Tag: म्यामराज राई

• म्यामराज राई

सन् २०२४ अक्टोबर ०६ तारिख आइतबार, कासाई रिन्काई पार्कमा ‘बगरमा पलेँटी साहित्य’ लेखिएको ब्यानर विश्व नेपाली साहित्य महासंघ(विमेसाम), जापान शाखाको फेसबुक भित्तोमा देखेँ । सम्भवत: कार्यक्रम हुनुभन्दा करिब दुई हप्ताअघिको बिहानीको समय थियो क्यारे त्यो । विनेसाम, जापान शाखाको आयोजनामा उसैको लोगो अङ्कित टिशर्ट सार्वजनिक गर्ने भन्ने पनि लेखिएको थियो । साहित्यिक कार्यक्रम भन्नेबित्तिकै हुरुक्कै हुने म, तुरुन्त मेरो व्यक्तिगत भित्ते पात्रोमा कम्पनीमा बिदा लिने भनेर चिनो लगाएँ । अरू बेलाको छुट्टिमा सूर्यनारायण पृथ्वी लोकमा झरेपछि मात्र ओछ्यान छोड्थेँ र नित्यकर्ममा लाग्थेँ । तर त्यो आइतबार भने पृथक कार्यक्रममा जाने ममा पलाएको उत्साहले होला, छिटै निन्द्रादेवी मेरो आँखाबाट भागिन् । नौ सय मिटरको दूरीमा उत्तरी दिशामा बग्ने मिसावा नदी र पाँच सय मिटरको दूरीमा दक्षिणी दिशामा बग्ने तामा नदी, यी दुवैले सुसेलेको शारदी हावा एकैचोटि मेरो कोठासम्म आइपुगेछ । ‘छिटो उठ् । मन परेको कार्यक्रममा जानुपर्छ । ढिलो गरिस् भने धेरै कुरा छुट्ला ।’ त्यो सुसेलीले यस्तै यस्तै मतिर फलाकेको भान भयो । हतार हतार नित्यकर्मतिर लागेँ । साहित्य लेखन र साहित्यिक जमघटमा सहभागी हुन हमेसा प्रेरित गरिरहने मेरी गृहलक्ष्मी खानाको बन्दोबस्तमा लागिन् । केही दिन पहिले नै विशेष दिनमा वाचन गर्ने भनेर एउटा कविता पक्कापक्की गरिसकेको थिएँ । साहित्यमा अक्षरको खेती गर्न औधी मनपर्छ । शब्दहरूसित लुकामारी गर्न उत्तिकै रहर लाग्छ । कर्मथलो जापानमा हुने साहित्यिक कार्यक्रमहरू प्राय छुट्दैनन् । करिब डेढ घण्टा रेलयात्रामा तोकिएको कार्यक्रम स्थल पुगेँ । यो मानेमा पनि विशेष हुनेवाला थियो कि बगरमा पलेँटी कसेर गरिने कार्यक्रम थियो । हामी सामान्यत: साहित्यिक संस्थाले गर्ने कार्यक्रम भनेपछि एउटा ठुलो हल, हलभित्र एउटा मन्च, मन्चमा सोफा या कुर्सीहरू लहरै राखिएको हुन्छ । दर्शकका लागि क्रमबद्ध कुर्सी या डेक्सबेन्च अनि सिलिङ्मा पङ्खा, झिलिमिली बत्तीहरू आदि दिमागमा खेल्छन् । त्यस्तै, आसन ग्रहण, खादा, माला, भाषणबाजी आदि हुनैपर्‍यो । उक्त दिन उपर्युक्त शब्दहरूको कुनै बखतमा पनि उच्चारण गर्नु परेन । र, उच्चारण गर्नु नपरेको नै त्यो दिनको कार्यक्रमको सौन्दर्य थियो । कासाई रिन्काई पार्क टोक्यो खाडी(उपसागर)को उत्तरी तटीय क्षेत्रमा पर्छ । अर्थात् आराकावा नदी र क्युएदो नदीको सङ्गम स्थलमा पर्छ । उक्त खाडीमा सन् १९७६ मा मानव निर्मित टापुमा कार्यक्रम स्थल तोकिएको हो । कासाई रिन्काई पार्कभित्र दक्षिण दिशामा पूर्वी नागिसा र पश्चिमी नागिसा यी दुई ससाना टापुहरूलाई मिलाएर कासाई मरिन पार्क भनेर नाम दिइएको रहेछ, जुन ३६६.९ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । शरद ऋतुको आगमनसॅंगै बसाइॅं सर्ने विभिन्न चराहरू यही टापु लगायत कासाई रिन्काई पार्कको मानव निर्मित जङ्गलमा आराम गर्ने गरेको भेटिन्छन् । लगभग १२६ प्रजातिका चराहरूको सङ्गम स्थलको रूपमा परिचित छ । त्यस्तै, समुद्री छाल र साना- ठुला माछाहरू खेलेको हेर्ने मान्छेको भीड दैनिक लाग्दछ । अॅं, म बगरमा पलेँटी साहित्यको कुरा गरिरहेको छु । ठ्याक्कै एक दशकको मेरो जापान बसाइको पहिलो पृथक कार्यक्रम हो यो । त्यही भएर पनि कार्यक्रममा सहभागी हुन लोभिइरहेको थिएँ । विनेसाम, जापान शाखाले एउटा नौलो अभ्यास गर्न खोजेको पाएँ । पलेँटी कसेर रचना वाचन गर्नुपर्ने त्यो पनि बगरमा । वाह ! क्या गजब हुनेभो । मेरो मुखबाट अचानक फुत्किएको वाक्य थियो, जतिखेर पहिलोचोटि ब्यानर सन्जालमा देखेँ । सुरु गर्ने भनेर तोकिएको समय दिउॅंसो एक बजे थियो । त्यहाँको नियमानुसार बेलुकी पाँच बजेसम्ममा त्यो टापु छोडिसक्नुपर्थ्यो । झण्डै चार घण्टा हामीसॅंग समय थियो । मासुमा हड्डी पर्नु भन्ने भनाइ जस्तै म चढेको रेलले मलाई थोरै ढिलो गरी पुरायो । मानौँ मेरो भागमा त्यो दिन सानो हड्डी परेछ । म पुग्दा साथीहरूले औपचारिक चिनापर्ची र हिन्दु धर्मावलम्बीको महान् पर्व दसैँको शुभकामना आदानप्रदान गर्ने क्रमसॅंगै आआफ्नो साहित्यिक कोशेली भकाभक फुकाउन लागेका थिए । म त्यही लहरमा मिसिएँ । कविता, गजल, गीत, मुक्तक आदि आराकावा र क्युएदो नदीलाई सुनाउन आतुर थियौँ । जापानको इतिहास बोक्ने ती नदीहरूलाई साक्षी राखेर कवितामार्फत मैले पारुहाङ सुम्निमाको कहानी सुनाउन पाउनु मेरो अहोभाग्य हो, लाग्यो । एकार्काको नजर देख्ने गरी गोलाकारमा पलेँटी कसेर बस्यौँ । जसले मह काढ्छ, उसले हात चाट्छ भन्ने उखान जस्तै माइक उमेश तिमल्सिनाको हातमा पर्‍यो । उनैले आफ्नो कवितामार्फत साहित्यिक कोशेली फुकाउन श्रीगणेश गर्ने अवसर पाए । त्यसपछि भने पङ्क्तिबद्ध बसेका रविन्द्र दिखुक्पा, युको ओकामोतो, प्रमोद श्रेष्ठ, उमेश तिमल्सिना, अमरदेव बास्तोला, बिमन किराती, शिवराज राई, शारदा पाण्डे, विजय स्याङ्बो, सयपत्री थुलुङ, गंगा गगन, डेनी राई, राजन घले, रामचन्द्र न्यौपाने, राजन कुलुङ, सम्झना चाम्लिङ, विष्णु आङदेम्बे, प्रदिप शर्मा, सुगम राई, गृष्मा पौडेल र म लगायत दुई दर्जन बढीले पालैपालो साहित्य(गीत, गजल, कविता, मुक्तक)को रसास्वादन गर्‍यौँ । एकार्कामा गरायौँ । गोलाकारको केन्द्रबिन्दुमा साक्षीको रूपमा केवाफुङ्को गीत (गगन योक्पाङ्देन), गाउॅं फर्किरहेको परदेशी (सयपत्री थुलुङ्), जहाँ आमाहरू कहिल्यै निदाउॅंदैनन् (अनुवादक -चन्द्र गुरुङ्), सिनकानसेनको देशबाट (प्रविण लामा ‘अपरिचित’), मनको मन्दिर (केबी पारखी), अक्षरा -१ र २ (विनेसाम, जापान शाखा), मारुनी (राजन घले) र बुन्छत (म्यामराज राई) लगायत थिए । तिनीहरू हाम्रो लागि राम्रो कार्यक्रमको लवजमा मुसुमुसु मुस्कुराइरहेका थिए भने त्यसको साक्षीमा चाहिॅं हाम्रा नजरहरू काफी छन् । वाको विश्वविद्यालय, जापानका नृत्य प्रशिक्षक तथा नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृतिका अभियन्ता एवम् विनेसाम जापान शाखाका सल्लाहकार युको ओकामोतो कार्यक्रमको आकर्षणमा थिइन् । शान्त बसेकी टोक्यो उपसागरलाई नेपाली साहित्य दिल खोलेर सुनाउन जुट्यौँ । शरद् ऋतुका निम्तालु चराहरूलाई सुनायौँ । सधैँ उफ्रिरहने माछाहरू हाम्रो रचना वाचनसॅंगै नाचिरहे जस्तै देखिन्थे ।

सबैले आफ्नो पालो सकाएपछि पहिलो चरण समाप्त भयो । दोस्रो चरणमा खाजा खाने योजना बन्यो । जतिखेर घडीको सुईले दिउॅंसोको तीन बज्ने तरखर गरिरहेको थियो । खाजा व्यवस्थापनमा सुगम राई, सयपत्री थुलुङ् र सम्झना चाम्लिङ थिए भने शारदा पाण्डे, रेचल गुरुङ्, शिवराज साम्पाङ् लगायत सहयोगीको रूपमा थिए । स्वदेशमा खाएको छरितो वनभोज(ड्राइ पिकनिक)को आभास भयो । पहिला माम त्यसपछि काम भनेझैँ पेट पूजा सकेपछि फोटो सेसन सुरु भयो । कोण, पृष्ठभूमि र उज्यालोपन मिलाउॅंदै खिच्यौँ । सामूहिक, युगल र एकल फोटो खिच्ने क्रम करिब एक घण्टा जति चल्यो ।

अन्तिम तथा रचना वाचनको दोस्रो चरण अमरदेव बास्तोलाको गजलबाट सुरु भयो । माहोल निकै तातिएको थियो । त्यही बेला शारदा पाण्डेले प्रेमिल गजलमार्फत अझ उत्कर्षमा पुराइन् । कार्यक्रमको उत्तरार्द्धमा क्रमश: प्रमोद श्रेष्ठ र उमेश तिमल्सिनाले कविता तथा गृष्मा पौड्यालले गजल वाचन गरेका थिए । साहित्यिक कोशेलीहरू रहलपहल थिए, सजिलै अनुमान गर्न सकिन्थ्यो । यद्यपि, तोकिएको समयसॅंगै गगनको पश्चिमी दिशामा गोधूलि रङ बाक्लिॅंदै गएकोले मरिन पार्कलाई सबैले एकैचोटि बिदाइको हात हल्लाउन बाध्य भयौँ । कासाई रिन्काई पार्क रेल स्टेशनको आँगनमा पुन: एकछिन झुम्मियौँ । सामूहिक रूपमा साहित्यिक भेट चाँडै गर्ने वाचा गर्‍यौँ र आआफ्नो गन्तव्यतर्फ लाग्यौँ ।
—++—
-हतुवागढी -६, होम्ताङ्, भोजपुर

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३७ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ७६ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे । यो उत्साहपूर्वक सहभागिताका लागि सम्पूर्ण सहभागीहरूमा संयोजक म्यामराज राईले हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभएको थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३७ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
आहा ! चाँदनी रात
बन्दछ सपना सबको,
सुनिरहूँ प्रेमिल बात ।
२,
विदेशी भाषामा अहङ्कार
जबाफ हराउॅंछ उसको
आफूलाई सोच्छ हिम्मतदार ।
३,
नछोपी आफ्नो गल्ती
बेकार चिच्याउनु साथीभाइमा
देखाऊ, सबै खल्ती ।

• म्यामराज राई, भोजपुर
  …
  १,
  हेरेर जून, तारा
  मिलाएर झिल्का लेखौँ
  हातेमालो गरौँ सारा ।
  २,
  राजनितिक अत्याचार हुन्छ
  व्याप्त भष्टाचार किन ?
  बेथितिले मुटु छुन्छ ।
  ३,
  पानी परेर फेरि
  बाहिर निस्कन गाह्रो
  चित्त बुझाऔॅं हेरी ।
• रवि पौडेल, दक्षिण भारत पाण्डेचरी
  …
  १,
  आसुरी प्रवृत्ति हेर
  कुमान्छे बन्दैछन् ती
  अर्काको खुट्टा तानेर ।
• ताराप्रसाद चापागाईँ, धुनिबेसी, धादिङ
  …
  १,
  रिमझिम वर्षा छायो
  प्रकृतिले गर्‍यो तमासा
  प्राणीले दु:ख पायो ।
  २,
  दसैँ आयो रमाउँदै
  दुखीको छाक छैन
  कमाई गयो हराउँदै ।
  ३,
  गरिब रुन्छन् मनमा
  दसैँ आयो नजिकै
  कपडा छैन तनमा ।
• वेदु न्यौपाने
  …
  १,
  ठुलो पानी आयो।
  प्राकृतिले के गर्‍यो।
  गरिबिको बासै उडायो।
  २,
  बाढी, पहिरो आयो
  दसैँको मुखैमा लौ !
  हजारौको ज्यान खायो।
• वेल थोकर
  …
  १,
  आनन्द जीवन मेलाले
  मिल्छ सधैँ क्षणिक
  कसैलाई पर्खिँदैन बेलाले ।
  २,
  अङ्गदान संसारमा महादान
  सार्थक हुन्छ जुनी
  गरौँ प्रभु गुणगान ।
  ३
  धिक्कार जीवन हेलाले
  गुरुको सधैँ मान
  गर्नु पर्दछ चेलाले ।
• कार्की डिबी माकुम, सुनवल-४, नवलपरासी
  …
  १,
  उठ्छु बिहान सबेर
  योग,प्राणायम,ध्यान
  गर्दै रहन्छु हेर।
  २,
  बिहानको समय महत्वपूर्ण
  यस्तो विचार गर्दा
  शरीर हुन्न अपूर्ण।
  ३,
  ध्यान पुर्याऊँ सबैले
  शरीरलाई प्राथमिकतामा राखौँ
  भन्छु सदा मैले।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, रामेछापः-सुनापति-१
  हालः-क्यानडा,क्यालगरी।
  …
  १,
  दिएको देख्दा हात,
  मन भयो चङ्गा
  लाग्दैछ नपरोस् रात ।
  २,
  किन जातका कुरा ?
  भाव मिल्यो भने,
  हुन्छन् ती बेसुरा।
  ३,
  नगरी हुन्न गल्ती,
  तिललाई पहाड बनाउने
  कस्तो बढ्यो चलनचल्ती !
• दीपा समभाव, दुबेकोल खोटाङ
  …
  १,
  लाग्यो वर्षे झरी
  काम छैन मानिसको
  मोबाइल हेर्छौँ दिनभरि ।
  २,
  छैन अब खेतबारी
  बजारको घर हाम्रो
  जानुपर्छ सिमा पारि ।
  २
  दसैँ आयो धुमधाम
  घर रित्तो खल्ती
  भयो कता जाम ?
• सुरेशकुमार पाण्डे, दाङ घोराही १८
  …
  १,
  कृषि क्रान्तिका नारा
  गमलामा धान रोपेर
  बेईज्जत गरे सारा ।
  २,
  आर्थिक क्रान्तिको नारा
  अत्याचार भ्रष्टाचार ठगी
  भाषणका भरमा सारा ।
  ३,
  फुके कोरा ढ्वाङ
  पत्याउने हामी जनता
  सरकार जहिलेसुकै स्वाङ ।
• गुणनिधि घिमिरे, अमेरिका
  …
  १,
  सहयोगी आफ्ना हातहरू
  पछाडि फर्केर हेर्दा
  छैनन् कोही साथहरू ,
  २,
  सबै अर्थका साथी
  जिन्दगी एक्लो रहेछ
  हेर्छन पुगेर माथि ।
  ३,
  आशा रहेन केही
  व्यर्थै दु:खी रहेछ
  मुटु रहेछ यही।
• कमल प्रसाद बगाले रेग्मी, वालिङ्ग बजार स्याङ्जा
  …
  १,
  प्रकृतिको भर छैन
  आपद्विपद् कोही पर्दा
  हराउँछ मनको चैन l
  २,
  अविरल पानी पर्‍यो
  मजदुर किसान व्यापारी
  सबैको हानी गर्‍यो ।
  ३,
  धेरै पर्‍यो पानी
  शान्ति भएन मनमा
  नरमाइलो बन्यो जिन्दगानी ।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी ५ संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर ।
  …
  १,
  फालेर हलो, कोदालो
  साहुको ऋण काढेर
  विदेशमा नबन्नू, गोठालो।
  २,
  पौरख सबैले गरौँ
  अपनाई वैज्ञानिक पद्धति
  अन्नको भण्डार भरौँ ।
  ३,
  सधैँ जाग्नु सबेर
  आलस्य गरेर बसे
  हुनेछ भाइ अबेर।
• बिके मुखिया, दार्जिलिङ, भारत
  …
  १,
  लाग्यो अब झरी
  पहिरोले बग्दैछ गाँउ
  यसरी हल्ला नगरी।
  २,
  रुझ्दैछ जमिन पानीले
  क्षति नगरी छोड्दैन
  झरीको यो बानीले।
• अन्मोल मुस्कान, तकदाह छाउनी, दार्जिलिङ
  …
  १,
  पानीले जलमग्न बनायो
  झरीको विवरण बुझ्दा
  दैवले रिसले खनायो।
  २,
  बोतलले नालाहरू थुन्यो
  सर्वत्र सड़क अवरोध
  मान्छेले तानाबाना बुन्यो।
• चुडामणी देवकोटा, पुरानोनैकाप काठमाण्डौं
  …
  १,
  हुन्न त्यसै खोजी
  गर मिहिनेत कडा
  तब पाइन्छ रोजी ।
  २,
  सुखदुःखमा साथ दिनु
  कुरा बुझी जनको
  आनन्दको महसुस लिनु।
  ३,
  गर देशको विकास
  खुशी हुन्छन् जनता
  तब मिल्छ निकास ।
• अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प”, पाँचखपन न.पा. ६ संखुवासभा
  …
  १,
  यो असोजे झरी
  इन्द्र निदाए क्यारे
  पानी बन्द नगरी ।
  २,
  बढे फेरि खोला
  उहि बाटोको समस्या
  रक्षा गर भोला।
• पुष्पा सुवेदी, नेपालगन्ज, बॅाके
  …
  १,
  पहिले थाप्यौ हात
  आफूलाई भनेको पुगेपछि
  दियौ फेरि बज्रपात ।
• प्रेम थापा “मन”बागलुङ
  …
  १,
  मौकाको फायदा जानेर
  कुरा काट्न सिपालु
  हिॅंड्छन् खुट्टा तानेर !
  २,
  झरीले गर्यो मनपरी
  बेला नकुबेला झरेर
  क्षती नोक्सानी गरी !
  ३,
  चाडबाड नजिक आयो
  उमङ्गको पोको बोकेर
  मनमा खुसी पलायो !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान
  …
  १,
  शहरमा वर्षा चाहिन्न
  कागजको काम हुन्छ
  खेतीपाती प्राय लाइन्न।
• देवी पन्थी
  …
  १,
  परेको भदौरे पानी
  खेतमा बाली बिनास
  के होला जिन्दगानी !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  किन देखिॅंदैन चित्र ?
  छर्लङ्ग मनका भावको
  पर्‍यो दुस्मन मित्र ।
• लोक वहादुर छेत्री लामिछाने, मोदी २ देउपुर पर्वत
  …
  १,
  शरदे झरी चम्कियो
  गरिखान दिएन किसानलाई
  भन्दै सबैजना बम्कियो ।
  २,
  चाडपर्वको मुखमा झरी
  निरन्तर बर्सेको कति ?
  आफन्त टार्नु कसरी ?
  ३,
  लगातार पानी परेको
  श्रद्धाभाव चढाउँदै श्राद्धमा
  पितृको आँशु झरेको ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
  …
  १,
  बुताभन्दा बाहिरको कुरा
  प्रकृतिदेवी पनि रिसाएर
  रोप्न थालिन् छुरा।
  २,
  गर्नुपर्छ भेटेर बात
  प्रस्ताव राखेँ मैले
  समाउन देऊ हात।
  ३,
  आँखा किन फरफरायो
  नजाती हुन्छ भन्छन्
  त्यसैले थुरथुर गरायो।
• सतीश पण्डित, भानु -६, चुँदी, तनहुँ, (हाल चनपा ६ मातातीर्थ )
  …
  १,
  राम्रो गर्नेहरू नसहने
  मनोमानी चलेमा खुसी
  आफूलाई अजीव रहने।
  २,
  देश रोइरहेछ पीडाले
  विधिको शासन कुल्चेका
  देशलाई सके अखडाले।
  ३,
  युवालाई पागल बनाउँदै
  बुढाहरू बम्केका सत्तामातले
  अडेका कसलाई समाउँदै।
• घनश्याम पन्त, हरिवन सर्लाही
  …
  १,
  प्रकृतिको छैन भर
  छिनभरमै देखाउॅंछ ताण्डव
  समयमै सुरक्षा गर ।
• विष्णु पङ्गेनी पाण्डे , स्याङ्जा वालिङ
  …
  १,
  तारन्तार पानी आयो
  केही नहुनेको पनि
  झुपडी, खेतबारी बगायो ।
  २,
  खेतीयोग्य जमिन भासिन्छ
  उब्जनीको नाम शून्य
  अनि मान्छे मासिन्छ ।
  ३,
  खेतबारी सबै बगायो
  भयो भयानक परिस्थिति
  भोक निन्द्रा हरायो ।
• हिरामाया श्रेष्ठ
  …
  १,
  स्वच्छ दिलमा बसेर
  आनन्द छ तिमीलाई
  मनसॅंग मन साटेर।
  २,
  भाषा विदेशको भन्छ
  बुझिॅंदैन कस्तो शब्द ?
  युवा के बन्छ ?
  ३,
  गल्ती छोपेर छोपिॅंदैन
  भित्ताको कान हुन्छ
  नबोलेको भए खोलिॅंदैन ।
• एवाइ प्रभात, सहिदभूमि, धनकुटा
  …
  १,
  देऊ सधैँभरि साथहरू
  तब हुन्छ ज्ञानी
  नपठाऊ खाली हातहरू।
  २,
  कस्तो पानी परेको ?
  संसार भिजाउने गरी
  जूनको आँसु झरेको।
  ३,
  कहाँ छ चित्र ?
  कालो कानुनको अघि
  प्रहरी हुँदैन मित्र।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  झरीले दिनरात जोड्यो
  पहाड पहिरोले सखाप
  तराई डुबाएरै छोड्यो!
• मन्दिरा सेढाई, मलेखु, धादिङ
  …
  १,
  विश्वास बाटोको गाडी
  स्वार्थ पूरा नभएसम्म
  हिॅंड्छ अगाडि पछाडि ।
  २,
  खहरेखोला उर्लेर आयो,
  बालुवाले थुनेको किनारा
  मनको बाँध बगायो।
• होमप्रसाद नेउपाने, धरान, सुनसरी
  …
  १,
  पुर्वमा डुबान भएको
  वर्षे झरी लागेर
  काममा पनि नगएको ।
  २,
  साहित्यमा राजनीति पसेको
  अर्काको खुट्टा तान्दै
  हेर कसरी बसेको।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  असत्यमाथि सत्यको विजय
  भगवती माताको कृपाले
  असुरहरूको विनास तय।
• अरुण कुमार भुजेल, गोरूबथान, कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  काम गरेर सिद्ध
  देखाऊ प्रमाण हामीले
  सम्बन्ध तब मिल्छ ।
  २,
  दिएर हुकुम राजाको
  भित्री आत्मा खुकुलो
  झिंगा हुनहुनाउने बाजाको ।
  ३,
  फेरेर छिनछिनमा बोली
  के गर्न खोजिरहेछौ ?
  टाटे पाटे रङ्गोली ।
• ईश्वर साउद (भिक्षु), रामारोशन – ६, सुदुरपश्चिम अछाम
  …
  १,
  गरेको थिइन् कसुर
  सम्पति बगाई दियो
  ईश्वर बनेर असुर l
  २,
  खोस्यो मनको चैन
  ओभाना छैनन् हिजोदेखि
  परिवार जनका नैन l
  ३,
  परिरहेछ अविरल झरी
  बाँधिदियो ईश्वरले कठै!
  शिरमा त्रासको पगरी l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी
  …
  १,
  चाडपर्वको बिचमा झरी
  लाएको बालीमा नोक्सान
  मनमा चिन्ता सधैँभरि ।
  २,
  असोजमा भदौरे पानी
  बाढीले विचलित बनायो
  कस्तो होला जिन्दगानी !
  ३,
  अविरल झरी पर्‍यो
  चाडबाडको मुखमा यसले
  किसानलाई गर्नसम्म गर्‍यो ।
• दुर्गा भट्टराई, मोरङ
  …
  १,
  बेमौसमी वर्षा आयो
  सबै देशबासीको मन
  पानीले गर्दा डरायो।
  २,
  सयपत्री मखमली रमायो
  फूलको हरेक डालिले
  मेरो मन समायो ।
  ३,
  एकान्त मनमा मेरो
  कसैले ढुङ्गा हान्यो
  त्यसैले लाएँ घेरो ।
• शशीश्री आचार्य, बौद्ध कुमारीगाल काठमाडौं
  …
  १,
  विछोडमा मिलनको आस
  जीवन यस्तै हो
  मिलनमा विछोडको त्रास ।
• लक्ष्मी रिजाल, कञ्चनरूप १२, रूपनगर, सप्तरी
  …
  १,
  तिम्रो माया मुटुभित्र
  छैनन् कोही बसेको
  राखेको छु पवित्र।
• सुनगाभा पोखरेल, हाल: नेपालगन्ज
  …
  १,
  शरदमा आकाश रूँदा
  बाढी पहिरोको डर
  एकनास झरी हुँदा।
  २,
  झारेर धानका फूल
  किसानी पसिना व्यर्थ
  आकाश अब खुल।
• सरस्वती श्रेष्ठ रुपन्देही बुटवल
  …
  १,
  ओझेलमा परेको ज्यान
  बेखबर भएपछि साथी
  हुँदैन कहिले ध्यान ।
  २,
  तनावग्रस्त अवस्था साथी
  जिन्दगीमा परेपछि चट्याङ
  गरियो शङ्का नियतिमाथि ।
  ३,
  नेताको छैन विश्वास
  हामी जनता अँध्यारोमा
  कहिले होला निकास ?
• पृथक प्रकृति ,झापा
  …
  १,
  लगातार पानी परेर
  देश विपदमा भासियो
  बाँच्नु पर्‍यो मरेर ।
  २,
  व्यवस्थित छैन शहर
  जताततै डुबान भयो
  पीडामा थपियो जहर ।
  ३.
  चाड भित्रिएको बेला
  दोहोरो मारमा जनता
  महॅंगीको परे फेला ।
• पुष्पा राई, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  दशैं भयो हिले
  गर्नु हुन्न देखासिकी
  सम्बन्ध बन्छ मिले ।
  २,
  घरको भकारी रित्तियो
  मुखमा माड छैन
  विदेशी खाद्य भित्रियो ।
  ३,
  झरीले किसानलाई मार्‍यो
  दैवले अन्याय गरेछन्
  धान खेतमै झार्‍यो ।
• धनमाया चौधरी कैलाली
  …
  १,
  नाता पनि जोडियो
  पानी परेको बेला
  सॅंगसगैँ छाता ओढियो ।
  २,
  अनवरत यो झरी
  परेको छ हजुर
  दिन अनि रातैभरि ।
  ३,
  परेर अनवरत पानी
  नबिगारोस् कसैको घरबार
  नहोस् कसैलाई हानी ।
• अमृत कोइराला, पोखरा
  …
  १,
  मुगलानको सहेर दुख
  गन्तव्य खोज्छ प्रदेशी
  देख्दैन जीवनमा सुख ।
  २,
  ठगिन्छ सिमा वारीपारी
  कसले देख्छ यहाँ ?
  प्रदेशीको ऋणको भारी।
  ३,
  बेरोजगारी हाम्रो अभिशाप
  निर्धोले पाउछ सजाय
  पहुँचवाला पाउॅंछ माफ ।
• हिरालाल न्यौपाने, बागचौर नगरपालिका ८, कोटमौला सल्यान
  …
  १,
  अहोरात्र बर्सियो झरी
  धनजनको क्षति भयो
  बचाऊ लौ ! हरि ।
  २,
  दु:ख निम्छरोले पाउने
  गाँसबासको भयो समस्या
  अब कता धाउने ।
  ३,
  दैव पार लगाऊ
  हाम्रो छैन आधार
  जनतालाई देशबाट नभगाऊ ।
• प्रद्युम्न चालिसे, भक्तपुर कटुञ्जे
  …
  १,
  बर्सादले विपत्ति आइलाग्यो
  धनजनको भयो हानिनोक्सानी
  महाविनाशले भुसुक दाग्यो ।
  २,
  दिनरात झरझरी वर्षाकाल
  भइगयो बन्दाबन्दी कामधन्दा
  भोकप्यासले बनाए बेहाल ।
• कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा ९, काभ्रे
  …
  १,
  वर्षाले सत्यानास पार्‍यो
  अतिले क्षति गरेर
  जीवनलाई अन्यत्रै सार्‍यो ।
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर (हाल- एनेलकुटी, सिरहा )
  …
  १,
  नेपालमा चाडपर्व आयो
  भेल बाढी त्रासमा
  जनताले दु:ख आयो ।
  २,
  घर फर्किए परदेशी
  दसैँ तिहार मनाउन,
  उमङ्ग छायो गाउँबेसी ।
• भुपेन्द्र राना मगर, धादिङ
  …
  १,
  रिमझिम परेको झरी
  बागमती कोशी उर्लेर
  बाढी आयो गाउँभरि ।
• बिरेन्द्र कुमार चौधरी, इटहरी सुनसरी
  …
  १,
  देशभर पानी पर्‍यो
  प्रभावित बन्यो गाउँ
  बाटाघाटा पैरो झर्‍यो ।
  २,
  पानी आयो गाउँभरि
  खोला नालामा बाढी
  उर्लेर परेको झरी।
  ३,
  गरिबको बगायो बास
  बेमौसमी पानीले गर्दा
  मुखमा छैन गाँस ।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  अविरल पानी बर्सियो
  घरखेत सारा बगाएपछि
  जनताको मन तर्सियो ।
  २,
  जिन्दगीमा साँचेर आशा
  मजबुत भएर बढ्नुपर्छ
  हुनुहुन्न कहिल्यै निराशा ।
  ३,
  खहरेखोला बढेको आयो
  बाढीले खेतबारी बगाएर
  जनतामा सन्नाटा छायो ।
• डम्बर थामी ‘अनुपम’, कालिन्चोक गा.पा. -६ , दोलखा
  …
  १,
  निरन्तर पानी परिरहेछ
  सुरक्षित भइ बसौँ
  सबैतिर क्षति गरिरहेछ !
  २,
  बाढी आउँछ होला
  अशुभ सुन्न नपरोस्
  शिव शङ्कर भोला ।
• उर्मिला के.शी., धनकुटा
  …
  १,
  परे झरी अविरल
  डुब्यो बस्ती सबै
  भयो अति जल ।
  २,
  यहाँबाट भाग्ने कसरी ?
  सङ्कट पार गरेर
  भयो धरती तलाउसरि ।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा १४ साँगाबजार
  …
  १,
  असोजमा ठूलो झरी
  रक्षा गर इन्द्र
  पानी बन्द गरी ।
• शोभा आचार्य गौतम, काठमाडौँ
  …
  १,
  सुनेका कुराको पछि
  आएका कोही छैनन्
  किन लागेका अघि ?
  २,
  सुन्दर महिमा हेर
  जलाजल पानीको वर्षा
  जाँदैन समय खेर ।
  ३,
  जताततै बाढी पैरो
  कतै डुबान भरिभण्ड
  खन्नेछन् नेताको खैरो ।
• अम्बिका अधिकारी, झापा बिर्तामोड
  …
  १,
  प्राकृतिक प्रकोप वृष्टिपातले
  दसैँको आगमनको रमझममा
  आशङ्कित बनाउॅंदैछ प्रतिघातले।
  २,
  रमाइलो मनाउने चाडबाडमा
  बाढले खोसियो उत्साहहरू
  संस्कृति रमाउने पहाडमा ।
  ३,
  बोनस मिल्दैन प्रतिशतमा
  मालिकसित नेताको मिलीभगत
  श्रमिकहरू पर्दैछन् आघातमा।
• दिल ठकुरी, दार्जिलिङ
  …
  १,
  बाढी, पहिरो आएछ
  सरकार मुकदर्शक बन्यो
  कयौँ जनता खाएछ ।
  २,
  राहत कसले दिने ?
  विपतमा परे जनता
  सरकारलाई बल्ल चिने ।
  ३,
  वर्षातले धेरै रुवायो
  मौका छोप्यो सरकारले
  राहत नेतालाई खुवायो ।
• राजेशराज गड्तौला, कॅाडाघारी, काठमाण्डौ
  …
  १,
  हेर हेर हरी
  बल्ल पर्‍यो अब
  पानी बर्षे झरी।
  २,
  उर्लॅंदो छ खोला
  हिॅंड्न पर्‍यो गाह्रो
  कसो गर्नु होला !
  ३,
  दशैँ तिहार आयो
  यो चाडबाडको बेला
  मेघ बादल छायो।
• विवश पारदर्शी, झापा
  …
  १,
  प्रकृतिले निम्ताएर त्रास
  मानिसको चाहना विपरित
  यत्रतत्र भयो सर्वनाश ।
  २,
  खोलाले लिन्छ बाटो
  बसाऔॅं सुरक्षित बस्ती
  नदी किनारको साटो ।
  ३
  जोगाऔॅं हरियो बन
  यही हो हाम्रो
  भविष्यको सुरक्षित धन ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम ,हाल सूर्य विनायक २, बालकोट भक्तपुर
  …
  १,
  अविरल वर्षियो पानी
  गरिब दु:खी बेसहाराको
  स्वाहा भयो जिन्दगानी ।
  २,
  बगाउँदा मान्छेका झोला
  उद्दारको पहल नगर्ने
  कस्तो सरकार होला ?
  ३,
  कसैलाई छैन दरकार
  आँगनबाट मान्छे बग्दा
  मौन बस्छ सरकार ‌।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  उद्देश्यमा अघि बढ्न
  मन चाहिन्छ बलियो
  लक्ष्यको सिँढी चढ्न।
  २,
  विवाद झगडा मिलाउन
  मेलमिलाप गर्नु सधैँ
  फाटेको मन सिलाउन ।
  ३,
  बेरोजगारी बढी भए
  सरकारले दिएन काम
  युवा परदेश गए ।
• कृष्ण बजगाई भक्तपुर
  …
  १,
  वर्षा पानीको निरन्तर
  बढ्दैछ रूप बाढीको
  रोक्ने छैन मन्तर ।
  २,
  कतै बाटो अवरुद्ध
  जताततै बाढीको तमासा
  नदी झनै क्रुद्ध ।
• देव मगर, तिनाउ-१, कचल,पाल्पा
  …
  १,
  नदीमा बग्छ ढल
  खोलामा बसायो बस्ती
  बस्तीमै पस्यो भल।
  २,
  बेमौसमी पर्‍यो झरी
  रिसाइन् प्रकृति माता
  देखेर मान्छेको मनपरी ।
  ३,
  मनले विवेक खोजौँ
  योजना दीर्घकालीन चुनेर
  दिगो विकास रोजौँ ।
• पशपती राई, खोटाङ
  …
  १,
  एक बाट दुई
  हे ! मेरी कान्छी
  नलगाऊ तिमी फुइँ ।
  २,
  नजाउ तिमी टाढा
  एक्लै म हुन्छु
  माया छ गाढा ।
• बुद्धिमान दनुवार (सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई ४ झापा
  …
  १,
  मन कहाँ घुम्छ ?
  स्थिर यो तनलाई
  जब बतासले छुन्छ।
• नन्दा धामी, नौगाड दार्चुला
  …
  १,
  तनक्क जीउ तन्काएको
  किन होला मायाले
  गाजलु आँखा सन्काएको ?
  २,
  ओइ ! ह्यान्डसम हिरो
  भन्दै उनले बोलाउँदा
  भएँ लाजले रातोपिरो ।
  ३,
  बिस्तारै बिस्तारै सरी
  जब पुगेँ सामु
  दाइ भनेर मरी !
• वसन्त अनुभव
  …
  १,
  मनभित्र रहेको हाँसो
  छैन ममाथि खास
  पिरतीको कुनै पासो ।
  २,
  सताएको छ झरी
  बाढी पहिरो आउँछ
  देशमा घरी घरी ।
• श्रीकृष्ण धामी, बझाङ
  …
  १,
  पानी धेरै परेर
  गर्‍यो धेरै क्षति
  नदीको सतह बढेर।
  २,
  प्रकृतिको संरक्षण गरौँ
  सुरक्षित स्थान रोजेर
  जीवनलाई खुसीले भरौँ ।
  ३,
  सक्दो सहयोगमा लागौँ
  स्वार्थी भावना मनबाट
  सधैंका लागि त्यागौँ ।
• सुस्मिता अधिकारी, काठमाडौँ
  …
  १,
  जरैबाट देखियो भ्रष्टाचार ,
  हेर्दै माथि मुलुकको,
  कसैले सिकेन सदाचार।
  २,
  पाइला गनेर चन्दा,
  विकासको ढोंग रच्दै,
  देखियो लुटको धन्दा।।
  ३:
  लुटेरै दरबार ठड्यायो,
  के रमाउला बसेर?
  दुनियाँ रुवायो चिढ्यायो।
• मनोहरी पौडेल, गैडाकोट १
  …
  १,
  अधेरी औँसीको रात
  जवानी यस्तै होला
  चढेपछि बैँसको मात ।
  २,
  सभ्य समाज बनाऔॅं
  कसैलाई भेदभाव नगरी
  सबैले आफ्नोपन जनाऔॅं।
  ३,
  गल्तीबाट खुलेको होस
  बढ्दै जाओस् सबैमा
  जाँगर अनि जोस ।
• लक्ष्मण देउवा, डोटी
  …
  १,
  पूर्णिमाको रात जस्तो
  मुहार झल्काएर पनि
  आभास नपाउने कस्तो ?
  २,
  आफ्नै संस्कृति भुलेर
  विदेशी संस्कारको कुरा
  यहाँ बोल्छन् खुलेर ।
  ३,
  आफ्नो गल्ती लुकाएर
  समाजमा हिॅंड्नु नपरोस्
  मानिसले शिर झुकाएर ।
• ललिता गिरी, सिन्धुली
  …
  १,
  बाढीले सबै बगायो
  हेर्‍यौँ टुलुटुलु बसेर
  मनमा भय जगायो |
• सरिता सेढाई, धादिङ
  …
  १,
  जीवन अस्त बनायो
  वर्षाले नै देशभरि
  त्यसैले मन डरायो ।
  २,
  सपनाहरू बाढीले बगायो
  उद्धार गर्न भनेर
  बल्ल हेलिकप्टर मगायो ।
  ३,
  दुःख, पीडा देखेर
  जन्म लिएँ कि !
  कर्महारा जीवनमा लेखेर ।
• सानु जोशी, सुदुर पश्चिम दार्चुला
  …
  १,
  अकर्मण्यताले भरिएछ सिंहदरबार
  भाषण चाँहिदैन नेताजीको
  ब्रह्मलुटमा बनाउॅंछन् घरबार ।
• तिर्थराज जोशी
  …
  १,
  रिसराग सारा मासेर
  निभाउँछ आफ्नै ठानी
  फूल जसरी हाँसेर ।
  २,
  हृदयको माया देखाई
  प्रेमको साङ्लोमा बाँधिन्छ ,
  मितव्ययिताको डोर समाई ।
  ३,
  ज्यानलाई धारमा राखेर
  चोरलाई गर्छ खबरदारी
  रातभर आफैँ जागेर ।
• सीमा कार्की समर्पण, मेलचोक पर्सा

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::

म्यामराज राईकाे लघुकथासङ्ग्रह ‘बुन्छत’ २०८१ साल वैशाखमा प्रकाशित कृति हाे । हतुवागढी- ६ हाेम्ताङ भाेजपुरमा जन्मिएका राई जाेगबहादुर र आशबुङका छाेरा हुन् । स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका राई पछिल्लो समय जापानमा बस्दै आएका छन् । साहित्यमा विशेष रूचि र लगाव भएका म्यामराज राई जापानमा बसेर पनि निरन्तर साहित्य साधनामा सम्लग्न छन् । नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चसँग प्रत्यक्ष रूपमा जाेडिएर काम गर्दै आएका राई समितिकाे सक्रिय सदस्य छन् । उनले लेखन तथा सम्पादन कार्य गरेकाे पाइन्छ । मूलतः कविता तथा लघुकथा सिर्जनामा सक्रिय राईका ‘हाम्रो बाटो'लघुकथासङ्ग्रह (२०७९), ‘बुन्छत’ लघुकथासङ्ग्रह (२०८१) का साथै ‘महक'टुक्का कवितासङ्ग्रह (२०८०) प्रकाशित छन् । यिनले खिम्दुङ् काेसेली साहित्यिक द्वैमासिक हवाई पत्रिकाका साथै लघुकथाकाे सुगन्ध अङ्क ४ र ५ काे सम्पादक भई काम गरेको देखिन्छ ।

म्यामराज राईकाे पछिल्लो प्रकाशित कृति `बुन्छत´ लघुकथासङ्ग्रहमा ५४ वटा फघुकथाहरू समाविष्ट छन् । विविध समसामयिक विषयकाे प्रधानता रहेकाे यस सङ्ग्रहका कतिपय लघुकथाले अत्यन्त पृथक विषयलाई समेत प्रस्तुत गरेको देखिन्छ । यसको एउटा महत्त्वपूर्ण नमुना ४४ औं क्रममा रहेकाे ‘बुन्छत’ हाे । किराँत मिथकमा आधारित यस लघुकथाले किराँत जातिको बुन्छतप्रतिकाे आस्था विश्वासलाई प्रस्तुत गरेको छ । बुन्छतका तीन आकृतिमा ज्ञान, शक्ति र सुरक्षाको प्रतीक रहेको आस्थापूर्ण भाव लघुकथामा प्रस्तुत गरिएको छ ।

बुन्छत लघुकथासङ्ग्रहमा समाविष्ट रचनाहरूमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भका लघुकथाहरू समाविष्ट छन् । विषयगत विविधता रहेका यस सङ्ग्रहका लघुकथामा नैतिक अनैतिक सन्दर्भ, राजनीतिका सकारात्मक नकारात्मक क्रियाकलापहरू, मित्रताका सकारात्मक तथा नकारात्मक पक्षजस्ता विषयहरू समावेश गरेका छन् । अरूका देशको अनुशासित वातावरण देखेर प्रशंसा गर्ने तर आफूमा त्यसप्रकारकाे परिवर्तन नल्याउने नेपालीको प्रवृत्ति, जड्याहालाई स्वास्थ्य भन्दा नसाकाे माया हुने, आर्थिक अभावले दिने भय र पीडा, अरूलाई गुर्जाेकाे गफ लगाउने तर काेराेना लागेपछि हस्पिटल पुग्ने व्यापारी, डिग्री गरेर पनि शुद्ध नेपाली बाेल्न नसक्ने अवस्थाप्रतिकाे व्यङ्ग्य राईका लघुकथामा पाइन्छ । गीत सङ्गीतका क्षेत्रमा विवादित भए पनि नाफा हुने गरेको वास्तविकता, वनका पशु समस्या, नेपालीले प्रकृतिको दाेहन गर्ने गरेकाे यथार्थका माध्यमबाट व्यङ्ग्य प्रहार गरेको पाइन्छ । टिकटकका कारण हुने गरेका दुर्घटना, नारीहरूकाे गहना कपडाको आशक्ति, नयाँ पुस्ताको शहर माेह, गाउँ फर्कनु पर्दा आत्महत्या गर्ने प्रवृत्तिजस्ता मार्मिक सन्दर्भलाई राईले आफ्ना लघुकथामा उठाएको पाइन्छ ।

सरल भाषाशैलीकाे प्रयोग गरि सहज र बाेधगम्य लघुकथा सिर्जना गर्ने राईले आफ्ना लघुकथाका माध्यमबाट कतै विकृति विसङ्गतिप्रति व्यङ्ग्य प्रहार गरेको पाइन्छ भने कतै नैतिक उपदेश तथा सकारात्मक सन्देश सम्प्रेषण गरेकाे पाइन्छ । लघुकथा लेखनमा समर्पित भएर लागेका राईका लघुकथाहरू उत्तराेत्तर परिष्कृत हुँदै गएका छन् ।

समीक्षक : डा.शंकरप्रसाद गैरे
लेखक : म्यामराज राई
कृति : बुन्छत
विधा : लघुकथा
प्रकाशक : नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च
प्रकाशन वर्ष : २०८१, वैशाख
मूल्य : ३३३/-

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३६ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ६१ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे । यो उत्साहपूर्वक सहभागिताका लागि सम्पूर्ण सहभागीहरूमा संयोजक म्यामराज राईले हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभएको थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३६ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
उसको आज आएन
भोलिले जुग खायो
गाइएको गीत गाएन ।
२,
लम्बेतान कहानी कह्यो
कसले देख्यो अरुण ?
अनगिन्ती पानी बह्यो ।
३,
आजले भोलि ठेलिरह्यो
पहाडको दु:ख सम्म्याउन
हिजोले आज पेलिरह्यो ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  रहरले होकी करले
  बाँचेका खाना नपाई
  गरिब दुःखी तरले ।
  २,
  आँसु कसैले नदेखोस्
  अर्काको खोसेर नखानु
  दुःख सधैँ मेटोस् ।
  ३,
  हजार सपना देख
  कर्म गरेर देखाऊ
  झिल्का सधैँ लेख ।
• अम्बिका अधिकारी, झापा बिर्तामोड
  …
  १,
  टुप्पोबाट पलाउने नासिन्छ
  घमण्ड बढ्छ मनमा
  उचालिँदै तल भासिन्छ ।
• ताराप्रसाद चापागाईँ, धुनिबेसी
  …
  १,
  तिम्रो वचन कस्तो
  बिजाई मुटुमा चसक्क
  किन गर्‍यो यस्तो ?
  २,
  कसरी भुलौँ अतितलाई?
  कोशिस जारी राखें
  सकिएन बस्न रमाई ।
  ३,
  भुल्न प्रयास गरेँ
  त्यही भएर ठाउॅं
  छोडी अन्तै सरेँ ।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, रामेछापः-सुनापति-१
  हालः-क्यानडा,क्यालगरी।
  …
  १,
  मलाई भेट्न बोलाएर
  केही कुरा नबोली
  चुपचाप बस्यो टोलाएर ।
  २,
  पहाडमा दिनदासा सुरु
  विकासको काम छैन्
  पहिरो खस्छ खुरुखुरु।
  ३,
  मायाको कुरा गर्‍यो
  सॅंगै बस्छु भन्दा
  ऊ पछाडि सर्‍यो ।
• ललिता गिरी सिन्धुली
  …
  १,
  माफी माग्नुपर्ने मैले
  बिनासित्ती तिमी झुकिदियौ
  आफ्नैले सताउँछन् ऐले।
  २,
  हिॅंड्यौ बिरालोको चालमा
  घचाडेर लडाए साथीहरूले
  जुवाडे, फटाहाहरूको खालमा।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप काठमाण्डौ
  …
  १,
  संविधानभन्दा पनि माथि
  कोही हुन सक्दैनन्
  होइन त साथी!
  २,
  संविधानमा मौलिक हक
  छ उल्लेख गरिएको
  लाग्छ बोल्नलाई धक।
  ३,
  वीर योध्दाको योगदान
  भन्दछन् फेरि सबै
  उत्कृष्ट नेपालको संविधान।
• सतीश पण्डित, भानु -६, चुँदी, तनहूँ (हाल चनपा ६ मातातीर्थ)
  …
  १,
  हिजोआज प्रेममा परे
  थाहा छैन खोइ !
  मैले के गरे ?
  २,
  बाउले गर्छन् गाली
  हिजोपनि कुटेका हुन्
  उचालेर हलोको फाली ।
  ३,
  दिमाग घुम्छ किन ?
  मैले सक्दिन तिमीलाई
  चोखो माया दिन ।
• लक्ष्मण देउवा डोटी
  …
  १,
  बतास यहाँ चल्दैछ
  होसियार दलाल हो
  तिम्रो सत्ता ढल्दैछ ।
  २,
  यहाँ भाँड्नसम्म भाँडिसके
  नभएको सपना देखाइ
  यहाँ ढाँट्नसम्म ढाँटिसके ।
  ३,
  यहाँ खोला तर्दैछ
  जीवन गइसक्यो फेरि
  यिनकै भर पर्दैछ ।
• दीप गोले तामाङ, रौतहट
  …
  १,
  लगाएको ढाका टोपी
  कति राम्रो सुहाएको
  कालो कपाल छोपी ।
  २,
  बसिन् उनी थचक्क
  आइ मेरो काखैमा
  भयो मन चसक्क।
  ३,
  भाषण एउटा कुरा
  मख्खै पारी बोल्छन्
  भित्र चलाई छुरा ।
• अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’, पाँचखपन न. पा. ६ संखुवासभा
  …
  १,
  देश बेचेर खायो
  जनता चुपचाप छ
  नेता धेरै रमायो।
  २,
  लिम्पियाधुरा नेपालको भन्छ
  खाना पाए चुपचाप
  अनि देश बन्छ?
  ३,
  शरणार्थी काण्ड कता ?
  सुनिन्दैन आवाज अहिले
  भ्रष्टाचारी गए जता।
• एवाइ प्रभात, सहिदभुमि, धनकुटा
  …
  १,
  जिन्दगी त्यसै चल्दैन
  मेहनत नगरे कसैले
  चुलोमा आगो बल्दैन ।
  २,
  नाजिक बनेर आयो
  आफू राम्रो भएर
  मलाई नराम्रो बनायो ।
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  मन सकिँदैन सिउन
  सङ्घर्षले सिकाउँछ यहाँ
  साहसिक जीवन जिउन ।
  २,
  बेकार जगमा लुकेर
  तरुवर बृहत् भए
  आखिरमा जाने सुकेर ।
  ३,
  बाधा हुनेछ बेअसर
  नित्य चिन्तन गरेमा
  जीवनमा नरहने कसर ।
• कार्की डिबी माकुम, सुनवल-४, नवलपरासी
  …
  १,
  फुरफुर नगर नासिन्छ
  घमण्डी चालको विचार
  आफै यहाँ भासिन्छ।
  २,
  कस्तो रहेछ चाला
  अरूलाई मारेर जिउने
  पर्ला अरूको पाला।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  भ्रम मात्र छर्छन्
  पुरा गर्छु भन्दै
  झुटा आश्वासनले भर्छन् ।
  २,
  गर्दै कुरा खासखुस
  यताउता मिलेन भन्दै
  नेताहरूले खाइरहन्छन् घुस ।
  ३,
  निकाल्न सक्नुपर्छ जुक्ति
  यो घुसखोरी नेताबाट
  कसरी पाइन्छ मुक्ति ?
• हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी -१, धादिङ
  …
  १,
  प्रेम अचम्मको हुने
  एकैछिन बोल्न नपाउँदा
  मन धेरै रुने ।
  २,
  टुप्पोबाट पलाएको मातिन्छ
  बढ्छ अहङ्कार धेरै
  आखिरमा छिनैमा मासिन्छ।
  ३,
  मनको कुरा लेखेर
  भविष्य आफै बनाऊ
  सुन्दर सपना देखेर ।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी ५ संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर ।
  …
  १,
  जनताको राज भन्छन्
  आफै टन्न खाई
  भोट मात्रै गन्छन् ।
  २,
  नेताको भ्रष्ट मति
  जनताको ॲाखामा आँसु
  हाम्रो देशको गति ।
  ३,
  सम्पतिको भण्डार गन्छ
  जनतालाई चाहिन्न केही
  छादुन्जेल खाएर भन्छ ।
• राजेशराज गड्तौला, कॅाडाघारी, काठमाण्डौ
  …
  १,
  सम्भावनाको घर
  विदेश दौड़ने बाध्यता
  हातमुख नजोरिने डर ।
  २,
  माटो सुहाउँदो रोजगारी
  मजबुत समृद्धिको बाटोमा
  भरौँ सिर्जनाले खेतबारी ।
• ममता पौडेल, बुढीगङ्गा -२,मोरङ
  …
  १,
  हिजोआज अनि भोलि
  आजको सदुपयोग गरौ
  अवश्यै भरिनेछ झोली।
  २,
  जीवन एक यात्रा
  हिडेँ चोटि पुगिन्छ
  न हिडेँ जात्रा।
• बिके मुखिया, दार्जिलिङ भारत।
  …
  १,
  परेको छ गारो
  पाखुरीले साथ दिँदादिँदै
  नहेप यति सारो ।
  २,
  लेख्नु धेरै थियो
  अधिकार आउला भनेर
  हेर्दाहेर्दै संसदले पियो ।
  ३,
  शिक्षक आन्दोलन आयो
  सहमतिलाई जेल पठाउँदा
  कसले के पायो ?
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर (हाल- एनेलकुटी, सिरहा)
  …
  १,
  जो अन्याय अत्याचारी
  अधोगति देख्छौ देख्दैनौ
  ए काला भ्रष्टाचारी ।
• प्रेम थापा “मन”, बागलुङ
  …
  १,
  संविधान देखाउने लेखियो
  न्याय छैन गरिबलाई
  हत्यारा बाहिर देखियो ।
  २,
  रास्ट्रको अपमान गर्दै
  नेता राजनीति गर्छन
  आफ्नो झोला भर्दै ।
• रबि पौडेल, दक्षिण भारत पाण्डेचरी ।
  …
  १,
  श्रमिकले पाउने अधिकार
  दिन गाह्रो मालिकलाई
  गर्छौ किन प्रतिकार ?
  २,
  रुझिभिजि रोज कमाएको
  मालिकलाई नाफा पुर्‍याएर
  पाउने हक जमाएको ।
  ३,
  सङ्घर्ष भएर पहिले
  आफ्नो अधिकार पाउनलाई
  चाडपर्वको मुखमा जहिले ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ।
  …
  १,
  धोका दिन्न भनेर
  हिसाब चुक्ता गरायो
  पाई पाई गनेर ।
  २,
  विश्वासघात भयो भन्दै
  पश्चात्ताप गर्छ ऊ
  दुःखले विह्वल बन्दै !
  ३,
  सुन्दर फूल देखियो
  लोभि नजर दौडाई
  काँडा मात्रै टेकियो।
• विवश पारदर्शी, झापा
  …
  १,
  हेर सारा गगन
  बादल वर्षालाई हाँस्दै
  सकेको पीडा सहन !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  दु:खको घैलो फोडिॅंदैन
  कुनै काम नभएपछि
  हातमुख पनि जोडिॅंदैन ।
  २,
  नगर्दा हुन्छ रहर
  गधा धोएर गाई
  बनाउन सक्दैनौ जिन्दगीभर ।
  ३,
  भ्रममा रुमलिन्न मित्र
  लाग्न थाल्यो तिम्रो
  नेताको जस्तो चरित्र ।
• पृथक प्रकृति ,झापा
  …
  १,
  दुःख सम्झी नरुनु
  सुख अवश्यै आउँछ
  सधैँ सकारात्मक हुनु।
• अरुण कुमार भुजेल, दार्जीलिङ्ग भारत।
  …
  १,
  ठोकेर मुटुमा किला
  खोज्दैछे ओठमा मुस्कान
  छन् आँखा रसिला ।
  २,
  सपना अपूरो अधुरो
  चारैतिर छ अन्धकार
  जीवनको ज्योति मधुरो ।
  ३,
  कालोनिलो निस्पट्ट सगर
  लाग्दैछ आजकल मलाई
  जिन्दगी मरुभूमि बगर ।
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  भन्नलाई स्वयम् मेरो
  सिन्दुर लगाई जग्गेमा
  घुमाइदिनु उसलाई सातफेरो ।
  २,
  दिन पनि खुलेको
  आहा! दशैँको बहार
  धान पनि झुलेको ।
  ३,
  घाम लाग्यो घमाइलो
  दिनमा गर्मी भएपनि,
  लाग्छ साह्रै रमाइलो ।
• अमृत कोइराला, पोखरा
  …
  १,
  कोही नपाएर खान
  भोको यहाँ सबै
  सन्तुष्टि खोज्न जान।
• सुनगाभा पोखरेल, हाल: नेपालगन्ज
  …
  १,
  कसरी खोलूँ बह ?
  चम्किलो रातमा देखिन्छ
  जमिएला सुखको दह !
• जनक बिसी, दक्षिणभारत कोचिन
  …
  १,
  आयो महिमा शारदको
  धरती अति शोभायमान
  भयो अन्त्य मेघको ।
  २ ,
  झुल्यो धानबाला खेतमा
  सयपत्री मखमली हाँस्यो
  रम्यो तनमन उल्लासमा ।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनपा १४ साँगाबजार
  …
  १,
  उजाड भएपछि पाखाहरू
  सुख्खा रहे यहाँ
  हेर्ने पनि आँखाहरू ।
  २,
  आउँदैछन् हाम्रा चाडपर्व
  सुखद बनून् क्षणहरू
  लागोस् सबैलाई गर्व ।
  ३,
  सुनौलो रहोस् बिहान
  अन्तिम गन्तव्य हाम्रो
  केवल हो चिहान ।
• त्रिलोचन भण्डारी, मेचीनगर, झापा
  …
  १,
  चाड पर्वको भेल
  चामल छैन घरमा
  कसरी पकाउने सेल ?
  २,
  विदेशिएको छोरा टाढा
  दिलमा स्नेहको भावले
  बल्झन्छ घाउ गाढा ।
  ३,
  सुचना संचारको नाउमा
  प्रवेश भएर आजकल
  छाडा केटाकेटी गाउॅंमा ।
• हिरालाल न्यौपाने, बानपा ८ काेटमाैला सल्यान
  …
  १,
  देश बेथितिले चल्छ
  अराजक जातततै देख्दा
  युवाको मन जल्छ।
  २,
  खेत बाँझो देखिन्छन्
  बन्द छन् उद्योगहरू
  युवा जति बेचिन्छन् ।
  ३,
  नेताको झगडा हुन्छ
  जनताले दुःख पाउने
  गुनासो कसले सुन्छ?
• कृष्ण बजगाई, भक्तपुर
  …
  १,
  भित्रिँदै छन् चाडपर्व
  महङ्गी आकाशियो झनै
  लागेन खासै गर्व ।
  २,
  खेतबारी बाँझो राखेर
  लहैलहैमा हिँडेका युवा
  फर्किन्छन् दु:ख चाखेर ।
  ३,
  नभुलौँ भाषा भेषलाई
  गरेर पौरख यहीँ
  स्वर्ग बनाऔँ देशलाई ।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  सत्य कहाँ गएछ
  यो धर्तीमा कसैलाई
  फूल काँडा भएछ ।
  २,
  जात्रा देखाए धेरै
  असल आफू मात्रै
  हारेर जित मेरै ।
• रामप्रसाद पुरी, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  सुखमा खुसी हुन्छ
  सम्हाल्न जानेन भने
  दुःखमा परेर रुन्छ !
  २,
  खास कोही भेटिएन
  भ्रममा पार्ने मात्रै
  अन्योलको वातावरण मेटिएन !
  ३,
  परिक्षा लिँदा दिँदा
  जीवनले मोड फेर्छ
  बेला बेला झुकिॅंदा !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान🇧🇹
  …
  १,
  रङ्गिॅंदै छन् गाउँघर
  चाडपर्वले छोएर होला
  रित्तिॅंदै छन् शहर ।
  २,
  सुनसान परदेशको बसाइँ ,
  याद आउँछ गाउँघरको,
  बस्नुछ आँखा रसाई ।
• भुपेन्द्र राना मगर, धादिङ
  …
  १,
  सुन्दर जीवनको पाटो
  अकालमै चुँडेर यसलाई,
  नबनाऔॅं माटोको धुलो ।
  २,
  जीवन कर्कलाको पानी
  सुख दुःखसॅंग जुधेर,
  सबैले कटाऔॅं जिन्दगानी ।
  ३,
  मन बनेमा निराश
  दिक्क लाग्ने बाँच्नलाई,
  खुसीको नहुने आस ।
• सीमा कार्की समर्पण, मेलचोक पर्सा
  …
  १,
  जोडी राधाकृष्ण जस्तै
  देखियो हजुरको पनि
  प्रसंशा चौतर्फी प्रशस्तै ।
  २,
  दुरी बढ्यो अचेल
  हामीबिचको आज किन ?
  हुनुपर्ने देखियो सचेत ।
  ३,
  कहानी राम सिताको
  लेख्नुपर्ने भयो फेरि
  आउॅंछ यो युगबिनाको ।
• ईश्वर साउद(भिक्षु), रामारोशन गाउँपालिका ६ सुदुरपश्चिम अछाम
  …
  १,
  पाउन छोड्यो रासन
  अहोरात्र रुन्छ देश
  निरङ्कुश भयो शासन !
  २,
  मत्स्य न्याय भयो
  खोसिए मौलिक हक
  आशा भरोसा गयो ।
• ऋजु दिल्पाली, ईटहरी १ सुनसरी
  …
  १,
  जताततै घेरेको अभावले
  गरी खाने ठाउँबाट
  हटाइएछ राजनीति दबाबले।
  २,
  अधिकार पाउने आसमा
  खान छैन पेटभरि
  फर्के चरी बासमा।
  ३,
  कहिले पाउने अधिकार
  लडाइँको मैदान खाली
  गर्छ कस्ले प्रतिकार ।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  बादलले पानी पार्दछ,
  दुखलाई बाँडेर नलिए
  सहर्ष आँसु झार्दछ।
  २,
  रुखमा कोइली करायो,
  वसन्त आएको देखेर
  वर्षाद ऋतु डरायो।
• होमप्रसाद नेउपाने, धरान, सुनसरी
  …
  १,
  समयमै सोच्नुपर्छ अब
  पछुतो मानेर हुदैन,
  बिग्रन सक्छ जब।
  २,
  मान्छे भन्न डराउॅंछ
  आखालाई दोष किन,
  मनले मन पराउॅंछ।
  ३,
  मन पराउनु राम्रो
  धोका नदिनु कसैलाई,
  बैगुनी बानी हाम्रो।
• शंकर कार्की
  …
  १,
  केहि लेख्न खोजे
  शवहरूको माला उनेर
  झिल्का कविता रोजे ।
  २,
  भावना पोख्ने ठाउँ
  साहित्यमा कविता हेर
  तीन लाइनको नाउँ ।
• बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई ४ झापा
  …
  १,
  आँशुले मुख धोएर
  समस्या झनै बल्झिन्छ
  हुँदैन समाधान रोएर!
  २,
  चाहना थिएन भन्ने
  आशा लागेर हो
  तिम्रो नजिक बन्ने!
• मन्दिरा सेढाई, मलेखु,धादिङ
  …
  १,
  राष्ट्रिय नेता रमाए
  निर्दोषको पसिनामा
  कस्तरी हैकम जमाए।
  २,
  सदमा हल्ला चल्दैछ
  भ्रष्टाचारी नेताले आज
  निर्दोसको आँखा छल्दैछ।
  ३,
  भयो सबैलाई थाहा
  नेताको भाषण शैली
  सबैलाई भयो चाहा।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  स्वार्थी मानिसको जात
  बेकम्मा बन्दैछ आफू
  उठाउन नजान्दा हात।
• कोपिला अधिकारी, गोरखा
  …
  १,
  बढायौ अचेल दुरी
  नढाँटीकन भन लौ
  के पर्यो मजबुरी?
  २,
  मायाप्रीतिको सुँइको पाए
  अबदेखि तिमीसँग भेट्न
  घरमै प्रतिबन्ध लगाए l
  ३,
  नबस्नु कत्ति पिरमा
  मायाको जित हुनेछ
  रहेछ भने तक्दिरमा l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी
  …
  १,
  जनता दुःखमा घेरेको
  छैन अलिकति फिकिर
  नेता टुलुटुलु हेरेको।
• बिरेन्द्र चौधरी, इटहरी, सुनसरी
  …
  १,
  देखाउनेको भिड लाग्छ
  भित्री कुरा बुझ्दैनन्
  उसकै पछि भाग्छ।
• शोभा आचार्य गौतम, काठमाडौँ
  …
  १,
  मनैबाट निकालौँ तितोपिरो
  एकैबारको जिन्दगी बाँच्दा
  बनाऔॅं सबैले सुवासिलो।
• विष्णु पंगेनी(पाण्डे ), वालिङ -स्याङ्जा
  …
  १,
  शरद् महिना आयो
  गाउँ घरमा रमाइलो
  चाडपर्वमा खुसी छायो ।
  २,
  साहुले दिएको ऋण
  हुन्छ होला अप्ठ्यारो
  हुनेछ तिर्न घृण !
  ३,
  खर्चमा नहौसनु पर्वमा
  एक छाक अन्न
  अघाएर परौँ गर्वमा
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  भ्रष्टले मृत्यु देख्दैन
  लुट्छ जीवनभर देशलाई ,
  इज्जतले नाम लेख्दैन।
  २,
  इमानीले गर्छ कर्म
  अँगाल्छ सेवाको धारणा ,
  गर्छ ठूलो धर्म।
  ३,
  भोलि बिहान हुनेछ
  उदाउनेछन् कोही इमानी ,
  दुःखीको मन छुनेछ।
• सुस्मिता अधिकारी, काठमाडौँ
  …
  १,
  मेटिन्छ कहिले आशा,
  लासको श्वासमा अडी ,
  चाडमा नखेल्नु पासा ।
  २,
  रुपैया खल्तीमा भए
  भइन्छ पीडामा हेर
  आवेग भेलमा गए ।
  ३,
  त्यसैले समय गति,
  बुझेर मानिस हिॅंडे ,
  सुध्रिन्छ उसको मति ।
• जी.वि.कश्यप, घोराही, दाङ
  …
  १,
  आफ्नो कर्तव्य बुझौँ
  कान छाम्ने गर्नुपर्छ
  समयमै सबै सुझौँ ।
  २,
  धानको बाला लहराएको
  परिश्रमी किसान हर्षित
  दसैँको तरङ्ग तरङ्गाएको ।
• धनमाया चौधरी, कैलाली
  …
  १,
  समयले फन्को मार्‍यो
  उकाली ओराली गर्दै
  अघि बाटो सार्‍यो ।
  २,
  भर्न खोजीमा रहेछु
  हरेक इच्छाका झोलीहरू
  सबै कुरा सहेछु ।
  ३,
  भत्किन्छ सपनाको महल
  बनाउने कोसिसमा हुन्छु
  खुसीको गर्छु पहल ।
• पुष्पा राई, बादेल, खाेटाङ ।
  …
  १,
  मुटुको हुन्छ चिरफार
  प्रेमको घारीमा पसेपछि
  नहुने रहेछ उपचार ।
  २,
  हरपल उसैको चाहना
  बुझ्नेले नबुझ्नेपछि बेकार
  मुटुभरि गुम्सिएका भावना ।
  ३,
  गर्छु आज वारपार
  निकाली फाल्छु उसलाई
  ठानी काँडे झार।
• रुना कर्माचार्य दाहाल, चितवन
  …
  १,
  गर्छौँ हामी गर्व
  राम्रो लाग्छ हामीलाई
  हाम्रै आफ्ना चाडपर्व ।
  २,
  हाम्रो संस्कृति बचाऔॅं
  मौलिकता बचाई राख्न
  सारा विकृति हटाऔॅं ।
  ३,
  आचार विचार हाम्रो
  सादा जीवन जिउँदा
  हुन्छ सधैँ राम्रो ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम ,सूर्य विनायक २, बालकोट ,भक्तपुर ।
  …
  १,
  दसैँ पनि आयो
  नेपाली मनहरूमा सधैँ ,
  हर्ष खुसीले छायो ।
  २,
  आउँदैछन् देशमा चाडपर्व
  नेपाली हुनामा मलाई ,
  लाग्छ सधैँ गर्व ।
• श्रीकृष्ण धामी, बझाङ

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३५ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ५४ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे । यो उत्साहपूर्वक सहभागिताका लागि सम्पूर्ण सहभागीहरूमा संयोजक म्यामराज राईले हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभएको थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३५ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
फोहोर राखेको खाल्डोमा
फोहोरीले राजनीति खेलेपछि
चढ्छन् फोहोरहरू उकालोमा ।
२,
कलमभन्दा दिमाग चलाउॅंछन्
अक्सर सबै क्षेत्रभित्र
विशुद्ध कलमकर्मीलाई लडाउॅंछन् ।
३,
छक्कापन्जा जो जान्दछ
पारिरहन्छ कुर्सीमा मानौँ
सर्पले गडुल तान्दछ ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  राजनीतिक गन्दगीको खेल
  जतिखेर पल्टिन सक्छ
  हुन्छ वर्षायामको भेल ।
  २,
  आफू कुर्सीमा बसेर
  सोझा जनता लडाउँछन्
  बलियो कम्मर कसेर ।
• केसर बोहरा ( सङ्घर्ष ), सुदूरपश्चिम अछाम, (हाल भारत)
  …
  १,
  लडाइँ धेरै भए
  निर्धा निर्धा जुधे
  बलिया माथि गए ।
• ताराप्रसाद चापागाईँ
  …
  १,
  मैदानमा लड्छन् साना
  लडाई हिॅंड्छन् ठूलाठालु
  जहिल्यै बोकी तानाबाना।
  २,
  मर्ने उही साना
  जहिल्यै उम्कने ठूलाबडा
  टुट्ने सानाकै माना।
  ३,
  कस्ले बुझ्ने कुरा ?
  लडाइँ मात्र सानाको
  ठूलाकै चाहना पुरा ।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, रामेछापः-सुनापति-१
  हालः-क्यानडा,क्यालगरी।
  …
  १,
  लडाइँ गर्दागर्दै गए
  सबैभन्दा माथि ठूलाठालुहरू
  निर्धाहरू तल भए ।
  २,
  ठगी खान पल्केका
  दुखी गरिब लडाएर
  माथि पुगेर झल्केका ।
  ३,
  राजनीतिक सत्ताको खेल
  भ्रष्टाचार देशमा गर्दै
  गरे जनतालाई झेल ।
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  चलाख हुन खोज्नेले
  पाखण्डी बनाए जनता
  राजनीति गर्न रोज्नेले !
  २,
  गरेर गणतन्त्रको नाउँ
  जनताको आँखा टालेको
  कुर्सी ओगट्ने दाउ !
  ३,
  उहिले मान्थे घिन
  ऐले चारैतिरबाट चाहियो
  देश चलाउन रिन !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान🇧🇹
  …
  १,
  सत्तामा जहिल्यै रडाको
  विचराको बानी हटेन
  भाषण सुन्नुस् बडाको।
  २,
  हर्रो नपाउने जोगी
  यसै भन्थे हामीलाई
  रहिछस् जाइफलको भोगी।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप काठमाडौँ
  …
  १,
  राजनीति फोहोरी खेल
  देश डुबाउने नेतालाई
  लागेर कोच्नुपर्छ जेल ।
  २,
  आँखामा हाल्छन् छारो
  कहिलेकाहीँ सम्झिदा पनि
  तातेर आउँछ पारो।
  ३,
  मार्नुपर्छ गोली हानेर
  देश खाने जति
  यहाँ सबैलाई छानेर ।
• ललिता गिरी, सिन्धुली
  …
  १,
  लडाइँ धेरै गरे
  कार्यकर्ता जति लडाएर
  आज नेतामाथि परे।
  २,
  राजनीति फेरि खेल
  नेताले सोझा जनतामाथि
  सधैँ गर्छन् जालझेल।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी ५ संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर ।
  …
  १,
  खडेरीमा गिट्टी कुट्छन्
  पढ्न लेख्न पाउॅंदैनन
  बालअधिकार सोझै लुट्छन् ।
  २,
  बालअधिकार हुँदैछ हिनामिना
  यसरी दिनचर्या बित्दैछ
  बिचरा! बगाउदै पसिना ।
  ३,
  सफलताको शिखर छुन
  आमाबाबु भगवान् हुन्
  बालबालिकाले पर्दैन रुन ।
• हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी – १, धादिङ
  …
  १,
  सत्तामा बसेर तिनीहरू
  विदेशीको भक्त बनेर
  हेर लुटिरहेछ यिनीहरू ।
  २,
  कति खान्छौ मागेर
  नेपाललाई युक्रेन बनाउँदैछन्
  विदेशीको खेलमा लागेर ।
  ३,
  जेलेन्स्कीहरु धेरै छन्
  यो देशको लागि
  खतरा भो झन् ।
• दीप गोले तामाङ – रौतहट
  …
  १,
  देशमा राजनीति खेल
  खुट्टा तान्ने धेर
  सबै यस्तै बाँचुन्जेल।
  २,
  चलाख हुँ भन्नेहरू
  हार खाए धेरै
  अरूको बारी खन्नेहरू ।
  ३,
  मैदानमा लड्छन् दुई
  जित हुन्छ एकको
  अर्कोले खान्छ सुई ।
• एवाइ प्रभात, सहिदभुमि धनकुटा
  …
  १,
  नडुलाऊ लोभी आँखा
  भाग्यमा छैन भने
  कर्मले लगाउँछ पाखा!
• मन्दिरा सेढाई, मलेखु, धादिङ
  …
  १,
  चाकरी राज देशमा
  एकअर्को गर्छन् लडाइँ
  आउॅंछन् जोगी भेषमा ।
• राज बहादुर बडुवाल, जुम्ला
  …
  १,
  हटाउँदैनन् कहिल्यै बालश्रम
  सुनिस्चित भविष्य खै
  फैलाउॅंदै छन् भ्रम !
• प्रेम थापा “मन”, बागलुङ
  …
  १,
  गरे राजनीतिमा धोका
  बेइमानी र छलकपट
  मन्त्री भष्टाचारका पोका !
  २,
  बेचेर अस्मिता देशको
  पुरानालाई उछिन्दै नयाँ
  उस्तै जोगीको भेषको !
• रबि पौडेल, दक्षिण भारत पाण्डेचरी
  …
  १,
  फोहोरकै बीउ रोपेपछि
  फोहोर थुपारेको बारीमा
  कृषकले बीउ नछाँटेपछि।
• लोकबहादुर क्षेत्री लामिछाने
  …
  १,
  राजनीतिमा सधैँ खेल
  सत्तामा कसरी पुग्ने
  जनतालाई गरे झेल ।
  २,
  इमानको कुरै नगरौँ
  बेइमानीले गरे राज
  नेताको भर नपरौँ ।
  ३,
  जनता पनि मिलेका
  नेताका चिप्ला कुराले
  मासु भातमा बिकेका ।
• कृष्ण बजगाई भक्तपुर
  …
  १,
  बेरोजगारी धेरै भए
  रोजगारी दिन्छौँ भन्ने
  नेता कहाँ गए।
  २,
  अत्याचार बढ्दै गएको
  समाजमा जातिय विभेदको
  अन्त्य कहिल्यै नभएको ।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  आपसमा सहनशील बनेर
  गरौँ सेवा मानवको
  दिव्यचक्षु अविरल बिउँझाएर।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा -१४, साँगाबजार
  …
  १,
  कुरा गर्छन् जातिको
  दाउमा हुन्छन् सबै
  चौकी हेरेर माथिको ।
  २,
  विकासको रकम खाएर
  भाँडो भरियो नेताज्यूको
  जनताले दुःख पाएर ।
  ३,
  सपनाको कुरा गर्छन्
  पूरा हुँदैन कहिले
  भन्दा आँखा तर्छन् ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
  …
  १,
  जो छ खास
  मनको सुन्दर बगैँचामा
  उसैको लाग्छ आस !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  राजनीतिले डामाडोल गरायो
  सुरक्षा छैन केही
  गाँसबास पनि हरायो।
• सीता सुनगाभा पोखरेल
  …
  १,
  हुँदैन साथीको अभाव
  निस्वार्थ सहयोग गरे
  सबैमा राख्दै प्रेमभाव !
  २,
  किन नराम्रो बन्छौ ?
  गर व्यवहार उहीँ
  अरूबाट जे चाहन्छौ ।
  ३,
  किन भौतारिन्छौ रोज ?
  नियाल आफूभित्रै तिमी
  खुसी बाहिर नखोज !
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  दुःखी धेरै मन
  किन यस्तो सधैँ ?
  पर्‍यो मैले सहन ।
  २,
  आफ्नो मन चङ्गा
  बोल्न पनि नसक्ने
  किन यस्तो महङ्गा ?
  ३,
  मान्छेको लोभी जात
  फाइदा मात्र हेरेर
  हान्छन् मौकामा लात ।
• डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल, सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
  …
  १,
  किन हेर्छौ तर्केर
  आउने गरको छु
  साँझ घर फर्केर ।
  २,
  जे जुर्छ खाउँला
  नगरी सुख छैन
  कर्म गर्न जाउँला ।
• कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा ९, काभ्रे
  …
  १,
  खेल भयो कस्तो
  कसैले जान्दैन भन्छ
  नियम नभएको जस्तो।
  २,
  सफा कुन खेल
  ज्ञानको पुस्तक हेर
  कहाँ छैन झेल ?
  ३,
  मेरो कुरा जातिमा
  सुन्ने सबै चुपचाप
  चामल हाल पाथीमा।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ
  …
  १,
  खेतमा झार पलायो
  खडेरी लागेर होला
  किसान हृदय जलायो ।
  २,
  खेलौ जुहारी साथी
  जान्ने भएर हारेछ
  घमण्डी पुग्दैन माथि ।
  ३,
  हजार मान्छेको भीड
  ठाउँ भेटाउन गाह्रो
  चारैतिर छन् छिॅंडैछिॅंड ।
• अम्बिका अधिकारी, झापा बिर्तनमोड
  …
  १,
  धैर्य सहनशीलता भित्र,
  कहिलेकाहीँ हिंसाको मात्रा
  झाँगिॅंदोरहेछ नि मित्र !
  २,
  सहनुको सिमा आफैँले
  तोक्नु सबैतिर हेरी
  देख्दैन शोषित कसैले।
  ३,
  न्याय अन्यायको तराजु
  साँच्चै अन्धो हुन्छ
  शोषण गर्दछ बराजु ।
• मनोहरी पौडेल, गैडाकोट १
  …
  १,
  धेरैजसो उस्तै गए
  कसको विश्वास गर्नु
  भेडा जम्मा भए।
  २,
  राजनिती कच्चा खेल
  गल्ती गर्ने सबैलाई
  बाँध्नु पर्ने नेल।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  सबै समयको खेलाँ
  लागिरहन्छ सधैँ नै
  बेला न कुबेला ।
  २,
  स्वार्थविनाको यो संसार
  कहाँ पाउने मानिसले
  खोजी गर्नु बेकार।
  ३,
  जसले देश डुबायो
  लोभी पद प्रतिष्ठा
  विदेशीलाई गुन लगायो।
• सुरेशकुमार पाण्डे, दाङ घोराही १८
  …
  १,
  लागिरहन्छ मनमा पिर
  समय यस्तो होकि
  खोटो हो तक्दिर ?
  २,
  कहिल्यै मात्तिन सुखसँग
  दिनरात छ साथमा
  गुनासो गर्दिन दुखसँग।
  ३,
  जिन्दगी बगेको खोला
  जीवनमा सुखदु:ख त
  कस्लाई पो नहोला ?
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  राष्ट्रघाती दलाल भ्रष्टाचारी
  शानले गाडीमा सवार
  बनेर हिॅंड्छन् सदाचारी
  २,
  फटाहाहरू उफ्रेका सदनमा
  पीडाले रुन्छिन् धर्तीमाता
  छैनन् पीडाहरू वदनमा।
  ३,
  आरोप प्रत्यारोप आपसमा
  सदनमा भत्ता पचाउने
  फिरेनन् विवेकता राकसमा।
• घनश्याम पन्त, हरिवन सर्लाही
  …
  १,
  पानी परेर रमायो
  रमायो औधी किसान
  धानले फूल लगायो ।
  २,
  आशाको दीप जलेछ
  खडेरीले खान लागेको
  बादलको जल झरेछ ।
  ३,
  पार्टीहरू सबै टुक्रेर
  स्वार्थको लागि जुटन
  खाली भाषणमा डुक्रेर ।
• भगवती दवाडी
  …
  १,
  फोहोर भएको सहरमा
  हराभरा बनाएर रमाइलो
  रहिरह्यो देखिरहने रहरमा ।
  २,
  फोहोरै फोहोरको सहर
  सरकार हेरेरै बसिरह्यो
  नपुग्दासम्म आफ्नो रहर ।
  ३,
  खडेरीमा गिटी कुट्छन्
  दिनचर्या चलाउन पर्दछ
  मङ्सिरमा खेती चुट्दछन् ।
• रक्षा काली
  …
  १,
  सत्य धेरैलाई पच्दैन
  दुश्मनी मोल्न अगाडि
  यसर्थ आफ्नोपन बच्दैन ।
  २,
  धर्तीमा पाहुना मानव
  जानेर वा नजानी
  कोही बने दानव ।
  ३,
  प्रेम मजाक बनाए
  किन गर्छन् दुरुपयोग ?
  केवल बहानामा सताए ।
• पृथक प्रकृति, झापा
  …
  १,
  विश्वासमा मन जाग्छ
  भूलको क्षमा पाउँदा
  सहानुभूतिले दया लाग्छ ।
  २,
  मित्रताको बन्धन कसिलो
  अपदस्तमा हुनुपर्छ संवेदना
  भेटघाटको औपचारिकता मलिलो ।
  ३,
  यात्रा हाम्रो नटुङ्गियोस्
  लक्ष्यमा अवश्य पुग्नेछौ
  पाइलाहरू एकाअर्कामा नछुट्टियोस्।
• दिल ठकुरी
  …
  १,
  कुरा उठ्छ बारम्बार
  सुनिश्चित हुन्छ कहिले
  हाम्रो देशमा बालअधिकार ।
• डम्बर थामी ‘अनुपम’, कालिन्चोक गा. पा.-६, दोलखा
  …
  १,
  गरेर उच्च कर्म
  सदैव सत्यमा लाग
  निभाउनु सनातन धर्म।
  २,
  गरेर दुखीको सेवा
  मरेर आफू बचाऊ
  पाउनेछौ माथि मेवा।
  ३,
  जीवनको सार बुझेर
  जीवन नटुङ्गिने यात्रा
  गर सङ्घर्ष जुझेर।
• सरस्वती श्रेष्ठ रुपन्देही बुटवल
  …
  १,
  पानीले ताल फुटाउँछ
  मायाको कमजोर धरातलले
  जिन्दगीको यात्रा टुटाउँछ।
  २,
  जनतालाई मूर्ख बनाएर
  सत्तामा बसिरहन पाऊॅं
  खुइलिएको तालु कनाएर।
• होमप्रसाद नेउपाने, धरान,सुनसरी
  …
  १,
  गरेर बालअधिकारको कुरा
  देखेर मात्रै कहिले
  हुँदैन सपना पूरा ।
  २,
  वर्षमा एकदिन रमाएर
  निर्धक्क बन्ने बालबालिका
  आधार केलाई समाएर ?
• पुष्पा राई, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  भ्रष्टहरूको छ सत्ता
  जति विरोध गर
  हल्लिॅंदैन एउटा पत्ता ।
• अरुण कुमार भुजेल, दार्जिलिङ्ग, भारत
  …
  १,
  नेपाल आमाका सन्तान
  गर्छन् सधैँ लुछाचुँडी
  नेतालाई चाहिन्छ मान ।
• बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई ४ झापा
  …
  १,
  बालअधिकार कता हरायो।
  लेखाइमा सिमित छन्,
  बेकारमा रोयो करायो ।
• भुपेन्द्र राना मगर, धादिङ
  …
  १,
  खराबलाई निकाला गरौँ
  फोहोरी खेल खत्तम
  मनमा शान्ति भरौँ ।
  २,
  राजनीतिले देश खाए
  बाँकी केही राखेनन्
  जनताले दुःख पाए ।
  ३,
  लागौँ देश बचाउन
  हामी सबै जुटेपछि
  नेताले सक्दैनन् पचाउन।
• लक्ष्मण देउवा, डोटी
  …
  १,
  तिज पर्व गयो
  समय सँगसँगै घुमेर
  यताउता सुनसान भयो ।
• शोभा आाचार्य गौतम, काठमाडौँ
  …
  १,
  नेताका फोहोरी पहर
  हटाऔॅं सबै मिली
  ल्याउनलाई नयाँ लहर।
• सन्तु खत्री
  …
  १,
  बोलाउँछ र फर्किन्छ
  भनी घत हेराहेरमा
  सुन्दर घर बनिन्छ।
  २,
  दुवै कानले सुन्ने
  राम्रो श्रीमतीको श्रीगणेशपछि
  आफूले मौनता चुन्ने।
  ३,
  मतलबका कुरा रहेछ
  आज वर्षौँपछि फेरि
  एउटा मेसेज गरेछ।
• दिवाकर चाम्लिङ्ग राई, खर्साङ्ग, दार्जीलिङ
  …
  १,
  बुझ्नू, अरूको मर्म
  पुण्य मिल्दछ यहीँ
  गर्यो भने सत्कर्म ।
  २,
  सभ्य समाजमा अटाउन
  दुष्ट आत्माहरूलाई हामीले
  सक्नुपर्छ डाँडो कटाउन ।
  ३,
  चाल्दा नराम्रो खेल
  क्षणिक आनन्दपछि फेरि
  बग्छ आँशुको भेल ।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  पैसाको महिमा अपार
  जिन्दगीमा छैन भने
  पाइला पाइलामा मार।
  २,
  खल्ती भए खाली
  आफ्ना भन्ने सबै
  तयार गर्न गाली ।
  ३,
  जिन्दगीमा मचिन्छ हाहाकार
  होला पैसाविहीन जीवन
  कहिले बन्दैन साकार ।
• रुना कर्माचार्य दाहाल, चितवन
  …
  १,
  परेपछि म थला
  हेरिरहन्छ दुनियाँ मेरो
  पासोमा परेपछि गला ।
• खडक आर सि मिलन, छेडागाड नगरपालिका -२, साल्मा जाजरकोट
  …
  १,
  कसैले लोभ गर्ला
  चुपचाप काम गर
  जे पर्ला पर्ला ।
  २,
  नाम भएर हुँदैन
  काम ठूलो हुनुपर्छ
  हात्तीलाई कसैले छुँदैन ।
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर ।
  …
  १,
  घमण्ड बढपन रवाफ
  अतृप्तले खति हुन्छ
  समयले दिन्छ जवाफ ।
  २,
  असल स्वभाव बानी
  विनयी बन्न सिकौँ
  अरूको भलो ठानी।
  ३,
  लोभको खुकुलो पोको
  विवेकले कस्न सकेमा
  रहन्न अधुरो धोको ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम, (हाल सूर्यविनायक २, बालकोट, भक्तपुर )
  …
  १,
  बगाएर भावको खोला
  विकृतिमाथि प्रहार गरौँ
  झिल्काको झरिलो लोला l
  २,
  चेतको दैलो खोलोस्
  कविको ती अन्तरभावना
  सत्यको पक्षमा बोलोस् !
  ३,
  कावा खाँदै उड्छ
  कविको निश्चल हियो
  कैयौँको अन्तरमा बुड्छ l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३४ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ५८ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३४ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
संस्कृतिको सुन्दर बीज
हिन्दु समुदायमा चारैतिर
फैलियो बनेर तिज ।
२,
दर तिजको नाममा
खाए, बोलाएर खुवाए
सम्बन्ध दाँजिए दाममा ।
३,
सॅंगिनी नाच हराए
छैनन् विरह गीत
युवापुस्ताले बेताल समाए ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  मेला पर्व रिवाज
  समाज जोड्ने गरे
  सबैको सिरको ताज।
  २,
  झल्कियो तीजमा कताकति
  मौलिकता नेपाली समाजको
  आयातितमा मेरो विमति ।
  ३,
  देखियो रमझम तीज
  जागेर्ना गरौँ मिलिजुली
  मौलिक संस्कृति बीज।
• सुरेशकुमार पाण्डे, घोराही – १८, दाङ
  …
  १,
  तीज पनि गयो
  रमझम गराएर फेरि
  यसपालिलाई बिदाइ भयो ।
  २,
  कतिलाई दियो चोट
  नहुनेलाई दुखाएर गयो
  जीवनमा राखेर खोट ।
• पुष्पा राई, खोटाङ
  …
  १,
  राम्रो हुँदैछ तीज
  फरक ठाउँको अनुभूति
  विभिन्न खाइयो चिजबिज।
  २,
  तीजले ल्याओस् समानता
  संस्कारलाई बचाई राखोस्
  बस्दा पनि जतातता।
  ३,
  संस्कार असल बनोस्
  युगानुकूल सुहाउने भई
  देख्नेले आहा भनोस् ।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, सुनापति-१, रामेछाप (हालः-क्यानडा, क्यालगरी)
  …
  १,
  आँखामा आँखा जुधायौ
  गल्ती थिएन मेरो
  सर्वोच्च अदालतमा कुदायौ।
  २,
  कठोर बन्यो न्याय
  बोलचाल नहुँदा मलाई
  दियौ काराबासको सजाय ।
  ३,
  आफ्नो परिवार सिँगार
  मलाई झ्यालखानमा हाल्यौ
  बनिसक्यो घरबार नबिगार ।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप, काठमाडौँ
  …
  १,
  आहा ! सारी लगाएर
  यो तीजमा नाचिन्छ
  शिरमा सिन्दूर सजाएर।
  २,
  दरलाई दारु बनाए
  छाडा गीतमा नाचेर
  नराम्रो सन्देश जनाए।
  ३,
  पुराना गीत हराए
  नयाँ पुस्ताका युवाले
  बौलाहा गीतमा कराए।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  तिजले खुल्यो बजार
  जताततै महिलाको भीड
  श्रीमान्का दु:ख हजार।
  २,
  महँगा चुरा साडी
  देखासिखी आपसमा
  चढ्छन् त्यस्तै गाडी।
  ३,
  खान्छन् तिजमा मासु
  विकृति ल्याए तिजमा
  बग्छन् बाख्राका आँसु।
• नवराज भट्ट, कञ्चनपुर
  …
  १,
  खुसी हुन जानियो
  सामान्य तरिकाले पनि
  तीज पर्व मानियो |
• सरिता सेढाई, धादिङ
  …
  १,
  उसको विवेक हरायो
  बिनामतलब जसले हजुर
  सामाजिक सञ्जालमा करायो।
  २,
  के पिउँछौ मात्तिनलाई ?
  उसको एक मुस्कान
  काफी छ बेहोसिनलाई।
  ३,
  हामी बोल्दै बोलेनौ
  सायद त्यसैले होला
  एकार्कालाई बुझ्दै बुझेनौ।
• दिवाकर चाम्लिङ्ग राई, खर्साङ्ग, दार्जिलिङ
  …
  १,
  सङ्गिनी नाच हराए
  बियर रक्सी खाएर
  छाडा गीतमा कराए।
  २,
  मुटुमा लाग्यो चोट
  खर्चिलो तीज मनाउँदा
  सकियो धेरै नोट।
  ३,
  यसपालिको तीज गयो
  चेलीलाई घर पठाउँदा
  मन निराश भयो ।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी – ५, संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर
  …
  १,
  तीज महिलाको पर्व
  जोगाउॅंदै संस्कार संस्कृति
  गरौँ सबैले गर्व ।
  २,
  खुसी भएर रमाऔॅं
  विकृति विसङ्गति हटाउॅंदै
  सबै पर्व मनाऔॅं ।
  ३,
  सम्झेर आँसु झर्ने
  संस्कृती या विकृति
  फेसन सो गर्ने ।
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  सम्झना दिदीको आयो
  भेटघाट पनि भएन
  यादले साह्रै सतायो ।
  २,
  जनताका समस्या लेख्दैनौ
  भएछौ अति स्वार्थी
  गुन गरेको देख्दैनौ ।
• प्रेम थापा”मन”, बागलुङ
  …
  १,
  लाग्दैन पर्वको रहर
  मनाउनुपर्ने भयो आजकल
  गरेर धेरै कहर ।
  २,
  गहनामा मात्र ध्यान
  गरिबलाई खानु छैन
  कहिले आउँछ ज्ञान ?
  ३,
  सधैँ आफ्नो गान
  गरिबको पेट भर्न
  गर बरु दान ।
• डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल, सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
  …
  १,
  दुनियाले कुरा काट्दा
  चित्त दुख्छ मेरो
  अन्तै मुटु साट्दा ।
  २,
  भतभती मुटु पोल्दा
  आनन्द महसुस हुन्छ
  मनको गाँठो खोल्दा ।
  ३,
  उनकै याद आउँछ
  खाली पिरै पिरले
  यो मुटु जलाउॅंछ ।
• हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी – १, धादिङ
  …
  १,
  सदाचार भयो तीज
  सम्झिने पानी छम्किने
  खाएर बीउ बीज ।
  २,
  दिदीबहिनी माइत गए
  नाच्न गाउन सबै
  गाउँभरिका भेला भए ।
  ३,
  मिलेर अनेक बनाए
  मिठा मिठा परिकार
  सम्मान सत्कार जनाए ।
• अम्बिका अधिकारी, बिर्तामोड, झापा
  …
  १,
  दर खाने तीजमा
  खाएपछि गीत गाउने
  माइती अलमल्ल बिचमा।
  २,
  तीजमा चेलीबेटी रमाए
  संस्कृति पालनको नाममा
  विकृत संस्कार बसाए।
  ३,
  खर्चिलो तीजले परिवारमा
  ढाड मस्कियो पतिको
  रातो साडीहरू बजारमा।
• दिल ठकुरी, दार्जिलिङ
  …
  १,
  भड्काउँदै यसपालिको तिज
  वाईनमा डुबेर गयो
  धार्मिक संस्कारहरू फ्रिज।
  २,
  हाँसेरै मनाए हरितालिका
  महिनौँसम्म चल्यो धुमधामले
  हृदयमा बालेर मालिका।
  ३,
  गीतसङ्गीत फेशनमा छाडा
  पर्वले तादात्म्यता दिएको
  अर्धनग्नका उत्ताउला भाँडा।
• घनश्याम पन्त, हरिवन, सर्लाही
  …
  १,
  काममा लाग्दैन डर
  परस्पर ढुङ्गालाई माटोको
  आखिरीमा लाग्छ भर !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  दिन भयो घमाइलो
  तिजको पर्व मनाउँदै
  नारीहरूले गरे रमाइलो।
  २,
  हाम्रो संस्कृति जोगाऔॅं
  आधुनिक अश्लिलता अङ्गालेर
  चेली विकृति नल्याऔॅं ।
• बिके मुखिया, दार्जिलिङ, भारत
  …
  १,
  तीज आयो भनेर
  श्रीमती बिदा बस्नुभयो
  महिना दिन गनेर ।
  २,
  आयो उमङ्ग लिएर
  गयो रिन बोकाई
  पत्नी फर्किन् पिएर ।
  ३,
  वर्ष दिनको भारी
  साहेबनीको चटपटे बानीले
  एकै छाक पारी ।
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर
  …
  १,
  तिज चाड आयो
  गरायो भेटघाट अनि
  आफन्तमा हर्ष मनायो ।
  २,
  महॅंगी उकालो लाग्दै
  उत्पादनमा सधैँ गिर्दो
  दैनिक बिचौलिया जाग्दै ।
  ३,
  आत्मीयता हरायो कता
  एकअर्कामा शङ्का छायो
  दमन पाइन्छ जता ।
• रामप्रसाद पुरी, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  मज्जाले सबै रमाए
  आजको दिनभरी यहाँ
  तीजको पर्व जमाए ।
  २,
  चेलीहरू माइत गए
  समयले दिएको कोशेली
  सबै खुसी भए ।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ
  …
  १,
  भुलेछन् तिजको मर्म
  अचेल सुनिन्छ देखिन्छ
  रमाइलो पर्वको धर्म ।
  २,
  महसुस दिलाउन सफल
  संस्कार संस्कृति स्मृतिमा
  कस्तो होला फसल ?
  ३,
  कायम रहोस् रितिरिवाज
  चाडको बहानामा विकृति
  कहिल्यै नहोस् समाज ।
• पृथक प्रकृति, झापा
  …
  १,
  भयो तीज बिदाबारी
  रमाइलो माहोल च्यात्दै
  बोकाएर ऋणको भारी !
  २,
  हाम्रा सांस्कृतिक पर्व
  गाँजिए नराम्ररी विकृतिले
  भएनन् गर्नलायक गर्व !
  ३,
  रहेन कतै मौलिकपन
  नृत्य छाडा गीतमा
  देखाउँछ्न् नाङ्गो तन !
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  कहिले मिलाउने केश
  सोच त एकछिन
  दलदलमा फस्यो देश ।
• दीप गोले तामाङ, रौतहट
  …
  १,
  अधिक कर्जा लिएर
  तिज राम्रै मनाइयो
  होटलभित्र सबै जमेर।
  २,
  मेरो पनि धक्कु
  सुनले शरीर सजियो
  चुस्की लिॅंदै भक्कु ।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा -१४, साँगाबजार
  …
  १,
  चेलीले माइतीघर छोडेर
  चेली घरतिर फर्कने
  रुँदै हात जोडेर ।
  २,
  सम्हाल्नु घरका जेथा
  विदेशिएका पति सम्झी
  दिलमै बल्झिन्छ बेथा ।
  ३,
  कौडी छैनन हातमा
  एक्लै जाने मेलापात
  कोही छैनन् साथमा ।
• हिरालाल न्यौपाने, बानपा -८, कोटमौला, सल्यान
  …
  १,
  तीज आयो गयो
  बोकी विकृति तर
  संस्कृति संरक्षण भयो।
• ममता पौडेल, बुढीगङ्गा – २, मोरङ
  …
  १,
  ओम् गणेशाय लम्बोदर
  श्रद्धा भक्ति चढाउँदै
  साथ दिइरहून् जीवनभर ।
  २,
  आउँदैछ पर्व विश्वकर्मको
  श्रद्धाभाव चढाउँदै रमाऊ
  जगेरा हुन्छ धर्मको ।
  ३,
  चाडपर्वको मौसम आउँदैछ
  हुनेलाई खुसी होला
  नहुनेमा विशाल छाउँदैछ ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
  …
  १,
  भन्छन् श्रीमान् श्रीमती
  रथका दुई पाङ्ग्रा
  लिन्छ जीवनले गति।
  २,
  आजकल गर्दिर्नौ विश्वास
  न आफ्नै ठान्छ्यौ
  भएँ जिउदो लास।
  ३,
  निको चाल मान्दिनँ
  यही पारा रहिरहे
  जेसुकै होस् जान्दिनँ ।
• सतीश पण्डित, भानु – ६, चुँदी, तनहूँ (हाल चनपा ६ मातातीर्थ)
  …
  १,
  जसोतसो पुगियो माइतीघर
  माइतमा मायाममताले खुवायो
  चोखीनीति तुल्याइएको दर ।
  २,
  तीज सकियो घामपानीमा
  परस्परमा भेटघाट भइरहन्छ
  नमरेर बाँचे जिन्दगानीमा ।
• कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा -९, काभ्रे
  …
  १,
  आयौ मौलिकता छोपेर
  भन्यौ दरलाई भोज
  गयौ विकृति रोपेर ।
  २,
  मौलायो दलगतको किरो
  नागरिक कोही रहेनन्
  हुदैछ राष्ट्रियता जिरो !
• ऋजु दिल्पाली (राजेन्द्र घिमिरे), इटहरी- १, सुनसरी
  …
  १,
  तीज गयो जानेर
  तन मन खोली
  थैली खाली ठानेर ।
  २,
  अर्को साल आउँछु
  चेलीहरू पर्खी बसे
  तिजको महिमा गाउँछु।
  ३,
  गाउँ, सहर धाउन
  लहर आउँछ तीजको
  प्रत्येक साल मनाउन।
• कृष्ण बजगाई, भक्तपुर
  …
  १,
  तीजको रमझम सकियो
  अर्को सालको आशा
  मनभित्र यही कहियो !
  २,
  आकाशमा जूनतारा हेर
  थोरै समय निकाली
  शान्त पाइन्छ धेर !
  ३,
  जिउन सिक्नु पर्छ
  ठुलो आँट गरी
  नत्र सपना मर्छ !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान
  …
  १,
  तिज आयो गयो
  संस्कार संस्कृति बिथोल्दै
  ऋणको थुप्रो भयो ।
  २,
  नारी उत्साह राप
  विश्वमा नै खैलाबैला
  इतिहासमा राखेर छाप ।
  ३,
  रक्सीको दर खाएर
  देखाए नारी उत्साह
  रातो साडी लाएर ।
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  वर्ष र दिनमा
  आउने चाड यो
  तिज गयो छिनमा।
  २,
  दिदीबहिनी छमछम नाचियो
  यसपालिको तिजमा बरिलै
  सबैले कम्मर भाँचियो।
  ३,
  रमाउने फेरि आउने
  वर्षमा सबै मिलेर
  तीजको गीत गाउने।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  आस्थामा अडेको धर्म
  बचाउन सक्नु सधैँ
  बुझेर भित्री मर्म !
  २,
  तीज आउँछ जान्छ
  संस्कार विकृत बने
  सधैँ टाउको खान्छ !
  ३,
  सत्य जान जन
  हाड निल्नु अरे
  सधैँ घाँटी हेरिकन !
• विवश पारदर्शी, झापा
  …
  १,
  लायो रौनक तिजको
  दिदीबहिनी चेलीबेटी माझ
  लुछातानी सम्बन्ध बिचको ।
  २,
  हात्ती सदा आयो
  भयो आखिर भनेजस्तै
  तिजमा विकृति छायो ।
  ३,
  के छोपेर बसूँ
  विकृतिको अघि म
  तिजमा कसलाई भनूँ ।
• ईश्वर साउद(भिक्षु ), रामारोशन गाउँपालिका – ६, सुदुरपश्चिम, अछाम
  …
  १,
  शिक्षण संस्था बढेसॅंगै
  असत्य चिनिनु थियो
  शिव छोडेर पढेसॅंगै।
• लोकबहादुर क्षेत्री लामिछाने
  …
  १,
  अन्तिमाङ्क सङ्ख्यामा लेखिन्छ
  शब्दालङ्कार राम्रो मिलेमा
  झिल्का राम्रो देखिन्छ ।
  २,
  राग मासिक रोग
  आफ्नो कर्म अनुरूप
  सबैले भोग्ने भोग ।
  ३,
  भएमा विवेक बुद्धिनष्ट
  हरेक मनुष्यको हजुर
  जीवनमा आइपुग्छ कष्ट ।
• प्रद्युम्न चालिसे, कटुञ्जे, भक्तपुर
  …
  १,
  मेरो स्वाधिनताको स्वदेश
  फिरङ्गीले उचाल्दै पछार्दा
  बन्नेभो तिनकै उपनिवेश !
• सुरेश कार्की
  …
  १,
  मौसम पनि खुलेको
  कति राम्रो आहा !
  धानको बाला झुलेको ।
  २,
  देखेर फूल फुलेको
  पक्कै रस चुस्न
  होला मौरी डुलेको ।
  ३,
  मेहनती आहा कति
  त्यो माहुरी हेर
  भए सुस्त गति ।
• अमृत कोइराला, पोखरा
  …
  १,
  परम्परा अनुसारको तीज
  मनाउन छोडे चेलीहरूले
  रोज्छन् महङ्गा चिजबिज।
• अरुण कुमार भुजेल, गोरूबथान, कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  आउँछ अनेक पर्व
  हरितालिका तीजले पनि
  बढायो मनमा गर्व।
  २,
  वर्ष दिनको तीज
  बिदा भई गयो
  खुवाई हरेक चीज।
• कोपिला अधिकारी, सिरानचोक, गोरखा
  …
  १,
  नारीहरू तिजमा रमायो
  सदाका लागि यहाँ ,
  इज्जत पनि जगायो ।
  २,
  तिजमा रमाउने नारी
  दुई चार दिन ,
  लगायो रातो सारी ।
  ३,
  मनमा बोकेर हर्ष
  हरेक तिजमा रमाउॅंदाखेरि
  सकियो तिजको वर्ष ।
• श्रीकृष्ण धामी, बझाङ
  …
  १,
  उच्च विचार बाँचुञ्जेल
  कर्ममा रहने प्रधानता
  ध्यानमा सफलता नपाउँञ्जेल ।
  २,
  फल प्रभुले प्रदान
  सफलता पाइने पक्कै
  लक्ष्य राखौँ प्रधान।
  ३,
  प्ररोपकारी जीवन रहुँञ्जेल
  प्रभु दया पाइने
  चिन्तन मनले गरुँञ्जेल ।
• कार्की डिबी माकुम, सुनवल-४, नवलपरासी
  …
  १,
  विभिन्न नामका बियर
  खान्छन् अनि रमाउँछन्
  भन्दै मेरो डियर ।
  २,
  बियर खाएर दर
  मनोमानी तीज मान्ने
  नमानी कसैको डर ।
  ३,
  महँगीले आकाश छोयो
  तीजको विकृति देखेर
  सम्झिॅंदा मन रोयो ।
• ललिता गिरी, सिन्धुली
  …
  १,
  खुसी मनमा जगाई
  मान्छु हाँसेरै तिज
  दुःख सबै भुलाई ।
  २,
  तीजमा दर खान
  जान्छु खाली हातै
  कोसेली छैन लान ।
  ३,
  यही मेरो चाहना
  सुखका लाली छाओस्
  तिजको सबैलाई शुभकामना !
• सीमा कार्की समर्पण, मेलचोक, पर्सा
  …
  १,
  तिज सकियो हेर
  घर लागे दिदिबहिनी
  खर्च भयो धेर ।
  २,
  गर्छन् सधैँ तानातान
  राजनीतिमा कुर्सी नेताले
  विचार नमिले हानाहान ।
• बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई – ४, झापा
  …
  १,
  कठिन छ जीउन
  सियो र धागो
  चाहिन्छ लुगा सिउन।
  २,
  रुखमा पाकेको फल
  माथि हेरेर बसेँ
  झर्ने आसमा तल ।
  ३,
  बारुली कम्मर भाँचेर
  आपसमा हात मिलाई
  गरे रमाइलो नाचेर ।
• अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’, पाँचखपन न. पा. – ६, सङ्खुवासभा
  …
  १,
  सडक आकाश खतीमा
  सङ्कट खप्दै जनता
  विकास सुस्त गतिमा ।
• समुन्द्रा शर्मा, सुनसरी
  …
  १,
  आफूले आफैँलाई चिन्नू
  सफल हुन जीवनमा
  निष्ठाको मार्गमा हिन्नू ।
  २,
  मनमा सुविचार राखे
  माटो गोबर चलाउँदा
  भइँदैन हजुर पाखे ।‌
  ३,
  तान्यो झिलिमिली सहरले
  बाध्यता होलान् कसैका
  कोही उडे रहरले ।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  तीज गयो आज
  दसैं तिहार आउँदै
  हामी सबै माझ।
• सङ्गीता खरेल, काठमाडौँ
  …
  १,
  सकियो तिज पर्व
  मनायौँ खुसीले नाचेर
  संस्कृतिमा गर्दै गर्व।
  २,
  धर्म जोगाउने भन्छन्
  छिर्छन् कमाउने ठाउँ
  भित्र नगद गन्छन्।
  ३,
  मन पराउन छोडे
  आफ्ना धर्म संस्कृति
  पाइला कता मोडे ?
• सुस्मिता अधिकारी ,काठमाडौँ
  …
  १,
  बजार छ खुलमखुल्ला
  फुर्सदै फुर्सद नेपालीको
  फजुल खर्चले भुल्ला !
  २,
  लगानीको नपाएर ठाउँ
  विदेशी बजार मोटाएको,
  शून्य पुँजीको भाउ ।
  ३,
  भन्छन् मान्छेहरू सुख
  बसेरै खान पाए,
  गर्नै छोडेका दुख ।
• मनोहरी पौडेल, गैडाकोट – १
  …
  १,
  पुरानो संस्कार संस्कृति
  मौलिकता कायम राख्दै
  फैलाऔँ सर्वत्र जागृति ।
  २,
  चाडपर्व बिग्रिए अति
  आउँदैन कोही बचाइराख्न
  बढ्दैछ विपत्ति जति ।
  ३,
  धार्मिक सहिष्णुता हाम्रो
  जातिय सद्भाव राख्दै
  बनाऔॅं समाज राम्रो ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम (हाल सूर्यविनायक – २,
  बालकोट ,भक्तपुर )
  …
  १,
  चाडबाडको सदुपयोग गरौँ
  खुसी हुँदै सधैँभरि
  मनमा उत्साह भरौँ ।
  २,
  चाड पालैपालो आउॅंछ
  गरिबलाई सधैँ पीडा
  धनीलाई खुसी छाउँछ।
  ३,
  जस्तो भएपनि रमाउन
  घरकै खुसीका लागि
  परदेसिए धन कमाउन।
• लक्ष्मण देउवा, डोटी
  …
  १,
  झिकेर अन्तर्निहित गमर
  लड्नु पर्दछ एक्लाएक्लै
  जिन्दगीको कठिन समर l
  २,
  प्राय: दु:खकष्ट झेल्नेहरूलाई
  अभाव खड्किन्न सितिमिति
  पसिनासँग सिँगौरी खेल्नेहरूलाई l
  ३,
  दुष्ट रहेछ सरकार
  राखेन कहिल्यै पनि
  आम जनताको दरकार l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३३ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ६८ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३३ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
प्रकोपले नागरिक बेपत्ता
कयौँ छन् घरबारविहीन
ठालुले ढुक्दैछ सत्ता ।
२,
रुखो बोल्नेको योगदानमा
मुसुक्क मुस्काउनेको मुस्कानभन्दा
शिर निहुराउॅंछु सम्मानमा ।
३,
बैँसालु भल बगिजाओस्
बगाउॅंदैन जोगिएर बसे
डराएर भाग्यो, नठानोस् ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  रहेन कसैको भर
  छन् केवल स्वार्थीहरू
  स्वाभिमान मिट्ने डर ।
  २,
  मुलुक सतीको सरापमा
  भलो हुँदैन गर्नेको
  जिन्दगी पर्छ धरापमा ।
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  डराएर घरमा बसेका
  मौकामा चौका हान्नलाई
  भाग्य आफैँ कसेका ।
  २,
  बुझ्ने गर कुरा
  नबुझी हुन्न काम
  नचलाउने मुखका छुरा ।
  ३,
  बयोवृद्ध घुम्छन् सत्तामा
  मौका हेरेर बसेका
  ध्यान गएको भत्तामा ।
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  कसैको हुन्न भर
  स्वार्थी दुनियाँ चिन्दाचिन्दै
  किन मान्ने डर?
  २,
  जोगाऔँ आफ्नो मुलुक
  चारैतिर छन् वैरी
  आँखा लगाउँछन् पल्याकपुलुक।
  ३,
  देश भएमा स्वाभिमान
  सबैतिर फिॅंजिन्छ आफ्नो
  बेग्लै खाले सान।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, रामेछापः-सुनापति-१
  हालः-क्यानडा,क्यालगरी।
  …
  १,
  समाधिस्थ ध्यान धारणा
  चित्तका वृत्तिहरूमा निरोध
  गरौँ प्राणायाम साधना ।
  २,
  मन वचन कर्म
  तन स्वस्थ रहेमा
  गर्नसकिन्छ हामीले धर्म ।
  ३,
  नगरौँ कसैको अपमान
  बालबृद्ध नारी असहायको
  सम्मान गर्नुपर्छ समान ।
• गुणनिधि घिमिरे, अमेरिका
  …
  १,
  महत्त्व कस्तो बनाए
  विकृति विसङ्गति बढ्यो
  चाडपर्व मँहगो गराए ।
  २,
  कति दिन खाने
  समय दरले बर्बाद
  कता कता जाने ?
  ३,
  मन राख्नै पर्ने
  गर्मीले खाना माग्दैन
  शरीरमा असर गर्ने ।
• भगवती दवाडी, झापा
  …
  १,
  नहिडौँ प्रतिशोध पालेर
  जीवित राखौँ अभिलाषा
  इमानदारीको पोको सम्हालेर ।
  २,
  भरोसा गर्नै चर्को
  बुझ्न सकिँदैन कहिले
  मनको कालो धर्को।
  ३,
  इच्छाहरू पर सारेर
  नबसौँ रुँदै सधैँ
  निधार गाँठो पारेर।
• अन्मोल मुस्कान, तकदाह छाउनी, दार्जिलिङ
  …
  १,
  कहिले बाढी पहिरो
  कहिले कोभिड, डेङ्गु
  चोट लाग्यो गहिरो।
  २,
  नजिकिन थाले चाडपर्व
  चोट पर्यो नबिर्सिने
  छैन मनमा गर्व।
  ३,
  मनमा छैन हर्ष
  थिलथिलो पार्यो प्रकोपले
  रहेछ दशाको वर्ष।
• सतीश पण्डित, भानु -६, चुँदी तनहूँ
  हाल चनपा ६ मातातीर्थ
  …
  १,
  दिनभरि काम गर्नुपर्छ
  नित्य कर्म मेरो
  सबेरै खेतमा झर्नुपर्छ।
  २,
  बालीमा बाँदरले दिक्क
  केही कसैको राखेन
  खेतीपाती चौपायालाई ठिक्क।
  ३,
  आरक्षणको प्राय वरिपरि
  जनावर दिनभरि लखेट्यो
  आउॅंछन् घरी घरी ।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानो नैकाप, काठमाडौँ
  …
  १,
  देशमा मलिलो माटो
  पसिनाले सिचौँ हामी
  विदेश जानु साटो।
  २,
  हिमाल पहाड तराई
  बलियो हुन्छ देश
  एक ढिक्का गराई।
  ३,
  सबैले मिठो बोलौँ
  शान्ति स्थापना हुन्छ
  आफ्नो प्रतिभा खोलौँ।
• सुरेशकुमार पाण्डे, घोराही – १८, दाङ
  …
  १,
  छैन स्वार्थीको भर
  पार्छन् तिनले अफ्ट्यारो
  सधैँ बस्नु पर।
  २,
  तिम्रो बोली मधुरो
  भन्नप पनि कसरी
  सम्बन्ध रह्यो अधुरो ।
  ३,
  गर्न सिकौँ समान
  उपल्लो जाति भन्दै
  कति गर्छौ अपमान ?
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी ५ संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर ।
  …
  १,
  सुरक्षित महसुस हुन्न
  मिठा भाषनले अब
  जनताको मन छुन्न ।
  २,
  मनपरी बढ्यो महङ्गी
  चासो छैन कसैलाई
  गर्छन् कुरा सप्तरङ्गी ।
• पुष्पा राई, खोटाङ
  …
  १,
  छरौँ चारैतिर उमङ्ग,
  मोतिराम भट्ट जन्मजयन्तीमा,
  साहित्यको विभिन्न रङ्ग ।
  २,
  चिन्नु पर्छ चिज,
  संस्कृतिको गरौँ जगेर्ना ,
  नबनाऔॅं भड्किलो तिज,
  ३,
  हुँदैछ खोला धमिलो,
  कता पहिरो गयो ,
  मन भयो अमिलो ।
• भुपेन्द्र राना मगर, धादिङ
  …
  १,
  मन हुन्छ उदास
  उच्च विचार नपाए
  दिव्यात्मामा प्रभुको बास ।
  २,
  आध्यात्मिकको जीवन खास
  चिन्तनमा मात्र रहँदा
  प्रभुले सुनिदिने आस ।
  ३,
  दुःखमा सुखको आभास
  भर छैन जीवनको
  कहिले रोकिन्छ श्वास ।
• कार्की डिबी माकुम, सुनवल-४, नवलपरासी
  …
  १,
  सबैतिर खुसी छायो
  मुस्कान ल्याउॅंदै ओठमा
  फेरि तिज आयो ।
  २,
  खुसी हुँदै रमाउँदै
  सभ्य भएर मनाउनुपर्छ
  आफ्नो संस्कार समाउँदै ।
  ३,
  पुगोस् मनका भावना
  सम्पुर्णमा हरितालिका तीजको
  हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना ।
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  मान्छेले खोज्छ मान
  स्वार्थ देखियो मनमा
  चाहन्छ ऊ गुणगान।
  २,
  मायामा ठुलो घात
  जीवन बेहाल हुने
  नसुतेर जान्छ रात।
• नवराज भट्ट, कञ्चनपुर
  …
  १,
  फुलाऊ फूल माटोमा
  स्वार्थी यी नेताहरू
  हिॅंड्दैछ गलत बाटोमा ।
  २,
  साम्राज्यवाद हैकम ढल्दैछ
  होसियार संसारभरिका मानव
  तेस्रो विश्वयुद्ध चल्दैछ ।
  ३,
  पाइॅंदैन असत्य ढाक्नलाई
  खोजिरहेछ वास्तविक नायक
  अब देश हाँक्नलाई ।
• दीप गोले तामाङ, रौतहट
  …
  १,
  संस्कृति जोगाउने काम
  संस्कार पहिचान हाम्रो
  सबैले राखौँ नाम !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  मरेको छैन आशा
  आऔॅं सङ्घर्ष गरौँ
  जानु पर्दैन खासा !
  २,
  नबोकौँ अर्काको भारी
  विवेक स्वाभिमान बेचेर
  बाँझो भए खेतबारी ।
  ३,
  नबसौँ अन्याय खपेर
  बन्दैन मुलुक यसरी
  पुर्खाको नाम जपेर ।
• ऋजु दिल्पाली, इटहरी -१, सुनसरी
  …
  १,
  बाँच्नुहुन्न कहिल्यै डरले
  स्वार्थीको बिचमा पनि
  हुँदैन कसैको भरले ।
  २,
  जुरमुराउॅंछन् यहाँ साँढे
  प्रगतिको बाटो रहेन
  देश जताततै भाँडे ।
  ३,
  उर्लिएको बैँस सम्हाल
  तीजको बेलामा फुरुकफुरुक
  गीत नाच कमाल ।
• अम्बिका अधिकारी, झापा बिर्तामोड
  …
  १,
  तिज आयो देशमा
  शिरफूल लाएर जाउॅंला
  डोरी बाटी केशमा ।
• इन्दिरा देवकोटा
  …
  १,
  चौतारीमा बिसाएर भारी
  थकाइ मारेर हजुर
  पुग्नुपर्ने अब डाँडापारि ।
  २,
  तिजको नाममा विकार
  लाग्दैछ रत्यौली जस्तो
  नबनोस् विकृतिको सिकार ।
  ३,
  दिदीबहिनी साथीको भेला
  नितान्त भड्किलो नाचगान
  तिजलाई बनाएका रेला ।
• पृथक प्रकृति, झापा
  …
  १,
  आयो रमाइलो तिज
  जोगाउ संस्कृति हाम्रो
  नखाऔॅं नखाने चिज।
  २,
  स्वदेशमै फुल्छ फूल
  विदेशीको गोठालो बन्ने
  नगरौँ साथी भुल।
• वि के मुखिया, दार्जिलिङ, भारत
  …
  १,
  नगर कसैमा भर
  जिन्दगी उसै चल्छ
  हुँदैन तिमीलाई डर।
  २,
  गर असल काम
  यो जीवनको यात्रामा
  रहोस् अमर नाम।
  ३,
  कति जान्छ पहिरो ?
  सम्झनाभरि राखेर पनि
  माया भयो गहिरो।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  खाँदा तिजको दर
  ख्याल गर्नु सबैले
  हुन्छ ग्याष्ट्रिकको डर ।
  २,
  गर्नुहुँदैन फजुल खर्च
  धनजनको हुन्छ क्षति
  हुँदैन शरीरमा वर्च ।
  ३,
  बनाउनुस् राम्रो सोच
  चाडपर्व मनाउदा धेरै
  नहुनुहोस् कोही लोच ।
• डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल, सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
  …
  १,
  सबैको मनोकामना पुगोस्
  पाटी प्यालेस धाउने
  दिदीबहिनीको मन घुमोस्।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  समयले फर्केर पर्खॅंदैन
  चाहेमा जनताबाट सम्भव
  रोकेर छेकेर फर्कॅंदैन।
  २,
  कालसँग कुर्सी जिस्किरहेको
  आउँछ विपत्तिको बबण्डर
  हातहातबाट ज्वाला निस्किरहेको।
  ३,
  क्रान्तिको आकार हुँदैन
  कालसँग कहिल्यै नजिस्किनु
  स्वार्थको सपनीले छुँदैन ।
• घनश्याम पन्त, हरिवन सर्लाही
  …
  १,
  भ्रष्टाचारी डुङ्डुङ्ती गनाए
  देश कङ्गाल पारेर
  आफ्नै महल बनाए ।
• प्रेम थापा “मन”, बागलुङ
  …
  १,
  आकाशको रङ्ग निलो
  मायाको पीडा नभनौँ
  दुखिरहने यो पिलो ।
  २,
  भदौरे झरी परेर
  स्निग्ध देखियो पहाड
  बादल यताउता सरेर ।
  ३,
  चाडपर्वको मौसम आयो
  गरिबलाई पर्छ मर्का
  धनीले तडकभडक देखायो ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
  …
  १,
  जननी खस भाषाको
  छरपष्ट छन् सम्पदा
  पलाएन किरण आशाको ।
  २,
  मार्सी फाँट झुलेका
  मनमोहक हाम्रो सिन्जा
  मनुष्य छन् भुलेका ।
• राज बहादुर बडुवाल, कनकासुन्दरि -५,जुम्ला
  …
  १,
  देखेर के गर्नु ?
  पावर उसैको छ
  हावामा उडान भर्नु !
  २,
  संस्कृतिमा विकृति आयो
  छाडा तिज गीत
  पुरानोले दु:ख पायो !
  ३,
  लज्जाहीनता समाज पार्दै
  आधा शरीर छोपी
  छाडा संस्कृतिमा सिॅंगार्दै !
• रबि पौडेल, दक्षिण भारत पाण्डेचरी
  …
  १,
  कृषिप्रधान नेपाल विशाल
  प्राकृतिक विपत्तिले गर्दा
  खाँदैछ किसानको कपाल l
  २,
  फलिफाप भएन कृष्टि
  उपेक्षित छन् किसानहरू
  सरकारको पर्दा वक्रदृष्टि l
  ३,
  चहर्‍याइरहेछ किसानको घाउ
  स्थलगत अनुगमन गरी
  शीघ्र मल्हमपट्टी लगाऊ l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी
  …
  १,
  प्रकोपले सत्यनाश गर्‍यो
  तीजपर्व आएको बेला
  विरहमा रुन पर्‍यो ।
  २,
  हर्‍यो सुख चैन
  के लाउनु पिरती ?
  मनमा शान्ति छैन।
  ३,
  सारा मन्छे घुमाएर
  पर्‍यो रुन कठैबरी
  आज शक्ति गुमाएर !
• विवश पारदर्शी, झापा
  …
  १,
  गरगहना सारी लाउँछु
  सभ्य संस्कृति झल्काउने
  तीज धुमधामले मनाउँछु।
  २,
  भीडभाड होहल्ला सहरको
  कसले मान्ने सरसल्लाह
  अनुशासन अभाव पालनको ।

३,
महँगी अभावको सामना
देश विकासमा अधोगति
लाचार गरिबको भावना ।

• कृष्ण बजगाई, भक्तपुर
  …
  १,
  आफ्ना आफ्नै रहर
  लक्ष्य शिखर चुम्ने
  सङ्घर्षमय हर प्रहर।
  २,
  दैवको आफ्नै लीला
  प्रकृतिको आफ्नै दुनियाँ
  फुट्दछन् कठोर शिला।
  ३,
  देहको अनेक यात्रा
  अविरल छ पाइला
  देखिन्छन् अनेक जात्रा।
• तोया नाथ चापागाईं, दमक, झापा
  …
  १,
  छातीमा हात राखेर
  उन्नति गरौँ देशमा
  दलाल सबै मासेर!
  २,
  भ्रष्टाचार बढेर गयो
  भ्रष्ट मिलेर यहाँ
  कङ्गाल बनाउने भयो!
  ३,
  जुटेर अब देशभरि
  प्रगति गरौँ यहाँ
  सधैँ अगाडि सरी ।
• कमल प्रसाद बगाले रेग्मी, वालिङ्ग बजार, स्याङ्जा
  …
  १,
  नउडाउ आकाशमा मन
  सम्हाल कठोर दुखलाई
  साध्य नसम्झ धन ।
  २,
  दुखाउछ कस‌ैले मन
  अर्कोलाई त्यस्तै हुने
  बिज्ने काँडा नबन ।
  ३,
  खुराक सम्झ आलोचना
  आफ्नैले भन्छ सच्याउन
  गल्तीको गर समालोचना ।
• हिरालाल न्यौपाने, बानपा ८, काेटमाैला, सल्यान
  …
  १,
  सत्ताको आशले झुटो,
  चिनेर बोल्यो प्रजातन्त्रले,
  चुनाव चिन्हको बुटो।
• लोकबहादुर क्षेत्री लामिछाने
  …
  १,
  चेलीबेटी भेटघाट घरको
  गरेर महिनौ अगाडिदेखि
  नदिनु नाम दरको!
  २,
  पीडामा छ माइतीघर
  आफै पकाउँछौँ यसपालि
  रातीमा खाने दर!
• मन्दिरा सेढाई, मलेखु, धादिङ
  …
  १,
  ठेलमठेल गरी नाच्ने
  लाजको भकारो देखाइ
  तीजको मियो भाँच्ने ।
  २,
  दरमा रक्सी लिएर
  नाच्छन् अचेलका चेली
  खोया बोतल पिएर ।
• कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा ९, काभ्रे
  …
  १,
  भिटामिन ज्यादा पाइने
  बनाउन तरकारी मिठो ,
  हरपल गोलभेडा चाहिने ।
  २,
  लोचनको रोग भगाऔॅं
  गोलभेडाको बनाएर जुस,
  बिरामीलाई जहिल्यै खुवाऔॅं ।
  ३,
  रोग हुँदैन साझा
  अल्सरलाई राम्रो हुन्छ ,
  खाएमा गोलभेडा ताजा।
• सीमा कार्की समर्पण, मेलचोक पर्सा
  …
  १,
  कर्मशील हात जोडेर
  बाँच्न सिकौँ धर्तीमा
  विकृति सबै तोडेर ।
  २,
  नसोध हाल मलाई
  बुझ्नै नसकी चरित्र
  गइन् मन जलाई ।
  ३,
  बुझेर तिजको मर्म
  मनाऔॅं पर्व गर्वले
  नछोडौँ कसैले धर्म ।
• त्रिलोचन भण्डारी, मेचीनगर, झापा
  …
  १,
  चरीको पालो आयो
  वेदना पोख्ने समय
  तीजले लहर ल्यायो ।
  २,
  हिन्दु नारीको चाड
  मनाऔॅं सबै उमङ्गले
  मुखमा पुगोस् माड।
  ३,
  संस्कृति जोगाउन मनाऔॅं
  नभित्र्याऔॅं विकृति विसङ्गति,
  गरिबको दुरी घटाऔॅं ।
• धनमाया चौधरी, कैलाली
  …
  १,
  यति कुरा जान्नुपर्छ
  जगत् चित्तको रूप
  स्वप्नतुल्य भनी मान्नुपर्छ !!
• सुरेश कार्की
  …
  १,
  छ गर्मी बढेको
  पसिनाले भिजेको शरीर
  छ पुरै डढेको ।
  २,
  माहोल बनाएर हेर
  पुछुताउनु पर्ला पछि
  टुट्न लाग्दैन बेर।
  ३,
  जीवन सङ्घर्ष रहेछ,
  बुझ्दै बिते दिनहरू
  अब ढिलो भएछ।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  समयको साक्षी हुँदैन
  टारेर केही नटरेपछि
  एकान्तमा किन रुदैँन !
  २,
  टिप्स दिँदै सान
  उचालेर टुप्पामा पुर्‍याई
  तिजलाई बढायो सम्मान !
  ३,
  जिउँदो लास जिउनेहरू
  पैतालामा घाम नलाग्ला
  निसासिन रक्सी पिउनेहरू !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान
  …
  १,
  आमाको हातले पाकेको
  दर खान आऊ
  चेलिबेटी तिम्रैलाई राखेको ।
  २,
  विशेष चलिरहेको पर्व
  नाच्दै रमाउने तिज
  साथीहरू बाँड्ने हर्ष ।
  ३,
  सुखको पल त्यहाँ !
  कस्तो रमाइलो थियो
  मिलिजुली खेल्थ्यौँ जहाँ ।
• ईश्वर साउद(भिक्षु), रामारोशन – ६, सदुरपश्चिम, अछाम
  …
  १,
  दर खाने दिन
  अब नजिक आयो
  भाइ आउँछ लिन |
  २,
  तीजका गीत गाएर
  गरिन्छ है रमाईलो
  ताली मादल बजाएर |
  ३,
  अचेल एक महिनादेखि
  दर खाँदै हिॅंड्नेको
  झार्नुपर्छ लौ ! सेखी ।
• सरिता सेढाई, धादिङ
  …
  १,
  बनियो भने लेखक
  एकदिन पक्कै मैले ,
  निकाल्ने छु पुस्तक ।
  २,
  घामले के गर्‍यो ?
  शितल छैन आज
  ज्यानबाट पसिना झर्‍यो ।
  ३,
  पानी पर्ने भयो
  भन्दाभन्दै मैले यहाँ
  बत्ती पनि गयो ।
• अमृत कोइराला, पोखरा -१८, चंखपुर
  …
  १,
  तिजको बहार आयो
  भड्किलो नहुनु कोही
  चेलीको लहड पलायो ।
  २,
  मिलेर आगनमा दामी
  नाच्नु गाउनु खुलेर
  माइतीको नाक थामी ।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा १४ साँगा बजार
  …
  १,
  आँखा भएका अन्धा
  स्वार्थमा गर्ने लुटपुट
  फैलिएको लुटको धन्दा ।
  २,
  कालीगण्डकी त्रिशूली दायाँबायाँ
  बिचमा मेरो बास
  ठुल्ठुलो रूखको छाया ।
  ३,
  सम्पूर्णमा शुभ गोधूलि
  आआफ्ना भावको झिल्का
  लेखौँ सबैले मिलिजुली ।
• प्रद्युम्न चालिसे, भक्तपुर कठुञ्जे
  …
  १,
  नपर्नु कसैको भर
  विश्वास गर्दै पाखुरीको
  कर्म गर्न सर।
  २,
  बचाई राख धन
  भविष्यमा काम लाग्छ
  सहयोगी हुँदैन जन।
  ३,
  हेर्दा मात्रै राम्रो
  कलियुगमा मान्छेको मन
  डुङ्गाझैँ हुन्छ चाम्रो।
• अरुण कुमार भुजेल, गोरूबथान, कालेबुङ,भारत
  …
  १,
  आफ्नैको छैन विश्वास
  स्वार्थमा अडेको दुनिया
  दिलाउॅंछन् नमिठो आभास ।
  २,
  मनमा खुसी छायो
  भेटघाट हुने माध्यम
  तीज पर्व आयो ।
  -कोपिला अधिकारी, गोरखा
  …
  १,
  बाटोमा पैरो गइदियो
  जनताको सेवा नगर्नेलाई
  प्रकृति बहाना भइदियो।
  २,
  असत्यले जितेको देख्दा
  रिस उठ्छ इमानीलाई ,
  अपराधीले उपदेश लेख्दा।
  ३,
  गाउॅंले सम्झना मनभरिको
  दुःखमा सहयोग गर्ने ,
  याद आयो दौँतरीको।
• सुस्मिता अधिकारी ,काठमाडौँ
  …
  १,
  तिजको दिन्छु शुभकामना
  दिदीबहिनी मिलेर मनाऔॅं
  साटौँ सुखद भावना।
• शोभा आचार्य गौतम, काठमाडौँ
  …
  १,
  निराशामा डुब्यो मन
  सकिएन गर्न केही
  व्यर्थै बित्यो जीवन।
  २,
  सुन्दैनन् उपदेश गाली
  बहिरा नेताहरूको छ
  देशको ढुकुटीमा हालिमुहाली ।
• पुष्पा सुवेदी, नेपालगन्ज, बॅाके
  …
  १,
  मायालुको बोली रसिलो
  सबैलाई मख्ख बनाउने
  जिउ छ कसिलो ।
  २,
  नेता भए शाकाहारी
  देश रित्तो बनाए
  बन्छन् अनि ब्रह्मचारी ।
• बुद्धिमान दनुवार (सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई – ४, झापा
  …
  १,
  म खाँदिनॅं दर,
  दर खाने दिन,
  खाउला माइती घर!
  २,
  भड्किलो भयो रहर,
  मौलिकता बेचेर व्यापक,
  बिग्रिए सबका नजर।
  ३,
  केवल खान लाउन,
  बङ्ग्याई आज रीतिरिवाज ,
  सकिन्न सुख पाउन ।
• मनोहरी पौडेल, गैडाकोट १
  …
  १,
  आयो तिज पर्व
  माइती चेलीको मिलन
  हो हाम्रो गर्व ।
  २,
  पिताले गरेका योगदान
  कुसे औॅंसीमा जस्तै
  गर्नुपर्छ सधैँ सम्मान ।
  ३,
  आयो हरितालिका तिज
  श्रीमान् श्रीमती सम्बन्धमा
  राखोस् समानताको बीज ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम ,हाल सूर्य विनायक २, बालकोट भक्तपुर
  …
  १,
  हाँसो खुसीको कथा
  यहाँ रचना गर्नुपर्छ
  छोपेर पिर व्यथा ।
  २,
  गर्छन् मान्छे अभिमान
  दुई दिने जीवनको
  केही छैन ठेगान ।
  ३,
  दुःख मनभित्र लुकेको
  चाहना सबको खुसी
  कहाँ हुन्छ पुगेको ?
• रुना कर्माचार्य दाहाल, चितवन
  …
  १,
  झुपडीको होला बास
  खुसीले बिताउॅंला जीवन
  खाएर दुई गाँस ।
  २,
  ऐेस, आराम नहोस्
  सानो स्वार्थ छ
  जीवन धान्न पुगोस् ।
• नन्दा धामी, नौगाड दार्चुला
  …
  १,
  आफ्नो संस्कृति अपनाऔॅं
  पर्वको नाममा तडकभडक
  कहिल्यै विकृति नचलाऔॅं ।
• सरस्वती श्रेष्ठ, रुपन्देही बुटवल
  …
  १,
  कसैको भर गर्दिनॅं
  लक्ष्य पूरा नगरी
  सायद म मर्दिनॅं ।
  २,
  पीडाले जेलिएर जिउन
  साह्रै गाह्रो हुन्छ
  टुक्रिएको मुटु सिउन।
  ३,
  बोझ घटाएर जान्छु
  म मरेपछि तिमी
  मोटाउँदै जानू, कान्छु।
• ललिता गिरी, सिन्धुली
  …
  १,
  म गर्व गर्छु
  नेपाली हुनुमा यहाँ
  आशाका भाव भर्छु ।
  २,
  अथाह प्रकृतिको धनी
  मेरो देश नेपाल
  माया छ नि ।
  ३,
  मलाई मेरै पारा
  मन पर्छ हजुर
  हामी नेपाली सारा
• शशीश्री आचार्य, बौद्ध कुमारीगाल काठमाडौं
  …
  १,
  सधैँ बाढीको डर
  गरिबको कारणले हो
  बस्न पाइएन घर ।
  २,
  आशाको दियो बालेर
  अझै जिउँदैछु म
  मनमा पिर पालेर ।
  ३,
  यो नदेखिने काल
  भेटे यही धर्तीमा
  मैले बिच्छ्याउॅंथेँ जाल।
• लक्ष्मण देउवा डोटी
  …
  १,
  छैन कसैको भर
  आफ्नै मान्छे हत्यारा
  मनमा सधैँ डर ।
  २,
  हाम्रो सुन्दर संस्कृतिलाई
  छाडा गीत गाउनेले
  विकृत बनाए बाइ !
  ३,
  सकिएन माइत जान
  एकमहिना अघिदेखि ठिक
  होइन दर खान ‌।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  इज्जत पाउन साह्रो
  पाए पछि हामीलाई
  जोगाउन कति गाह्रो।
  २,
  बैगुनीलाई गुणले मार्नु
  आफ्नो सिद्धान्तको अघि
  आफू कहिले नहार्नु।
• विनोद खाती, मिरिक
  …
  १,
  शिखा भई जल्यो
  कोऱ्यौ बा भविष्य
  सन्तानका लागि फल्यो ।
  २,
  बा जिउँदा देवता
  ल्याउँछन् खुसी झोलामा
  सन्तान प्रेममा एकता ।
• ममता पौडेल, बुढीगङ्गा -२, मोरङ

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::