Category: ताजा अपडेट

साताका उत्कृष्ट झिल्का कविताको २६ औँ शृङ्खला सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा उक्त शृङ्खला हरेक हप्ता सञ्चालन गर्ने गरिन्छ । झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्ने हेतुले यस शृङ्खलाको सुरुवात गरिएको यसका परिकल्पनाकार एवम् प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

यस शृङ्खलाका लागि हरेक हप्ताको आइतवारदेखि शुक्रवार अपरान्हसम्म झिल्का कविता फेसबुक समूहको भित्तोमा प्रेषित गरिएका झिल्का कविताहरू मध्ये उत्कृष्ट तीन जना झिल्काकारहरूका ३/३ झिल्काहरू छ्नोट गरी प्रकाशन गर्ने गरिन्छ । जसको संयोजन झिल्काकार एवम् झिल्का कविता अभियन्ता धनुष न्यौपानेले गर्दै आउनुभएको छ ।

साताका उत्कृष्ट झिल्का कविता शृङ्खला- २६ का लागि झिल्काकारत्रय राजकुमार राजभण्डारी, दिपक दाहाल र अनमोल राईका उत्कृष्ट झिल्का कविताहरू छनोटमा परेको संयोजक न्यौपानेले बताउनुभयो ।

साताका उत्कृष्ट झिल्काहरू

१.
देखायौ नजर फेरि
स्वार्थ लुट्ने दाउमा
आउँदैछौ मौका हेरी ।
२.
हानेर तिर झिलिक्क
चम्किए चमचम भएर
जुधायौ आँखा पिलिक्क ।
३.
गाईजात्रा पर्व हेर्दाखेरि
टुटेको सम्बन्ध हाम्रो
मिलन भयो फेरि ।
✍️
राज कुमार राजभण्डारी खाेटाङ्गे ।
मध्यपुर ठिमी ५ संगम काेलाेनी राधे राधे भक्तपुर ।

१.
तिमी काे हाै ?
भन्न मिले भन
हेर्दा राम्रै छाै ।
२.
राेएर स्वास्नी पाइँदैन
भागेर जान्छौ कहाँ
झुटकाे खेलाे चाहिँदैन ।
३.
रोगीका लागि ओखती
ढुङ्गाकाे निम्ति माटाे
गुनिला हुन्छन् अति ।
✍️
दिपक दाहाल
हरिवन८सर्लाही

१.
गोरुको मुखमा मौलो
एक छन् हजुर
लिँदैछु म जौँलो ।
२.
गयो जताततै पहिरो
भदौरे झरी निष्ठुर
दियो चोट गहिरो ।
३.
बेला बेला आउँछु
झिलिक्क झिल्कन्छु झिल्कामा
फेरि कतै अस्ताउँछु ।
✍️
अनमोल राई

✍️ डा.शंकरप्रसाद गैरे
`नमस्ते´ लघुकथासङ्ग्रह भूमिका गैरे तिमिल्सिनाद्वारा लेखिएको हाे । पेशाले शिक्षक गैरेले स्नातकोत्तर तहसम्मको अध्ययन गरेकी छन् ।
गैरे शिक्षणका साथै समाजसेवा र साहित्य साधनामा सक्रिय छन् । २०८० सालबाट लघुकथा लेखनमा लागेकी गैरेले छ महिनाको छाेटाे अवधिमा पाँच दर्जन लघुकथा लेखेर आफ्नो प्रतिभाकाे परिचय दिएकी छन् । लघुकथा लेखनकाे अध्ययन तथा अभ्यासमा सक्रियतापूर्वक लागेकी गैरेकाे लेखन निरन्तर परिष्कृत हुँदै गएको प्रतीत हुन्छ ।

भूमिका गैरेकाे `नमस्ते´ लघुकथासङ्ग्रहमा सैँतिसवटा लघुकथाहरू समाविष्ट छन् । सानासाना लघुकथाहरूमा विषयगत विविधता देखिन्छ । यिनका लघुकथाले घर परिवार, छरछिमेक, समाज, संगीसाथी, शिक्षा, विद्यार्थी, शिक्षक, अभिभावक, दाजुभाइ बीचको सम्बन्ध, लगायतका विषयकाे उठान गरेकाे देखिन्छ । बालमनाेविज्ञान, कुरीति, कुसंस्कार, साैतेलाे सन्तानको समस्या, भूकम्प, काेराेनाजस्ता दैवीप्रकोप, सामाजिक सेवामा प्राप्त हुने सम्मान प्रतिष्ठा यिनका लघुकथामा उठाइएका विषय हुन् । स्वार्थी श्रीमानले  श्रीमतीमाथि गर्ने छल र वैदेशिक राेजगारीमा गएका व्यक्तिका श्रीमतीको तडकभडकजस्ता विषयलाई अत्यन्त जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । मित्रका मित्रप्रतिका इमानदारी र दायित्व तथा मित्रतामाथि गर्ने धाेका आफन्तले गर्ने अपमानकाे पीडा, छाेराछाेरीमाथि हुने भेदभाव, क्षमताबिनाकाे जिम्मेवारीले गर्दा हुने समस्या, भावुकतामा गरिएको निर्णयले गर्दा हुने पछुतो गैरेका लघुकथाका विषय हुन् ।

पदीय रवाफ, भनसुन गर्ने प्रवृत्ति र याेग्यताकाे अवमूल्यन, यथार्थ लेख्ने पत्रकारमाथि हुने दुर्ववहार, नेताहरूका चुनावी भाषण, कर्म र भाग्यमाथिकाे दृष्टिकोण, शिक्षकको दायित्व, मेडिकल क्षेत्रमा देखिएको लापरबाही, दाइजो प्रथाकाे बिराेध भूमिका गैरेका लघुकथाकाे महत्त्वपूर्ण कथ्य हाे । व्यङ्ग्य पक्ष कम र सरल रैखिक कथ्यपद्धतिलाई अवलम्बन गरिएका `नमस्ते´ लघुकथासङ्ग्रहभित्रका लघुकथाका आधारमा गैरे सम्भावना बाेकेकी लघुकथाकार हुन् जाे निरन्तर साधनारत छन् भन्ने देखिन्छ । उनीबाट भाेलिका दिनमा अझ शक्तिशाली लघुकथाकाे अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

कृति : नमस्ते
विधा : लघुकथा
लेखक : भूमिका गैरे तिमिल्सिना
प्रकाश : नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च
प्रकाशन वर्ष : २०८१ वैशाख
मूल्य : २७५/-

✍️ लक्ष्मण अर्याल, समीक्षक
कुमार काफ्ले लिखु गाउँपालिका ५, यसम, ओखलढुङ्गामा वि.सं. २०४१ चैत २३ मा जन्मिएका स्रष्टा हुन् । पिता रुद्रबहादुर र माता गोमादेवीका चार सन्तानमध्ये जेठा छोरा कुमारले मानविकी र शिक्षाशास्त्र सङ्कायतर्फ स्नातकोत्तर तहसम्मको अध्ययन गरेका छन् । अर्थात् उनी २ वटा सङ्कायमा स्नातकोत्तर उपाधिप्राप्त व्यक्ति हुन् । उनको खास पेशा शिक्षण हो । उनी आफूले अपनाएको पेशालाई ‘साँच्चिकै रमाइलो र गर्व गर्न लायक’ ठान्छन् । यसैले उनमा पेशाप्रतिको इमान्दारिता पनि पर्याप्त छ । उनी श्री अमर कल्याण नमुना मा.वि.मा पढाउँछन् । यो विद्यालय इलामस्थित नयाँवजारमा अवस्थित छ । उनको आबद्धता ओखलढुङ्गाकै सिद्धिचरण पुस्तकालयसँग पनि रहेको छ ।

कुमार काफ्लेसँग सम्पादक र साहित्यिक व्यक्तित्व छ । उनले ‘शिशिर वसन्त साहित्यिक मासिक’, ‘हातेमालो साहित्य सङ्गम’ लगायतका पत्रिकाहरूको सम्पादन गरेका छन् । साहित्यिक व्यक्तित्वभित्र उनका कवि तथा आख्यानकार व्यक्तित्व पनि छ । त्यसो त उनको साहित्य लेखनको सुरुवात नै कविताबाट भएको हो । उनले लेखेको पहिलो कविताको शीर्षक ‘कलम’ हो । जुन सर्वप्रथम मध्यान्ह राष्ट्रिय दैनिकमा प्रकाशित भएको थियो । आख्यानमा काफ्लेले ३ वटै प्रविधामा कलम चलाएका छन् । उनको पहिलो प्रकाशित कृति नै उपन्यास हो जुन २०७२ सालमा ‘हजार सपना’ शीर्षकमा प्रकाशित छ । २०७३ मा प्रकाशित मोलुङ लघुकथा सङ्ग्रहमा पनि उनका केही लघुकथा प्रकाशित भएका भेटिन्छन् । २०८१ वैशाखमा काफ्लेले ‘सपना कतिपय’ शीर्षकको लघुकथासङ्ग्रह प्रकाशनमा ल्याएका छन् । आख्यानको दोस्रो तथा मझौलो प्रविधा कथामा भने उनका आजसम्म सङ्ग्रह प्रकाशित भएका छैनन् तर पनि उनका कथाहरू पत्रिकाहरूमा फुटकर रूपमा बाक्लै प्रकाशित भइरहेका छन् । आशा गरौँ – उनी छिट्टै नै कथासङ्ग्रह पनि लिई आउनेछन् ।

कुमार काफ्लेलाई सरसर्ती पढेपछि लाग्यो – कुमार सम्भावना भएका लघुकथा लेखक हुन् । हुनत उनका एकदुई कथा पनि पढेको छु मैले । कथालेखनमा पनि उनी माझिएका छन् । कथाको प्रस्तुतिमा पाठकलाई ध्यानाकृष्ट गरिरहने कला छ उनीसँग ।

कुमारका लघुकथामा समसामयिकता छ । उनका रचनाभित्र वर्तमान समाजको प्रतिबिम्ब छ । विकृति र विसङ्तिलाई सुकृति र सुसङ्गतिमा हिँडाउन प्रयास गरेका छन् उनले । यसो त उनले आफ्ना कुरामा भनेका पनि छन् – “लघुकथा लेखनको मेलोमा मैले भेट्टाएका, देखेका र भोगेका अनुभूतिहरूलाई, समाजमा वर्षौँदेखि रहेका पीडा र उत्पीडनलाई सहेर संघर्ष गरिरहेका जुधारु मान्छे र मानवताका कथाव्यथालाई, समस्त प्राणी र वातावरण संरक्षणका सवाललाई उधिन्ने कोशिस गरेको छु ।” सपना कतिपय भित्र उनले भनेझैँ नै छन् विषय र प्रस्तुतीकरण पनि ।

‘सपना कतिपय’ सङ्ग्रहका लघुकथाहरूमा वर्णनमा मनग्गे सरलता छ । छोटा वाक्यहरूको प्रयोग गरिएका छन् । लघुकथाहरू रैखिक ढाँचाका नै छन् । आदर्शभन्दा यथार्थता नै बलिया छन् लघुकथाहरूमा । सम्वादमा मनोहारिता छ । लघुकथाहरू व्यङ्ग्यात्मक छन् । सङ्ग्रहका केही लघुकथाहरूलाई छाड्ने हो भने लघुकथाकारले अन्त्यव्यवस्थापनको प्रभावकारितामा ध्यान दिएका छन् भन्न सकिने ठाउँ छ ।

कृष्णजी शर्मा उपनाम भएका घनश्याम डल्लाकोटी राप्ती नगरपालिका वडा नं. ८ चितवनमा जन्मिएका स्रष्टा हुन् । पिता विष्णु र माता बेलीमायाका पाँच सन्तान मध्ये दोस्रो सन्तान र जेठो छोराका रूपमा जन्मिएका डल्लाकोटीले व्यवस्थापनमा स्नातक तहसम्मको औपचारिक अध्ययन गरेका छन् । २०५० देखि ५६ सालसम्म उनले शिक्षण पेसा पनि अपनाए तर त्यहाँ उनी धेरै समय रमाएनन् । खासमा उनको २ वटा व्यक्तित्व छ– पहिलो व्यवसायी व्यक्तित्व र दोस्रो साहित्यिक व्यक्तित्व ।

साहित्यिक व्यक्तित्वका पनि दुई पाटा छन्– एउटा सर्जक व्यक्तित्वको पाटो र अर्को साहित्यिक अभियन्ता व्यक्तित्वको पाटो । सर्जक व्यक्तित्वमा उनी विशेषतः आख्यानकेन्द्री छन् । आख्यानभित्र पनि उनी लघुकथा प्रविधामा बढी एकाग्र छन् । हुन त उनले साहित्यमा नाट्य विधाबाट पहिलो पाइलो सारेका हुन् । २०५३ मा संयुक्त लेखनमा लेखिएको मृत्युशैया नामक नाटक नै उनको साहित्यिक जीवनकै पहिलो सिर्जना हो । लघुकथामा भने उनी २०७४ बाट संलग्न भएका हुन् । ‘समय खराब छ’ उनको पहिलो लिखित लघुकथा हो ।

घनश्याम लघुकथा अभियानमा लाग्दालाग्दै आफ्नो सिर्जनकर्मको प्रकाशनमा पछि परिरहेका थिए । धेरै पछि आएर मात्र उनको पहिलो सङ्ग्रह प्रत्यक्षीकृत भएको छ । पहिलो साहित्यिक सँगालो बन्ने अवसर उनकै रुचिको प्रविधा लघुकथाले पाएको छ – ‘महाकम्प’का नाममा । हुन त मलाई के लाग्छ भने– पहिलो कृति प्रकाशनमा धेरैजसो मानिसहरू हतार गर्छन् । हतार र हतपतले कृतिको स्तरीयतामा आघात पुर्‍याउँछ । मैले यस्ता धेरै लेखकहरू भेटेको छु जो ‘हतार गरिएछ’ भन्ने निष्कर्षमा पुगेका छन् । यसैले घनश्यामको ‘स्वकृति प्रकाशन विलम्ब’ अर्थपूर्ण नै लागेको छ ।

प्रस्तुत लघुकथा कृतिका केही लघुकथाको पठनमा मैले घनश्याममा लघुकथा सचेतना भेट्टाएँ । यो उनले लघुकथाको अभियानमा लाग्दा पाएको अनुभवको परिणति हो भन्ने लाग्छ । लघुकथाहरूमा घनश्याम विकृति, विसङ्गति र गलतहरूप्रति प्रहारक बनेका छन् । अभिव्यक्तिको सरलता उनको खास वैशिष्ट्य हो ।

हुन त लघुकथा लेख्दा मस्तिष्क र हृदय पक्ष दुवै सञ्चालित हुनसक्छ । मस्तिष्क पक्ष चलायमान भई लेखेका बेला लघुकथाकार निकै बौद्धिक बन्छ । बौद्धिकता प्रबल भएका बेला जटिल संरचनाका लघुकथा लेखिन्छन् । बौद्धिक लघुकथाले फरक खाले पाठकको अपेक्षा गर्छ । हृदय पक्षको प्रबलताले लघुकथा आम पाठकहरूमा सजिलै लोकप्रिय बन्छ ।

म ढुक्क छु– घनश्यामका लघुकथा सर्वप्रिय बन्नेछन् । मैले प्रथम चरणमा जे जति लघुकथा पढेँ त्यसमा राखिएका शीर्षकहरूमध्ये अधिकांश शीर्षक अभिधात्मक भन्दा प्रतीकात्मक नै पाएँ । यो उनको कृतिभित्रका एक तिहाइ लघुकथा पढेपछिको मेरो निष्कर्ष हो । लघुकथाहरूले यथार्थ पाटोलाई नै बढी समाएको छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३४ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ५८ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३४ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
संस्कृतिको सुन्दर बीज
हिन्दु समुदायमा चारैतिर
फैलियो बनेर तिज ।
२,
दर तिजको नाममा
खाए, बोलाएर खुवाए
सम्बन्ध दाँजिए दाममा ।
३,
सॅंगिनी नाच हराए
छैनन् विरह गीत
युवापुस्ताले बेताल समाए ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  मेला पर्व रिवाज
  समाज जोड्ने गरे
  सबैको सिरको ताज।
  २,
  झल्कियो तीजमा कताकति
  मौलिकता नेपाली समाजको
  आयातितमा मेरो विमति ।
  ३,
  देखियो रमझम तीज
  जागेर्ना गरौँ मिलिजुली
  मौलिक संस्कृति बीज।
• सुरेशकुमार पाण्डे, घोराही – १८, दाङ
  …
  १,
  तीज पनि गयो
  रमझम गराएर फेरि
  यसपालिलाई बिदाइ भयो ।
  २,
  कतिलाई दियो चोट
  नहुनेलाई दुखाएर गयो
  जीवनमा राखेर खोट ।
• पुष्पा राई, खोटाङ
  …
  १,
  राम्रो हुँदैछ तीज
  फरक ठाउँको अनुभूति
  विभिन्न खाइयो चिजबिज।
  २,
  तीजले ल्याओस् समानता
  संस्कारलाई बचाई राखोस्
  बस्दा पनि जतातता।
  ३,
  संस्कार असल बनोस्
  युगानुकूल सुहाउने भई
  देख्नेले आहा भनोस् ।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, सुनापति-१, रामेछाप (हालः-क्यानडा, क्यालगरी)
  …
  १,
  आँखामा आँखा जुधायौ
  गल्ती थिएन मेरो
  सर्वोच्च अदालतमा कुदायौ।
  २,
  कठोर बन्यो न्याय
  बोलचाल नहुँदा मलाई
  दियौ काराबासको सजाय ।
  ३,
  आफ्नो परिवार सिँगार
  मलाई झ्यालखानमा हाल्यौ
  बनिसक्यो घरबार नबिगार ।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप, काठमाडौँ
  …
  १,
  आहा ! सारी लगाएर
  यो तीजमा नाचिन्छ
  शिरमा सिन्दूर सजाएर।
  २,
  दरलाई दारु बनाए
  छाडा गीतमा नाचेर
  नराम्रो सन्देश जनाए।
  ३,
  पुराना गीत हराए
  नयाँ पुस्ताका युवाले
  बौलाहा गीतमा कराए।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  तिजले खुल्यो बजार
  जताततै महिलाको भीड
  श्रीमान्का दु:ख हजार।
  २,
  महँगा चुरा साडी
  देखासिखी आपसमा
  चढ्छन् त्यस्तै गाडी।
  ३,
  खान्छन् तिजमा मासु
  विकृति ल्याए तिजमा
  बग्छन् बाख्राका आँसु।
• नवराज भट्ट, कञ्चनपुर
  …
  १,
  खुसी हुन जानियो
  सामान्य तरिकाले पनि
  तीज पर्व मानियो |
• सरिता सेढाई, धादिङ
  …
  १,
  उसको विवेक हरायो
  बिनामतलब जसले हजुर
  सामाजिक सञ्जालमा करायो।
  २,
  के पिउँछौ मात्तिनलाई ?
  उसको एक मुस्कान
  काफी छ बेहोसिनलाई।
  ३,
  हामी बोल्दै बोलेनौ
  सायद त्यसैले होला
  एकार्कालाई बुझ्दै बुझेनौ।
• दिवाकर चाम्लिङ्ग राई, खर्साङ्ग, दार्जिलिङ
  …
  १,
  सङ्गिनी नाच हराए
  बियर रक्सी खाएर
  छाडा गीतमा कराए।
  २,
  मुटुमा लाग्यो चोट
  खर्चिलो तीज मनाउँदा
  सकियो धेरै नोट।
  ३,
  यसपालिको तीज गयो
  चेलीलाई घर पठाउँदा
  मन निराश भयो ।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी – ५, संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर
  …
  १,
  तीज महिलाको पर्व
  जोगाउॅंदै संस्कार संस्कृति
  गरौँ सबैले गर्व ।
  २,
  खुसी भएर रमाऔॅं
  विकृति विसङ्गति हटाउॅंदै
  सबै पर्व मनाऔॅं ।
  ३,
  सम्झेर आँसु झर्ने
  संस्कृती या विकृति
  फेसन सो गर्ने ।
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  सम्झना दिदीको आयो
  भेटघाट पनि भएन
  यादले साह्रै सतायो ।
  २,
  जनताका समस्या लेख्दैनौ
  भएछौ अति स्वार्थी
  गुन गरेको देख्दैनौ ।
• प्रेम थापा”मन”, बागलुङ
  …
  १,
  लाग्दैन पर्वको रहर
  मनाउनुपर्ने भयो आजकल
  गरेर धेरै कहर ।
  २,
  गहनामा मात्र ध्यान
  गरिबलाई खानु छैन
  कहिले आउँछ ज्ञान ?
  ३,
  सधैँ आफ्नो गान
  गरिबको पेट भर्न
  गर बरु दान ।
• डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल, सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
  …
  १,
  दुनियाले कुरा काट्दा
  चित्त दुख्छ मेरो
  अन्तै मुटु साट्दा ।
  २,
  भतभती मुटु पोल्दा
  आनन्द महसुस हुन्छ
  मनको गाँठो खोल्दा ।
  ३,
  उनकै याद आउँछ
  खाली पिरै पिरले
  यो मुटु जलाउॅंछ ।
• हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी – १, धादिङ
  …
  १,
  सदाचार भयो तीज
  सम्झिने पानी छम्किने
  खाएर बीउ बीज ।
  २,
  दिदीबहिनी माइत गए
  नाच्न गाउन सबै
  गाउँभरिका भेला भए ।
  ३,
  मिलेर अनेक बनाए
  मिठा मिठा परिकार
  सम्मान सत्कार जनाए ।
• अम्बिका अधिकारी, बिर्तामोड, झापा
  …
  १,
  दर खाने तीजमा
  खाएपछि गीत गाउने
  माइती अलमल्ल बिचमा।
  २,
  तीजमा चेलीबेटी रमाए
  संस्कृति पालनको नाममा
  विकृत संस्कार बसाए।
  ३,
  खर्चिलो तीजले परिवारमा
  ढाड मस्कियो पतिको
  रातो साडीहरू बजारमा।
• दिल ठकुरी, दार्जिलिङ
  …
  १,
  भड्काउँदै यसपालिको तिज
  वाईनमा डुबेर गयो
  धार्मिक संस्कारहरू फ्रिज।
  २,
  हाँसेरै मनाए हरितालिका
  महिनौँसम्म चल्यो धुमधामले
  हृदयमा बालेर मालिका।
  ३,
  गीतसङ्गीत फेशनमा छाडा
  पर्वले तादात्म्यता दिएको
  अर्धनग्नका उत्ताउला भाँडा।
• घनश्याम पन्त, हरिवन, सर्लाही
  …
  १,
  काममा लाग्दैन डर
  परस्पर ढुङ्गालाई माटोको
  आखिरीमा लाग्छ भर !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  दिन भयो घमाइलो
  तिजको पर्व मनाउँदै
  नारीहरूले गरे रमाइलो।
  २,
  हाम्रो संस्कृति जोगाऔॅं
  आधुनिक अश्लिलता अङ्गालेर
  चेली विकृति नल्याऔॅं ।
• बिके मुखिया, दार्जिलिङ, भारत
  …
  १,
  तीज आयो भनेर
  श्रीमती बिदा बस्नुभयो
  महिना दिन गनेर ।
  २,
  आयो उमङ्ग लिएर
  गयो रिन बोकाई
  पत्नी फर्किन् पिएर ।
  ३,
  वर्ष दिनको भारी
  साहेबनीको चटपटे बानीले
  एकै छाक पारी ।
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर
  …
  १,
  तिज चाड आयो
  गरायो भेटघाट अनि
  आफन्तमा हर्ष मनायो ।
  २,
  महॅंगी उकालो लाग्दै
  उत्पादनमा सधैँ गिर्दो
  दैनिक बिचौलिया जाग्दै ।
  ३,
  आत्मीयता हरायो कता
  एकअर्कामा शङ्का छायो
  दमन पाइन्छ जता ।
• रामप्रसाद पुरी, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  मज्जाले सबै रमाए
  आजको दिनभरी यहाँ
  तीजको पर्व जमाए ।
  २,
  चेलीहरू माइत गए
  समयले दिएको कोशेली
  सबै खुसी भए ।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ
  …
  १,
  भुलेछन् तिजको मर्म
  अचेल सुनिन्छ देखिन्छ
  रमाइलो पर्वको धर्म ।
  २,
  महसुस दिलाउन सफल
  संस्कार संस्कृति स्मृतिमा
  कस्तो होला फसल ?
  ३,
  कायम रहोस् रितिरिवाज
  चाडको बहानामा विकृति
  कहिल्यै नहोस् समाज ।
• पृथक प्रकृति, झापा
  …
  १,
  भयो तीज बिदाबारी
  रमाइलो माहोल च्यात्दै
  बोकाएर ऋणको भारी !
  २,
  हाम्रा सांस्कृतिक पर्व
  गाँजिए नराम्ररी विकृतिले
  भएनन् गर्नलायक गर्व !
  ३,
  रहेन कतै मौलिकपन
  नृत्य छाडा गीतमा
  देखाउँछ्न् नाङ्गो तन !
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  कहिले मिलाउने केश
  सोच त एकछिन
  दलदलमा फस्यो देश ।
• दीप गोले तामाङ, रौतहट
  …
  १,
  अधिक कर्जा लिएर
  तिज राम्रै मनाइयो
  होटलभित्र सबै जमेर।
  २,
  मेरो पनि धक्कु
  सुनले शरीर सजियो
  चुस्की लिॅंदै भक्कु ।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा -१४, साँगाबजार
  …
  १,
  चेलीले माइतीघर छोडेर
  चेली घरतिर फर्कने
  रुँदै हात जोडेर ।
  २,
  सम्हाल्नु घरका जेथा
  विदेशिएका पति सम्झी
  दिलमै बल्झिन्छ बेथा ।
  ३,
  कौडी छैनन हातमा
  एक्लै जाने मेलापात
  कोही छैनन् साथमा ।
• हिरालाल न्यौपाने, बानपा -८, कोटमौला, सल्यान
  …
  १,
  तीज आयो गयो
  बोकी विकृति तर
  संस्कृति संरक्षण भयो।
• ममता पौडेल, बुढीगङ्गा – २, मोरङ
  …
  १,
  ओम् गणेशाय लम्बोदर
  श्रद्धा भक्ति चढाउँदै
  साथ दिइरहून् जीवनभर ।
  २,
  आउँदैछ पर्व विश्वकर्मको
  श्रद्धाभाव चढाउँदै रमाऊ
  जगेरा हुन्छ धर्मको ।
  ३,
  चाडपर्वको मौसम आउँदैछ
  हुनेलाई खुसी होला
  नहुनेमा विशाल छाउँदैछ ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
  …
  १,
  भन्छन् श्रीमान् श्रीमती
  रथका दुई पाङ्ग्रा
  लिन्छ जीवनले गति।
  २,
  आजकल गर्दिर्नौ विश्वास
  न आफ्नै ठान्छ्यौ
  भएँ जिउदो लास।
  ३,
  निको चाल मान्दिनँ
  यही पारा रहिरहे
  जेसुकै होस् जान्दिनँ ।
• सतीश पण्डित, भानु – ६, चुँदी, तनहूँ (हाल चनपा ६ मातातीर्थ)
  …
  १,
  जसोतसो पुगियो माइतीघर
  माइतमा मायाममताले खुवायो
  चोखीनीति तुल्याइएको दर ।
  २,
  तीज सकियो घामपानीमा
  परस्परमा भेटघाट भइरहन्छ
  नमरेर बाँचे जिन्दगानीमा ।
• कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा -९, काभ्रे
  …
  १,
  आयौ मौलिकता छोपेर
  भन्यौ दरलाई भोज
  गयौ विकृति रोपेर ।
  २,
  मौलायो दलगतको किरो
  नागरिक कोही रहेनन्
  हुदैछ राष्ट्रियता जिरो !
• ऋजु दिल्पाली (राजेन्द्र घिमिरे), इटहरी- १, सुनसरी
  …
  १,
  तीज गयो जानेर
  तन मन खोली
  थैली खाली ठानेर ।
  २,
  अर्को साल आउँछु
  चेलीहरू पर्खी बसे
  तिजको महिमा गाउँछु।
  ३,
  गाउँ, सहर धाउन
  लहर आउँछ तीजको
  प्रत्येक साल मनाउन।
• कृष्ण बजगाई, भक्तपुर
  …
  १,
  तीजको रमझम सकियो
  अर्को सालको आशा
  मनभित्र यही कहियो !
  २,
  आकाशमा जूनतारा हेर
  थोरै समय निकाली
  शान्त पाइन्छ धेर !
  ३,
  जिउन सिक्नु पर्छ
  ठुलो आँट गरी
  नत्र सपना मर्छ !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान
  …
  १,
  तिज आयो गयो
  संस्कार संस्कृति बिथोल्दै
  ऋणको थुप्रो भयो ।
  २,
  नारी उत्साह राप
  विश्वमा नै खैलाबैला
  इतिहासमा राखेर छाप ।
  ३,
  रक्सीको दर खाएर
  देखाए नारी उत्साह
  रातो साडी लाएर ।
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  वर्ष र दिनमा
  आउने चाड यो
  तिज गयो छिनमा।
  २,
  दिदीबहिनी छमछम नाचियो
  यसपालिको तिजमा बरिलै
  सबैले कम्मर भाँचियो।
  ३,
  रमाउने फेरि आउने
  वर्षमा सबै मिलेर
  तीजको गीत गाउने।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  आस्थामा अडेको धर्म
  बचाउन सक्नु सधैँ
  बुझेर भित्री मर्म !
  २,
  तीज आउँछ जान्छ
  संस्कार विकृत बने
  सधैँ टाउको खान्छ !
  ३,
  सत्य जान जन
  हाड निल्नु अरे
  सधैँ घाँटी हेरिकन !
• विवश पारदर्शी, झापा
  …
  १,
  लायो रौनक तिजको
  दिदीबहिनी चेलीबेटी माझ
  लुछातानी सम्बन्ध बिचको ।
  २,
  हात्ती सदा आयो
  भयो आखिर भनेजस्तै
  तिजमा विकृति छायो ।
  ३,
  के छोपेर बसूँ
  विकृतिको अघि म
  तिजमा कसलाई भनूँ ।
• ईश्वर साउद(भिक्षु ), रामारोशन गाउँपालिका – ६, सुदुरपश्चिम, अछाम
  …
  १,
  शिक्षण संस्था बढेसॅंगै
  असत्य चिनिनु थियो
  शिव छोडेर पढेसॅंगै।
• लोकबहादुर क्षेत्री लामिछाने
  …
  १,
  अन्तिमाङ्क सङ्ख्यामा लेखिन्छ
  शब्दालङ्कार राम्रो मिलेमा
  झिल्का राम्रो देखिन्छ ।
  २,
  राग मासिक रोग
  आफ्नो कर्म अनुरूप
  सबैले भोग्ने भोग ।
  ३,
  भएमा विवेक बुद्धिनष्ट
  हरेक मनुष्यको हजुर
  जीवनमा आइपुग्छ कष्ट ।
• प्रद्युम्न चालिसे, कटुञ्जे, भक्तपुर
  …
  १,
  मेरो स्वाधिनताको स्वदेश
  फिरङ्गीले उचाल्दै पछार्दा
  बन्नेभो तिनकै उपनिवेश !
• सुरेश कार्की
  …
  १,
  मौसम पनि खुलेको
  कति राम्रो आहा !
  धानको बाला झुलेको ।
  २,
  देखेर फूल फुलेको
  पक्कै रस चुस्न
  होला मौरी डुलेको ।
  ३,
  मेहनती आहा कति
  त्यो माहुरी हेर
  भए सुस्त गति ।
• अमृत कोइराला, पोखरा
  …
  १,
  परम्परा अनुसारको तीज
  मनाउन छोडे चेलीहरूले
  रोज्छन् महङ्गा चिजबिज।
• अरुण कुमार भुजेल, गोरूबथान, कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  आउँछ अनेक पर्व
  हरितालिका तीजले पनि
  बढायो मनमा गर्व।
  २,
  वर्ष दिनको तीज
  बिदा भई गयो
  खुवाई हरेक चीज।
• कोपिला अधिकारी, सिरानचोक, गोरखा
  …
  १,
  नारीहरू तिजमा रमायो
  सदाका लागि यहाँ ,
  इज्जत पनि जगायो ।
  २,
  तिजमा रमाउने नारी
  दुई चार दिन ,
  लगायो रातो सारी ।
  ३,
  मनमा बोकेर हर्ष
  हरेक तिजमा रमाउॅंदाखेरि
  सकियो तिजको वर्ष ।
• श्रीकृष्ण धामी, बझाङ
  …
  १,
  उच्च विचार बाँचुञ्जेल
  कर्ममा रहने प्रधानता
  ध्यानमा सफलता नपाउँञ्जेल ।
  २,
  फल प्रभुले प्रदान
  सफलता पाइने पक्कै
  लक्ष्य राखौँ प्रधान।
  ३,
  प्ररोपकारी जीवन रहुँञ्जेल
  प्रभु दया पाइने
  चिन्तन मनले गरुँञ्जेल ।
• कार्की डिबी माकुम, सुनवल-४, नवलपरासी
  …
  १,
  विभिन्न नामका बियर
  खान्छन् अनि रमाउँछन्
  भन्दै मेरो डियर ।
  २,
  बियर खाएर दर
  मनोमानी तीज मान्ने
  नमानी कसैको डर ।
  ३,
  महँगीले आकाश छोयो
  तीजको विकृति देखेर
  सम्झिॅंदा मन रोयो ।
• ललिता गिरी, सिन्धुली
  …
  १,
  खुसी मनमा जगाई
  मान्छु हाँसेरै तिज
  दुःख सबै भुलाई ।
  २,
  तीजमा दर खान
  जान्छु खाली हातै
  कोसेली छैन लान ।
  ३,
  यही मेरो चाहना
  सुखका लाली छाओस्
  तिजको सबैलाई शुभकामना !
• सीमा कार्की समर्पण, मेलचोक, पर्सा
  …
  १,
  तिज सकियो हेर
  घर लागे दिदिबहिनी
  खर्च भयो धेर ।
  २,
  गर्छन् सधैँ तानातान
  राजनीतिमा कुर्सी नेताले
  विचार नमिले हानाहान ।
• बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई – ४, झापा
  …
  १,
  कठिन छ जीउन
  सियो र धागो
  चाहिन्छ लुगा सिउन।
  २,
  रुखमा पाकेको फल
  माथि हेरेर बसेँ
  झर्ने आसमा तल ।
  ३,
  बारुली कम्मर भाँचेर
  आपसमा हात मिलाई
  गरे रमाइलो नाचेर ।
• अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’, पाँचखपन न. पा. – ६, सङ्खुवासभा
  …
  १,
  सडक आकाश खतीमा
  सङ्कट खप्दै जनता
  विकास सुस्त गतिमा ।
• समुन्द्रा शर्मा, सुनसरी
  …
  १,
  आफूले आफैँलाई चिन्नू
  सफल हुन जीवनमा
  निष्ठाको मार्गमा हिन्नू ।
  २,
  मनमा सुविचार राखे
  माटो गोबर चलाउँदा
  भइँदैन हजुर पाखे ।‌
  ३,
  तान्यो झिलिमिली सहरले
  बाध्यता होलान् कसैका
  कोही उडे रहरले ।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  तीज गयो आज
  दसैं तिहार आउँदै
  हामी सबै माझ।
• सङ्गीता खरेल, काठमाडौँ
  …
  १,
  सकियो तिज पर्व
  मनायौँ खुसीले नाचेर
  संस्कृतिमा गर्दै गर्व।
  २,
  धर्म जोगाउने भन्छन्
  छिर्छन् कमाउने ठाउँ
  भित्र नगद गन्छन्।
  ३,
  मन पराउन छोडे
  आफ्ना धर्म संस्कृति
  पाइला कता मोडे ?
• सुस्मिता अधिकारी ,काठमाडौँ
  …
  १,
  बजार छ खुलमखुल्ला
  फुर्सदै फुर्सद नेपालीको
  फजुल खर्चले भुल्ला !
  २,
  लगानीको नपाएर ठाउँ
  विदेशी बजार मोटाएको,
  शून्य पुँजीको भाउ ।
  ३,
  भन्छन् मान्छेहरू सुख
  बसेरै खान पाए,
  गर्नै छोडेका दुख ।
• मनोहरी पौडेल, गैडाकोट – १
  …
  १,
  पुरानो संस्कार संस्कृति
  मौलिकता कायम राख्दै
  फैलाऔँ सर्वत्र जागृति ।
  २,
  चाडपर्व बिग्रिए अति
  आउँदैन कोही बचाइराख्न
  बढ्दैछ विपत्ति जति ।
  ३,
  धार्मिक सहिष्णुता हाम्रो
  जातिय सद्भाव राख्दै
  बनाऔॅं समाज राम्रो ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम (हाल सूर्यविनायक – २,
  बालकोट ,भक्तपुर )
  …
  १,
  चाडबाडको सदुपयोग गरौँ
  खुसी हुँदै सधैँभरि
  मनमा उत्साह भरौँ ।
  २,
  चाड पालैपालो आउॅंछ
  गरिबलाई सधैँ पीडा
  धनीलाई खुसी छाउँछ।
  ३,
  जस्तो भएपनि रमाउन
  घरकै खुसीका लागि
  परदेसिए धन कमाउन।
• लक्ष्मण देउवा, डोटी
  …
  १,
  झिकेर अन्तर्निहित गमर
  लड्नु पर्दछ एक्लाएक्लै
  जिन्दगीको कठिन समर l
  २,
  प्राय: दु:खकष्ट झेल्नेहरूलाई
  अभाव खड्किन्न सितिमिति
  पसिनासँग सिँगौरी खेल्नेहरूलाई l
  ३,
  दुष्ट रहेछ सरकार
  राखेन कहिल्यै पनि
  आम जनताको दरकार l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::