साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३५ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ५४ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे । यो उत्साहपूर्वक सहभागिताका लागि सम्पूर्ण सहभागीहरूमा संयोजक म्यामराज राईले हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभएको थियोे ।
झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।
शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।
झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।
झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।
साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३५ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-
…
१,
फोहोर राखेको खाल्डोमा
फोहोरीले राजनीति खेलेपछि
चढ्छन् फोहोरहरू उकालोमा ।
२,
कलमभन्दा दिमाग चलाउॅंछन्
अक्सर सबै क्षेत्रभित्र
विशुद्ध कलमकर्मीलाई लडाउॅंछन् ।
३,
छक्कापन्जा जो जान्दछ
पारिरहन्छ कुर्सीमा मानौँ
सर्पले गडुल तान्दछ ।
- म्यामराज राई
…
१,
राजनीतिक गन्दगीको खेल
जतिखेर पल्टिन सक्छ
हुन्छ वर्षायामको भेल ।
२,
आफू कुर्सीमा बसेर
सोझा जनता लडाउँछन्
बलियो कम्मर कसेर । - केसर बोहरा ( सङ्घर्ष ), सुदूरपश्चिम अछाम, (हाल भारत)
…
१,
लडाइँ धेरै भए
निर्धा निर्धा जुधे
बलिया माथि गए । - ताराप्रसाद चापागाईँ
…
१,
मैदानमा लड्छन् साना
लडाई हिॅंड्छन् ठूलाठालु
जहिल्यै बोकी तानाबाना।
२,
मर्ने उही साना
जहिल्यै उम्कने ठूलाबडा
टुट्ने सानाकै माना।
३,
कस्ले बुझ्ने कुरा ?
लडाइँ मात्र सानाको
ठूलाकै चाहना पुरा । - अर्जुन प्रसाद चौलागाई, रामेछापः-सुनापति-१
हालः-क्यानडा,क्यालगरी।
…
१,
लडाइँ गर्दागर्दै गए
सबैभन्दा माथि ठूलाठालुहरू
निर्धाहरू तल भए ।
२,
ठगी खान पल्केका
दुखी गरिब लडाएर
माथि पुगेर झल्केका ।
३,
राजनीतिक सत्ताको खेल
भ्रष्टाचार देशमा गर्दै
गरे जनतालाई झेल । - बेदु न्यौपाने
…
१,
चलाख हुन खोज्नेले
पाखण्डी बनाए जनता
राजनीति गर्न रोज्नेले !
२,
गरेर गणतन्त्रको नाउँ
जनताको आँखा टालेको
कुर्सी ओगट्ने दाउ !
३,
उहिले मान्थे घिन
ऐले चारैतिरबाट चाहियो
देश चलाउन रिन ! - अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान🇧🇹
…
१,
सत्तामा जहिल्यै रडाको
विचराको बानी हटेन
भाषण सुन्नुस् बडाको।
२,
हर्रो नपाउने जोगी
यसै भन्थे हामीलाई
रहिछस् जाइफलको भोगी। - चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप काठमाडौँ
…
१,
राजनीति फोहोरी खेल
देश डुबाउने नेतालाई
लागेर कोच्नुपर्छ जेल ।
२,
आँखामा हाल्छन् छारो
कहिलेकाहीँ सम्झिदा पनि
तातेर आउँछ पारो।
३,
मार्नुपर्छ गोली हानेर
देश खाने जति
यहाँ सबैलाई छानेर । - ललिता गिरी, सिन्धुली
…
१,
लडाइँ धेरै गरे
कार्यकर्ता जति लडाएर
आज नेतामाथि परे।
२,
राजनीति फेरि खेल
नेताले सोझा जनतामाथि
सधैँ गर्छन् जालझेल। - राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी ५ संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर ।
…
१,
खडेरीमा गिट्टी कुट्छन्
पढ्न लेख्न पाउॅंदैनन
बालअधिकार सोझै लुट्छन् ।
२,
बालअधिकार हुँदैछ हिनामिना
यसरी दिनचर्या बित्दैछ
बिचरा! बगाउदै पसिना ।
३,
सफलताको शिखर छुन
आमाबाबु भगवान् हुन्
बालबालिकाले पर्दैन रुन । - हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी – १, धादिङ
…
१,
सत्तामा बसेर तिनीहरू
विदेशीको भक्त बनेर
हेर लुटिरहेछ यिनीहरू ।
२,
कति खान्छौ मागेर
नेपाललाई युक्रेन बनाउँदैछन्
विदेशीको खेलमा लागेर ।
३,
जेलेन्स्कीहरु धेरै छन्
यो देशको लागि
खतरा भो झन् । - दीप गोले तामाङ – रौतहट
…
१,
देशमा राजनीति खेल
खुट्टा तान्ने धेर
सबै यस्तै बाँचुन्जेल।
२,
चलाख हुँ भन्नेहरू
हार खाए धेरै
अरूको बारी खन्नेहरू ।
३,
मैदानमा लड्छन् दुई
जित हुन्छ एकको
अर्कोले खान्छ सुई । - एवाइ प्रभात, सहिदभुमि धनकुटा
…
१,
नडुलाऊ लोभी आँखा
भाग्यमा छैन भने
कर्मले लगाउँछ पाखा! - मन्दिरा सेढाई, मलेखु, धादिङ
…
१,
चाकरी राज देशमा
एकअर्को गर्छन् लडाइँ
आउॅंछन् जोगी भेषमा । - राज बहादुर बडुवाल, जुम्ला
…
१,
हटाउँदैनन् कहिल्यै बालश्रम
सुनिस्चित भविष्य खै
फैलाउॅंदै छन् भ्रम ! - प्रेम थापा “मन”, बागलुङ
…
१,
गरे राजनीतिमा धोका
बेइमानी र छलकपट
मन्त्री भष्टाचारका पोका !
२,
बेचेर अस्मिता देशको
पुरानालाई उछिन्दै नयाँ
उस्तै जोगीको भेषको ! - रबि पौडेल, दक्षिण भारत पाण्डेचरी
…
१,
फोहोरकै बीउ रोपेपछि
फोहोर थुपारेको बारीमा
कृषकले बीउ नछाँटेपछि। - लोकबहादुर क्षेत्री लामिछाने
…
१,
राजनीतिमा सधैँ खेल
सत्तामा कसरी पुग्ने
जनतालाई गरे झेल ।
२,
इमानको कुरै नगरौँ
बेइमानीले गरे राज
नेताको भर नपरौँ ।
३,
जनता पनि मिलेका
नेताका चिप्ला कुराले
मासु भातमा बिकेका । - कृष्ण बजगाई भक्तपुर
…
१,
बेरोजगारी धेरै भए
रोजगारी दिन्छौँ भन्ने
नेता कहाँ गए।
२,
अत्याचार बढ्दै गएको
समाजमा जातिय विभेदको
अन्त्य कहिल्यै नभएको । - कला ढकाल, झापा
…
१,
आपसमा सहनशील बनेर
गरौँ सेवा मानवको
दिव्यचक्षु अविरल बिउँझाएर। - हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा -१४, साँगाबजार
…
१,
कुरा गर्छन् जातिको
दाउमा हुन्छन् सबै
चौकी हेरेर माथिको ।
२,
विकासको रकम खाएर
भाँडो भरियो नेताज्यूको
जनताले दुःख पाएर ।
३,
सपनाको कुरा गर्छन्
पूरा हुँदैन कहिले
भन्दा आँखा तर्छन् । - मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
…
१,
जो छ खास
मनको सुन्दर बगैँचामा
उसैको लाग्छ आस ! - आर्त अकुलीन
…
१,
राजनीतिले डामाडोल गरायो
सुरक्षा छैन केही
गाँसबास पनि हरायो। - सीता सुनगाभा पोखरेल
…
१,
हुँदैन साथीको अभाव
निस्वार्थ सहयोग गरे
सबैमा राख्दै प्रेमभाव !
२,
किन नराम्रो बन्छौ ?
गर व्यवहार उहीँ
अरूबाट जे चाहन्छौ ।
३,
किन भौतारिन्छौ रोज ?
नियाल आफूभित्रै तिमी
खुसी बाहिर नखोज ! - वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
…
१,
दुःखी धेरै मन
किन यस्तो सधैँ ?
पर्यो मैले सहन ।
२,
आफ्नो मन चङ्गा
बोल्न पनि नसक्ने
किन यस्तो महङ्गा ?
३,
मान्छेको लोभी जात
फाइदा मात्र हेरेर
हान्छन् मौकामा लात । - डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल, सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
…
१,
किन हेर्छौ तर्केर
आउने गरको छु
साँझ घर फर्केर ।
२,
जे जुर्छ खाउँला
नगरी सुख छैन
कर्म गर्न जाउँला । - कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा ९, काभ्रे
…
१,
खेल भयो कस्तो
कसैले जान्दैन भन्छ
नियम नभएको जस्तो।
२,
सफा कुन खेल
ज्ञानको पुस्तक हेर
कहाँ छैन झेल ?
३,
मेरो कुरा जातिमा
सुन्ने सबै चुपचाप
चामल हाल पाथीमा। - नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ
…
१,
खेतमा झार पलायो
खडेरी लागेर होला
किसान हृदय जलायो ।
२,
खेलौ जुहारी साथी
जान्ने भएर हारेछ
घमण्डी पुग्दैन माथि ।
३,
हजार मान्छेको भीड
ठाउँ भेटाउन गाह्रो
चारैतिर छन् छिॅंडैछिॅंड । - अम्बिका अधिकारी, झापा बिर्तनमोड
…
१,
धैर्य सहनशीलता भित्र,
कहिलेकाहीँ हिंसाको मात्रा
झाँगिॅंदोरहेछ नि मित्र !
२,
सहनुको सिमा आफैँले
तोक्नु सबैतिर हेरी
देख्दैन शोषित कसैले।
३,
न्याय अन्यायको तराजु
साँच्चै अन्धो हुन्छ
शोषण गर्दछ बराजु । - मनोहरी पौडेल, गैडाकोट १
…
१,
धेरैजसो उस्तै गए
कसको विश्वास गर्नु
भेडा जम्मा भए।
२,
राजनिती कच्चा खेल
गल्ती गर्ने सबैलाई
बाँध्नु पर्ने नेल। - दुर्गा आचार्य, मोरङ
…
१,
सबै समयको खेलाँ
लागिरहन्छ सधैँ नै
बेला न कुबेला ।
२,
स्वार्थविनाको यो संसार
कहाँ पाउने मानिसले
खोजी गर्नु बेकार।
३,
जसले देश डुबायो
लोभी पद प्रतिष्ठा
विदेशीलाई गुन लगायो। - सुरेशकुमार पाण्डे, दाङ घोराही १८
…
१,
लागिरहन्छ मनमा पिर
समय यस्तो होकि
खोटो हो तक्दिर ?
२,
कहिल्यै मात्तिन सुखसँग
दिनरात छ साथमा
गुनासो गर्दिन दुखसँग।
३,
जिन्दगी बगेको खोला
जीवनमा सुखदु:ख त
कस्लाई पो नहोला ? - अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
…
१,
राष्ट्रघाती दलाल भ्रष्टाचारी
शानले गाडीमा सवार
बनेर हिॅंड्छन् सदाचारी
२,
फटाहाहरू उफ्रेका सदनमा
पीडाले रुन्छिन् धर्तीमाता
छैनन् पीडाहरू वदनमा।
३,
आरोप प्रत्यारोप आपसमा
सदनमा भत्ता पचाउने
फिरेनन् विवेकता राकसमा। - घनश्याम पन्त, हरिवन सर्लाही
…
१,
पानी परेर रमायो
रमायो औधी किसान
धानले फूल लगायो ।
२,
आशाको दीप जलेछ
खडेरीले खान लागेको
बादलको जल झरेछ ।
३,
पार्टीहरू सबै टुक्रेर
स्वार्थको लागि जुटन
खाली भाषणमा डुक्रेर । - भगवती दवाडी
…
१,
फोहोर भएको सहरमा
हराभरा बनाएर रमाइलो
रहिरह्यो देखिरहने रहरमा ।
२,
फोहोरै फोहोरको सहर
सरकार हेरेरै बसिरह्यो
नपुग्दासम्म आफ्नो रहर ।
३,
खडेरीमा गिटी कुट्छन्
दिनचर्या चलाउन पर्दछ
मङ्सिरमा खेती चुट्दछन् । - रक्षा काली
…
१,
सत्य धेरैलाई पच्दैन
दुश्मनी मोल्न अगाडि
यसर्थ आफ्नोपन बच्दैन ।
२,
धर्तीमा पाहुना मानव
जानेर वा नजानी
कोही बने दानव ।
३,
प्रेम मजाक बनाए
किन गर्छन् दुरुपयोग ?
केवल बहानामा सताए । - पृथक प्रकृति, झापा
…
१,
विश्वासमा मन जाग्छ
भूलको क्षमा पाउँदा
सहानुभूतिले दया लाग्छ ।
२,
मित्रताको बन्धन कसिलो
अपदस्तमा हुनुपर्छ संवेदना
भेटघाटको औपचारिकता मलिलो ।
३,
यात्रा हाम्रो नटुङ्गियोस्
लक्ष्यमा अवश्य पुग्नेछौ
पाइलाहरू एकाअर्कामा नछुट्टियोस्। - दिल ठकुरी
…
१,
कुरा उठ्छ बारम्बार
सुनिश्चित हुन्छ कहिले
हाम्रो देशमा बालअधिकार । - डम्बर थामी ‘अनुपम’, कालिन्चोक गा. पा.-६, दोलखा
…
१,
गरेर उच्च कर्म
सदैव सत्यमा लाग
निभाउनु सनातन धर्म।
२,
गरेर दुखीको सेवा
मरेर आफू बचाऊ
पाउनेछौ माथि मेवा।
३,
जीवनको सार बुझेर
जीवन नटुङ्गिने यात्रा
गर सङ्घर्ष जुझेर। - सरस्वती श्रेष्ठ रुपन्देही बुटवल
…
१,
पानीले ताल फुटाउँछ
मायाको कमजोर धरातलले
जिन्दगीको यात्रा टुटाउँछ।
२,
जनतालाई मूर्ख बनाएर
सत्तामा बसिरहन पाऊॅं
खुइलिएको तालु कनाएर। - होमप्रसाद नेउपाने, धरान,सुनसरी
…
१,
गरेर बालअधिकारको कुरा
देखेर मात्रै कहिले
हुँदैन सपना पूरा ।
२,
वर्षमा एकदिन रमाएर
निर्धक्क बन्ने बालबालिका
आधार केलाई समाएर ? - पुष्पा राई, बादेल, खोटाङ
…
१,
भ्रष्टहरूको छ सत्ता
जति विरोध गर
हल्लिॅंदैन एउटा पत्ता । - अरुण कुमार भुजेल, दार्जिलिङ्ग, भारत
…
१,
नेपाल आमाका सन्तान
गर्छन् सधैँ लुछाचुँडी
नेतालाई चाहिन्छ मान । - बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई ४ झापा
…
१,
बालअधिकार कता हरायो।
लेखाइमा सिमित छन्,
बेकारमा रोयो करायो । - भुपेन्द्र राना मगर, धादिङ
…
१,
खराबलाई निकाला गरौँ
फोहोरी खेल खत्तम
मनमा शान्ति भरौँ ।
२,
राजनीतिले देश खाए
बाँकी केही राखेनन्
जनताले दुःख पाए ।
३,
लागौँ देश बचाउन
हामी सबै जुटेपछि
नेताले सक्दैनन् पचाउन। - लक्ष्मण देउवा, डोटी
…
१,
तिज पर्व गयो
समय सँगसँगै घुमेर
यताउता सुनसान भयो । - शोभा आाचार्य गौतम, काठमाडौँ
…
१,
नेताका फोहोरी पहर
हटाऔॅं सबै मिली
ल्याउनलाई नयाँ लहर। - सन्तु खत्री
…
१,
बोलाउँछ र फर्किन्छ
भनी घत हेराहेरमा
सुन्दर घर बनिन्छ।
२,
दुवै कानले सुन्ने
राम्रो श्रीमतीको श्रीगणेशपछि
आफूले मौनता चुन्ने।
३,
मतलबका कुरा रहेछ
आज वर्षौँपछि फेरि
एउटा मेसेज गरेछ। - दिवाकर चाम्लिङ्ग राई, खर्साङ्ग, दार्जीलिङ
…
१,
बुझ्नू, अरूको मर्म
पुण्य मिल्दछ यहीँ
गर्यो भने सत्कर्म ।
२,
सभ्य समाजमा अटाउन
दुष्ट आत्माहरूलाई हामीले
सक्नुपर्छ डाँडो कटाउन ।
३,
चाल्दा नराम्रो खेल
क्षणिक आनन्दपछि फेरि
बग्छ आँशुको भेल । - शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
…
१,
पैसाको महिमा अपार
जिन्दगीमा छैन भने
पाइला पाइलामा मार।
२,
खल्ती भए खाली
आफ्ना भन्ने सबै
तयार गर्न गाली ।
३,
जिन्दगीमा मचिन्छ हाहाकार
होला पैसाविहीन जीवन
कहिले बन्दैन साकार । - रुना कर्माचार्य दाहाल, चितवन
…
१,
परेपछि म थला
हेरिरहन्छ दुनियाँ मेरो
पासोमा परेपछि गला । - खडक आर सि मिलन, छेडागाड नगरपालिका -२, साल्मा जाजरकोट
…
१,
कसैले लोभ गर्ला
चुपचाप काम गर
जे पर्ला पर्ला ।
२,
नाम भएर हुँदैन
काम ठूलो हुनुपर्छ
हात्तीलाई कसैले छुँदैन । - नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर ।
…
१,
घमण्ड बढपन रवाफ
अतृप्तले खति हुन्छ
समयले दिन्छ जवाफ ।
२,
असल स्वभाव बानी
विनयी बन्न सिकौँ
अरूको भलो ठानी।
३,
लोभको खुकुलो पोको
विवेकले कस्न सकेमा
रहन्न अधुरो धोको । - जयनारायण नेपाल, इलाम, (हाल सूर्यविनायक २, बालकोट, भक्तपुर )
…
१,
बगाएर भावको खोला
विकृतिमाथि प्रहार गरौँ
झिल्काको झरिलो लोला l
२,
चेतको दैलो खोलोस्
कविको ती अन्तरभावना
सत्यको पक्षमा बोलोस् !
३,
कावा खाँदै उड्छ
कविको निश्चल हियो
कैयौँको अन्तरमा बुड्छ l - बाबुराम गौतम, गुल्मी
::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::
