
  आनन्द महसुस हुन्छ
  मनको गाँठो खोल्दा ।
  ३,
  उनकै याद आउँछ
  खाली पिरै पिरले
  यो मुटु जलाउॅंछ ।
• हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी – १, धादिङ
  …
  १,
  सदाचार भयो तीज
  सम्झिने पानी छम्किने
  खाएर बीउ बीज ।
  २,
  दिदीबहिनी माइत गए
  नाच्न गाउन सबै
  गाउँभरिका भेला भए ।
  ३,
  मिलेर अनेक बनाए
  मिठा मिठा परिकार
  सम्मान सत्कार जनाए ।
• अम्बिका अधिकारी, बिर्तामोड, झापा
  …
  १,
  दर खाने तीजमा
  खाएपछि गीत गाउने
  माइती अलमल्ल बिचमा।
  २,
  तीजमा चेलीबेटी रमाए
  संस्कृति पालनको नाममा
  विकृत संस्कार बसाए।
  ३,
  खर्चिलो तीजले परिवारमा
  ढाड मस्कियो पतिको
  रातो साडीहरू बजारमा।
• दिल ठकुरी, दार्जिलिङ
  …
  १,
  भड्काउँदै यसपालिको तिज
  वाईनमा डुबेर गयो
  धार्मिक संस्कारहरू फ्रिज।
  २,
  हाँसेरै मनाए हरितालिका
  महिनौँसम्म चल्यो धुमधामले
  हृदयमा बालेर मालिका।
  ३,
  गीतसङ्गीत फेशनमा छाडा
  पर्वले तादात्म्यता दिएको
  अर्धनग्नका उत्ताउला भाँडा।
• घनश्याम पन्त, हरिवन, सर्लाही
  …
  १,
  काममा लाग्दैन डर
  परस्पर ढुङ्गालाई माटोको
  आखिरीमा लाग्छ भर !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  दिन भयो घमाइलो
  तिजको पर्व मनाउँदै
  नारीहरूले गरे रमाइलो।
  २,
  हाम्रो संस्कृति जोगाऔॅं
  आधुनिक अश्लिलता अङ्गालेर
  चेली विकृति नल्याऔॅं ।
• बिके मुखिया, दार्जिलिङ, भारत
  …
  १,
  तीज आयो भनेर
  श्रीमती बिदा बस्नुभयो
  महिना दिन गनेर ।
  २,
  आयो उमङ्ग लिएर
  गयो रिन बोकाई
  पत्नी फर्किन् पिएर ।
  ३,
  वर्ष दिनको भारी
  साहेबनीको चटपटे बानीले
  एकै छाक पारी ।
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर
  …
  १,
  तिज चाड आयो
  गरायो भेटघाट अनि
  आफन्तमा हर्ष मनायो ।
  २,
  महॅंगी उकालो लाग्दै
  उत्पादनमा सधैँ गिर्दो
  दैनिक बिचौलिया जाग्दै ।
  ३,
  आत्मीयता हरायो कता
  एकअर्कामा शङ्का छायो
  दमन पाइन्छ जता ।
• रामप्रसाद पुरी, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  मज्जाले सबै रमाए
  आजको दिनभरी यहाँ
  तीजको पर्व जमाए ।
  २,
  चेलीहरू माइत गए
  समयले दिएको कोशेली
  सबै खुसी भए ।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ
  …
  १,
  भुलेछन् तिजको मर्म
  अचेल सुनिन्छ देखिन्छ
  रमाइलो पर्वको धर्म ।
  २,
  महसुस दिलाउन सफल
  संस्कार संस्कृति स्मृतिमा
  कस्तो होला फसल ?
  ३,
  कायम रहोस् रितिरिवाज
  चाडको बहानामा विकृति
  कहिल्यै नहोस् समाज ।
• पृथक प्रकृति, झापा
  …
  १,
  भयो तीज बिदाबारी
  रमाइलो माहोल च्यात्दै
  बोकाएर ऋणको भारी !
  २,
  हाम्रा सांस्कृतिक पर्व
  गाँजिए नराम्ररी विकृतिले
  भएनन् गर्नलायक गर्व !
  ३,
  रहेन कतै मौलिकपन
  नृत्य छाडा गीतमा
  देखाउँछ्न् नाङ्गो तन !
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  कहिले मिलाउने केश
  सोच त एकछिन
  दलदलमा फस्यो देश ।
• दीप गोले तामाङ, रौतहट
  …
  १,
  अधिक कर्जा लिएर
  तिज राम्रै मनाइयो
  होटलभित्र सबै जमेर।
  २,
  मेरो पनि धक्कु
  सुनले शरीर सजियो
  चुस्की लिॅंदै भक्कु ।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा -१४, साँगाबजार
  …
  १,
  चेलीले माइतीघर छोडेर
  चेली घरतिर फर्कने
  रुँदै हात जोडेर ।
  २,
  सम्हाल्नु घरका जेथा
  विदेशिएका पति सम्झी
  दिलमै बल्झिन्छ बेथा ।
  ३,
  कौडी छैनन हातमा
  एक्लै जाने मेलापात
  कोही छैनन् साथमा ।
• हिरालाल न्यौपाने, बानपा -८, कोटमौला, सल्यान
  …
  १,
  तीज आयो गयो
  बोकी विकृति तर
  संस्कृति संरक्षण भयो।
• ममता पौडेल, बुढीगङ्गा – २, मोरङ
  …
  १,
  ओम् गणेशाय लम्बोदर
  श्रद्धा भक्ति चढाउँदै
  साथ दिइरहून् जीवनभर ।
  २,
  आउँदैछ पर्व विश्वकर्मको
  श्रद्धाभाव चढाउँदै रमाऊ
  जगेरा हुन्छ धर्मको ।
  ३,
  चाडपर्वको मौसम आउँदैछ
  हुनेलाई खुसी होला
  नहुनेमा विशाल छाउँदैछ ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
  …
  १,
  भन्छन् श्रीमान् श्रीमती
  रथका दुई पाङ्ग्रा
  लिन्छ जीवनले गति।
  २,
  आजकल गर्दिर्नौ विश्वास
  न आफ्नै ठान्छ्यौ
  भएँ जिउदो लास।
  ३,
  निको चाल मान्दिनँ
  यही पारा रहिरहे
  जेसुकै होस् जान्दिनँ ।
• सतीश पण्डित, भानु – ६, चुँदी, तनहूँ (हाल चनपा ६ मातातीर्थ)
  …
  १,
  जसोतसो पुगियो माइतीघर
  माइतमा मायाममताले खुवायो
  चोखीनीति तुल्याइएको दर ।
  २,
  तीज सकियो घामपानीमा
  परस्परमा भेटघाट भइरहन्छ
  नमरेर बाँचे जिन्दगानीमा ।
• कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा -९, काभ्रे
  …
  १,
  आयौ मौलिकता छोपेर
  भन्यौ दरलाई भोज
  गयौ विकृति रोपेर ।
  २,
  मौलायो दलगतको किरो
  नागरिक कोही रहेनन्
  हुदैछ राष्ट्रियता जिरो !
• ऋजु दिल्पाली (राजेन्द्र घिमिरे), इटहरी- १, सुनसरी
  …
  १,
  तीज गयो जानेर
  तन मन खोली
  थैली खाली ठानेर ।
  २,
  अर्को साल आउँछु
  चेलीहरू पर्खी बसे
  तिजको महिमा गाउँछु।
  ३,
  गाउँ, सहर धाउन
  लहर आउँछ तीजको
  प्रत्येक साल मनाउन।
• कृष्ण बजगाई, भक्तपुर
  …
  १,
  तीजको रमझम सकियो
  अर्को सालको आशा
  मनभित्र यही कहियो !
  २,
  आकाशमा जूनतारा हेर
  थोरै समय निकाली
  शान्त पाइन्छ धेर !
  ३,
  जिउन सिक्नु पर्छ
  ठुलो आँट गरी
  नत्र सपना मर्छ !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान
  …
  १,
  तिज आयो गयो
  संस्कार संस्कृति बिथोल्दै
  ऋणको थुप्रो भयो ।
  २,
  नारी उत्साह राप
  विश्वमा नै खैलाबैला
  इतिहासमा राखेर छाप ।
  ३,
  रक्सीको दर खाएर
  देखाए नारी उत्साह
  रातो साडी लाएर ।
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  वर्ष र दिनमा
  आउने चाड यो
  तिज गयो छिनमा।
  २,
  दिदीबहिनी छमछम नाचियो
  यसपालिको तिजमा बरिलै
  सबैले कम्मर भाँचियो।
  ३,
  रमाउने फेरि आउने
  वर्षमा सबै मिलेर
  तीजको गीत गाउने।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  आस्थामा अडेको धर्म
  बचाउन सक्नु सधैँ
  बुझेर भित्री मर्म !
  २,
  तीज आउँछ जान्छ
  संस्कार विकृत बने
  सधैँ टाउको खान्छ !
  ३,
  सत्य जान जन
  हाड निल्नु अरे
  सधैँ घाँटी हेरिकन !
• विवश पारदर्शी, झापा
  …
  १,
  लायो रौनक तिजको
  दिदीबहिनी चेलीबेटी माझ
  लुछातानी सम्बन्ध बिचको ।
  २,
  हात्ती सदा आयो
  भयो आखिर भनेजस्तै
  तिजमा विकृति छायो ।
  ३,
  के छोपेर बसूँ
  विकृतिको अघि म
  तिजमा कसलाई भनूँ ।
• ईश्वर साउद(भिक्षु ), रामारोशन गाउँपालिका – ६, सुदुरपश्चिम, अछाम
  …
  १,
  शिक्षण संस्था बढेसॅंगै
  असत्य चिनिनु थियो
  शिव छोडेर पढेसॅंगै।
• लोकबहादुर क्षेत्री लामिछाने
  …
  १,
  अन्तिमाङ्क सङ्ख्यामा लेखिन्छ
  शब्दालङ्कार राम्रो मिलेमा
  झिल्का राम्रो देखिन्छ ।
  २,
  राग मासिक रोग
  आफ्नो कर्म अनुरूप
  सबैले भोग्ने भोग ।
  ३,
  भएमा विवेक बुद्धिनष्ट
  हरेक मनुष्यको हजुर
  जीवनमा आइपुग्छ कष्ट ।
• प्रद्युम्न चालिसे, कटुञ्जे, भक्तपुर
  …
  १,
  मेरो स्वाधिनताको स्वदेश
  फिरङ्गीले उचाल्दै पछार्दा
  बन्नेभो तिनकै उपनिवेश !
• सुरेश कार्की
  …
  १,
  मौसम पनि खुलेको
  कति राम्रो आहा !
  धानको बाला झुलेको ।
  २,
  देखेर फूल फुलेको
  पक्कै रस चुस्न
  होला मौरी डुलेको ।
  ३,
  मेहनती आहा कति
  त्यो माहुरी हेर
  भए सुस्त गति ।
• अमृत कोइराला, पोखरा
  …
  १,
  परम्परा अनुसारको तीज
  मनाउन छोडे चेलीहरूले
  रोज्छन् महङ्गा चिजबिज।
• अरुण कुमार भुजेल, गोरूबथान, कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  आउँछ अनेक पर्व
  हरितालिका तीजले पनि
  बढायो मनमा गर्व।
  २,
  वर्ष दिनको तीज
  बिदा भई गयो
  खुवाई हरेक चीज।
• कोपिला अधिकारी, सिरानचोक, गोरखा
  …
  १,
  नारीहरू तिजमा रमायो
  सदाका लागि यहाँ ,
  इज्जत पनि जगायो ।
  २,
  तिजमा रमाउने नारी
  दुई चार दिन ,
  लगायो रातो सारी ।
  ३,
  मनमा बोकेर हर्ष
  हरेक तिजमा रमाउॅंदाखेरि
  सकियो तिजको वर्ष ।
• श्रीकृष्ण धामी, बझाङ
  …
  १,
  उच्च विचार बाँचुञ्जेल
  कर्ममा रहने प्रधानता
  ध्यानमा सफलता नपाउँञ्जेल ।
  २,
  फल प्रभुले प्रदान
  सफलता पाइने पक्कै
  लक्ष्य राखौँ प्रधान।
  ३,
  प्ररोपकारी जीवन रहुँञ्जेल
  प्रभु दया पाइने
  चिन्तन मनले गरुँञ्जेल ।
• कार्की डिबी माकुम, सुनवल-४, नवलपरासी
  …
  १,
  विभिन्न नामका बियर
  खान्छन् अनि रमाउँछन्
  भन्दै मेरो डियर ।
  २,
  बियर खाएर दर
  मनोमानी तीज मान्ने
  नमानी कसैको डर ।
  ३,
  महँगीले आकाश छोयो
  तीजको विकृति देखेर
  सम्झिॅंदा मन रोयो ।
• ललिता गिरी, सिन्धुली
  …
  १,
  खुसी मनमा जगाई
  मान्छु हाँसेरै तिज
  दुःख सबै भुलाई ।
  २,
  तीजमा दर खान
  जान्छु खाली हातै
  कोसेली छैन लान ।
  ३,
  यही मेरो चाहना
  सुखका लाली छाओस्
  तिजको सबैलाई शुभकामना !
• सीमा कार्की समर्पण, मेलचोक, पर्सा
  …
  १,
  तिज सकियो हेर
  घर लागे दिदिबहिनी
  खर्च भयो धेर ।
  २,
  गर्छन् सधैँ तानातान
  राजनीतिमा कुर्सी नेताले
  विचार नमिले हानाहान ।
• बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई – ४, झापा
  …
  १,
  कठिन छ जीउन
  सियो र धागो
  चाहिन्छ लुगा सिउन।
  २,
  रुखमा पाकेको फल
  माथि हेरेर बसेँ
  झर्ने आसमा तल ।
  ३,
  बारुली कम्मर भाँचेर
  आपसमा हात मिलाई
  गरे रमाइलो नाचेर ।
• अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’, पाँचखपन न. पा. – ६, सङ्खुवासभा
  …
  १,
  सडक आकाश खतीमा
  सङ्कट खप्दै जनता
  विकास सुस्त गतिमा ।
• समुन्द्रा शर्मा, सुनसरी
  …
  १,
  आफूले आफैँलाई चिन्नू
  सफल हुन जीवनमा
  निष्ठाको मार्गमा हिन्नू ।
  २,
  मनमा सुविचार राखे
  माटो गोबर चलाउँदा
  भइँदैन हजुर पाखे ।‌
  ३,
  तान्यो झिलिमिली सहरले
  बाध्यता होलान् कसैका
  कोही उडे रहरले ।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  तीज गयो आज
  दसैं तिहार आउँदै
  हामी सबै माझ।
• सङ्गीता खरेल, काठमाडौँ
  …
  १,
  सकियो तिज पर्व
  मनायौँ खुसीले नाचेर
  संस्कृतिमा गर्दै गर्व।
  २,
  धर्म जोगाउने भन्छन्
  छिर्छन् कमाउने ठाउँ
  भित्र नगद गन्छन्।
  ३,
  मन पराउन छोडे
  आफ्ना धर्म संस्कृति
  पाइला कता मोडे ?
• सुस्मिता अधिकारी ,काठमाडौँ
  …
  १,
  बजार छ खुलमखुल्ला
  फुर्सदै फुर्सद नेपालीको
  फजुल खर्चले भुल्ला !
  २,
  लगानीको नपाएर ठाउँ
  विदेशी बजार मोटाएको,
  शून्य पुँजीको भाउ ।
  ३,
  भन्छन् मान्छेहरू सुख
  बसेरै खान पाए,
  गर्नै छोडेका दुख ।
• मनोहरी पौडेल, गैडाकोट – १
  …
  १,
  पुरानो संस्कार संस्कृति
  मौलिकता कायम राख्दै
  फैलाऔँ सर्वत्र जागृति ।
  २,
  चाडपर्व बिग्रिए अति
  आउँदैन कोही बचाइराख्न
  बढ्दैछ विपत्ति जति ।
  ३,
  धार्मिक सहिष्णुता हाम्रो
  जातिय सद्भाव राख्दै
  बनाऔॅं समाज राम्रो ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम (हाल सूर्यविनायक – २,
  बालकोट ,भक्तपुर )
  …
  १,
  चाडबाडको सदुपयोग गरौँ
  खुसी हुँदै सधैँभरि
  मनमा उत्साह भरौँ ।
  २,
  चाड पालैपालो आउॅंछ
  गरिबलाई सधैँ पीडा
  धनीलाई खुसी छाउँछ।
  ३,
  जस्तो भएपनि रमाउन
  घरकै खुसीका लागि
  परदेसिए धन कमाउन।
• लक्ष्मण देउवा, डोटी
  …
  १,
  झिकेर अन्तर्निहित गमर
  लड्नु पर्दछ एक्लाएक्लै
  जिन्दगीको कठिन समर l
  २,
  प्राय: दु:खकष्ट झेल्नेहरूलाई
  अभाव खड्किन्न सितिमिति
  पसिनासँग सिँगौरी खेल्नेहरूलाई l
  ३,
  दुष्ट रहेछ सरकार
  राखेन कहिल्यै पनि
  आम जनताको दरकार l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::

“पाँचै तत्व पाँचै विकार पञ्चाङ्ग नै ठिक आधार”भन्ने मूल नाराका साथ पञ्चाङ्ग लेख्दै आएका छौं।यही सिलसिलामा साप्ताहिक पञ्चाङ्ग भाग:एक सय एघार अभ्यासमा हामी पुगेका छौ। सम्पूर्ण पञ्चाङ्ग स्रष्टाहरुमा पञ्चाङ्ग लेख्नु हुन हार्दिक अनुरोध छ:
अभ्यास पाठशालाको अभ्यास शृङ्खला दर्ता पछिको भाग :-१११ —————————-

विधा :- पञ्चाङ्ग
अभ्यास गर्ने स्थान :- पञ्चाङ्ग अभ्यास पाठशाला
मिति:- २०८१/०५/१७
पञ्चाङ्ग वा समपञ्चाङ्ग लेखि बुधबार बेलुका ०९ बजेसम्म पठाउनु हुन अनुरोध छ।
……………………………………….
प्रशिक्षक:-
……………
सोमनाथ लुइटेल
गुणनिधि घिमिरे
सुशीला पौडेल

………………………
भाषा शुद्धीकरण:-
———–
पुष्पा सुवेदी नेपाल
भवानी घिमिरे
जमुना आचार्य
पशपती राई

सङ्कलक :-
———-
दुर्गा रिजाल आचार्य

संयोजक:-

सोमनाथ लुइटेल “रवि पाल्पाली” ======================

अक्षर सङ्ख्या:- [बराबरी]
अनुप्रास :- आफुखुशी
स्थायी :- अनिवार्य

पञ्चाङ्ग:०१
कुबाटाेमा पाइला राेकेर हिड्ने।
आफ्नाे भनी गन्तव्य ताेकेर हिड्ने।
बुबा नै हुन् यस जगतमा हाम्राे,
शिर उठाइ छाती ठाेकेर हिड्ने।
काँधमा जिम्मेवारी बाेकेर हिड्ने।
सुशीला पौडेल

पञ्चाङ्ग:०२
देश लुट्ने लुटेराको सम्पति लुट्नुपर्छ अब।
जनता सबै बाहिर निस्केर कुट्नुपर्छ अब।
अब हुँन्न चुपचाप बस्न बिगुल फुक्दै आउ।
गाउँ शहर देश भरिका नै जुट्नुपर्छ अब।
खुकुरी भाला गोला बारुदले भुट्नुपर्छ अब।

मल्ल लक्ष्मी श्रेष्ट
मेची किनार
बिर्तामोड झापा

पञ्चाङ्ग:०३
भ्रष्टाचारी नेतालाई नढुकी नहुने भयो
जहा भेट्यों त्यहीँ नकुटी नहुने भयो
अतिधेरै अत्याचार गरि सीमा नाघेपछि
मुखै मुखमा तिनको नथुकी नहुने भयो
भ्रष्टाचार गरेको धन नलुटी नहुने भयो ।
कला ढकाल झापा
पञ्चाङ्ग:०४
मेरा बाबा मेरालागि सारा हुनुहुन्छ
आकाशको बीच ध्रुवतारा हुनुहुन्छ
आज जति जे छु सबै बाबाले नै गर्दा
मेरो जीवनको अभिभारा हुनूहुन्छ
सत्यमार्ग देखाउने धारा हुनुहुन्छ।
घनश्याम पौडेल,पोखरा

पञ्चाङ्ग:०५
पौडी खेल्न जान्नेहरू नदी तरेर आउँछ
भ्रष्टाचारी जति जाे छ जेल परेर आउँछ
जसमा नैतिकता छैन उसको के अर्थ
अध्यारोमा हिँड्ने त बामे सरेर आउँछ
महत्त्व नबुझ्नेले~~~ धन छरेर आउँछ

   राज कुमार राजभण्डारी खाेटाङे

मध्यपुर ठिमी ५संगमकाेलाेनी राधे राधे भक्तपुर ।

पञ्चाङ्ग:०६
रात परेपछि म आउँदा बात लाग्छ भन्ने डर,
बारम्बार तिम्रोमा धाउँदा बात लाग्छ भन्ने डर।
यहाँ त नबुझ्नेलाई मात्र चिन्ता तिमी संग हुदा,
अंकमालको प्रित लाउँदा बात लाग्छ भन्ने डर,
आफ्नो सम्झि आत्मिय पाउँदा बात लाग्छ भन्ने डर।
दुर्गा आचार्य
मोरङ
पञ्चाङ्ग:०७
तिमीले भन्याै जे त्यही मान्नुपर्ने
गर्याै आँ भने त्याे स्वयं जान्नुपर्ने
भयाे बुझ्न गाह्राे भन्याै के पियारी
भनी साेधिए लठ्ठिले हान्नुपर्ने
यही प्रेम तिम्राे भनी ठान्नुपर्ने

ताेयानाथ सुवेदी

पञ्चाङ्ग:०८
दिनहुँ झगडा गर्ने परिवार किन चाहियो।
आफ्नै पेट मात्रै भर्ने परिवार किन चाहियो।
अब नौटंकी नाटक नदेखाउनु महोदय,
घमण्डको बीज छर्ने परिवार किन चाहियो।
हाम्रो खुशी सबै हर्ने परिवार किन चाहियो।
ह्यारिस

पञ्चाङ्ग०९
हलचल नगरी तलाउमा बस्दा पनि रानी देखिन्छ
चंचल झर्ना बनी तलतिर खस्दा प्यारी सानी देखिन्छ
हेर्दा तरल,रुप जस्तै उनको जिन्दगी कति सरल
कहिले ठोसमा त कहिले ग्याँसमा उहि पानी देखिन्छ
सम्पूर्ण जगतलाई जीवन दिने कति दानी देखिन्छ।
पशपति राई