Category: विचार

उमेश कुशवाहा,बीरगंज

बहुदरमाई नगरपालिका ७ फूलकौलमा रसायनिक यूरिया मल आज जनता समाजबादी पार्टीका नेता बिरेन्द्र प्रसाद यादवले बितरण गर्नु भएको छन ।

पर्साको बहुदरमाई नगरपालिकामा रासायनिक मल अभाव भएपछि कृषक चिन्तित बनेका छन् ।

धान जोन र तरकारीका ब्लक क्षेत्र रहेको नगरपालिकामा कृषकहरू यतिबेला रासायनिक मलकाे अभाव झेलिरहेका छन् ।

चैते धान रोपाइँसँगै सुरू भएको देशव्यापी बन्दाबन्दीका कारण मल अभाव भएपछि धेरैले थोरै रासायनिक मल हाली धान रोपेका छन् । तरकारी खेतीलाई पनि मल हाल्न ढिलो भइसकेको छ ।

मल नपाएपछि १५०० सय देखी २००० हजार सम्म महंगोमा किसान मल किन्न बाध्य भएका छन। त्यही भएर

आफ्नो गाऊ को कृषकहरु को समस्या लाई मनन् गर्दै जनता समाजबादी पार्टीका कर्मठ,सहयोगी ,मिलनसार, नेता बिरेन्द्र प्रसाद यादवले बहुदरमाई नगरपालिका वडा नं॰ ७ (टोल-फुलकौंल ) मा कुनै पनि कृषि सहकारी सस्था नभएको हुनाले भईरहेको युरिया मल हाहाकार विभिन्न निकाय मा पहल गरि साल्ट ट्रेडिंग बाट मल ल्याई जनता को समस्या समाधान गर्नु भएको छन।

यादवले बहुदरमाई नगरपालिका ७ टोल फुलकौलमा दुई चोटीमा ५० -५० बोरा यूरिया मल सहज र सस्तो मूल्य ८०० सय को दरले बितरण गर्नु भएको छन।

यादवले हिमालयन दृस्टिलाई जनकारी गराउनु भयो।

काम र मामको खोजीमा भोको पेट भौंतारिरहेका १९ वर्षीय बुद्धिमान भन्छन्– ‘मेरो उमेरको मैमात्र गरिब रहेछु जस्तो लाग्छ ।’

काठमाडौँ — उनलाई पहिलो प्रश्न थियो– ‘लकडाउनले के सिकायो ?’
‘भोक सहन,’ यत्ति छिटो भने मानौं मैले के सोध्दैछु भन्ने उनलाई पहिल्यै थाहा थियो । तर, उनले भनेजस्तो भोक सहन सजिलो छैन । केही उपाय नभएपछि मान्छेले भोक सहन्छ । उनले पनि त्यसरी नै भोक सहिरहेका छन् ।

यसो भनिरहँदा उनी आफैं भोकले छटपटाइरहेका थिए । खाना खानकै लागि बौद्ध, नयाँ बस्तीबाट डेढ घण्टा हिँडेर खुलामञ्च आइपुगेका थिए । अनि हाम्रो अगाडि बिहीबार उनीजस्तै कम्तीमा दुई सय जना थिए, जो भुइँमा बसेर रित्तो पेट भरिरहेका थिए । निःशुल्क खाना वितरण गरिरहेका मनकारीहरूलाई भ्याइनभ्याइ थियो । बिहान १० बजेतिर घाम पनि टन्टलापुर थियो, सबै असिनपसिन ।

उनी अर्थात् बुद्धिमान माझी । उमेर १९ वर्ष । अध्ययन बीबीएस पहिलो वर्ष । शरीर ठिक्कको । ज्यानमा टिसर्ट र पाइन्ट, खुट्टामा जुत्ता उनेका छन् । पिठ्युँमा ब्याग । सामुन्नेमा भात मुछिरहेकाहरूभन्दा ठ्याम्मै अलग लाग्ने ।

तर, देख्नु र भोग्नुमा कैयौं कोसको अन्तर हुने रहेछ ।

जस्तो, उनी भोकको रापमा पिल्सिरहेको अरूको आँखा देख्दैनन् । सुरुमा भोक सहनु बाध्यता थियो, विस्तारै बानी बन्दै गयो, उनलाई यस्तै लाग्छ । वा, क्रूर समयले उनलाई यही सिकायो ।

खुलामञ्चको एक कुनामा शीतल खोज्दै भुइँमा बसेपछि उनले ब्यागबाट एउटा लामो डायरी निकाले, भोकको बहिखाता रहेछ । जहाँ उनले खाएका हरेक रोटी र भोकको पाईपाई हिसाब छ । कमर्स पढेको केटो कुनै कम्पनीको नाफाघाटाको खाता राख्नुपर्ने तर निर्मम नियतिले उनलाई आफ्नो पेटको हिसाब राख्न बाध्य बनायो । …भदौ ९ गते खाना नआएको…. ११ छिमेकीकोमा खाना… १३ गते नखाएको… १८ गते छिमेकीकोमा खाना… आदि–आदि ।

प्लस टु पास गरेको हृष्टपुष्ट केटो भोकसँग पौठेजोरी खोज्दै सहरको चक्कर लगाइरहेको कटु यथार्थले राज्यले के देख्थ्यो ? यसको लेखाजोखाचाहिँ बुद्धिमानले गरेका छैनन्, सायद यसैगरी भौंतारिरहेका अरू बुद्धिमानहरूले पनि गरेका छैनन् । तर, यी बुद्धिमान यस्ता पात्र हुन्, जसले कोरोना महाव्याधिका कारण गरिएको/गर्नुपरेको लकडाउन/निषेधाज्ञाले चौपट भएका यो सहरका आगन्तुक विद्यार्थीहरूको साझा व्यथाको प्रतिनिधित्व गर्छ ।

झन्डै एक घण्टा कुरा गरेपछि लाग्यो, यी किशोरको जीवनमा सबैभन्दा धेरै केही छ भने कष्ट, संकट र हन्डर छ ।

उनको घर सिन्धुलीको गोलान्जोर गाउँपालिका । बुबा–आमाका दसमध्ये चौथो सन्तान । उनका दुई दिदी, एक दाइ, दुई बहिनी र चार भाइ छन् । धान फल्ने खेत छैन, पाखो बारी छ । हरेक कुरा किनेरै खानुपर्छ, दुःखजिलो गरेर उनका अभिभावकले सन्तानलाई पालेनन् मात्र, पढाए पनि । गाउँबाटै एसएलसी पास गरेपछि उनी काठमाडौं आए । दाइसँग बस्थे, उनै दाइ डेढ वर्षयता सम्पर्कविहीन छन् । बुद्धिमानले प्लस टु पास गरे तर पैसा नभएपछि बीबीएसमा भर्ना हुन पाएनन् । ‘हाम्रो केही खेत थियो, त्यही बेचेर बुबाले हामीलाई पढाउनुभयो, खेत सकियो तर हाम्रो पढाइ सकिएन, त्यसपछि पढ्नै धो–धो हुन थाल्यो,’ उनको स्वर मसिनो थियो ।

पढ्न नपाएपछि बालुवा र इँटा बोक्न थाले । खाएर अलि–अलि बच्थ्यो । कहिलेकाहीं काम नहुँदा मार्कसिट र नागरिकता बोकेर जब सेन्टर ध्याउँथे, चिने–जानेका सबैलाई फोन गरेर बिन्ती गर्थे । चार–पाँच महिना बित्यो, बालुवा बोक्नबाट छुट्कारा पाएनन् । बल्लतल्ल लेखापालको काम पाए, तलब जम्मा सात हजार । कोठा भाडा, गाडी भाडा, खाना खर्चमै ठिक्क । चामल किन्ने पैसासमेत हुन्थेन ।

तैपनि जागिर चलिरहेकै थियो, यता नेपाली सेनामा सेकेन्ड लेफ्टिनेन्टका लागि आवेदन खुल्यो । बुद्धिमानले ‘ट्राई’ गरे, अफिसबाट कहिले छलेर, कहिले बहाना बनाएर परीक्षामा सहभागी हुन्थे । साहुले एक दिन थाहा पाइहाले । यता, जागिर चट् भो । उता, सेकेन्ड लेफ्टिनेन्टको दौडबाट ‘आउट’ । फेरि बिचल्ली ! ‘जागिर गइहाल्यो, खाना पनि मज्जाले पाइँदैन्थ्यो । त्यसमाथि घरबेटीको गाली, त्यतिबेलै हत्तुहैरान भइसकेको थिएँ,’ उनले करुणस्वरमा भने, ‘घरमा पैसा माग्ने स्थिति थिएन । त्यसैले जसले जे भने पनि सहेर बसिन्थ्यो ।’

https://www.youtube.com/embed/nAFDRw4nOrcअर्काको जागिरको भर नभएपछि उनलाई लागेछ, अब आफैं केही गर्ने । बडो अनुनयविनय गरेर साथीको मामासँग डेढ लाख ऋण लिए । बौद्धको कुमारीगालमा खाजा पसल खोले । यो थियो, गत माघको कुरा । यतिबेला नेपालमा कोरोना भाइरसको त्रास आइसकेको थियो । पसलमा ज्यान दिएर खट्ने, कमाइ गर्ने, पढ्ने, भाइबहिनीलाई पढाउने, बचेको पैसा घर पठाउने । यत्ति सपना थियो उनको ।

पहिलो महिना भाडा तिर्नै पुगेन, तैपनि हरेस खाएनन्, दोस्रो महिना घाटा कम भएको थियो । अब पसल उठ्ला जस्तो लागेको थियो, त्यही बेला कोरोना आतंक यता पनि आइपुग्यो । लकडाउनको हल्ला चल्यो, ग्यास पनि पाएनन् । पसल बन्द गरे, सिन्धुली घर गए, त्यसको केही दिनमा त लकडाउन भइहाल्यो ।

परिवारको छहारीमा त पुगे तर त्यहाँ आफ्नै व्यथा थियो । लकडाउनले गर्दा होटल सबै बन्द, फलेको तरकारी बारीमै कुहिन थाल्यो । बिहीबार उनका बुबा चित्रबहादुर माझीले फोनमा भने, ‘हिउँदको तरकारी शीतले खायो, बर्खाको लकडाउनले । कोही किन्न आएनन्, बारीमै खेर गयो ।’ हिउँदमा साढे दुई लाख नोक्सान भएको थियो, लकडाउनले साढे तीन लाख नास पार्‍यो । जबकि दस जनाको परिवार बाँच्ने एउटै आधार त्यही तरकारी थियो ।

एकातिर तरकारी खेर गएकाले घरमा चामल किन्नै धौ–धौ हुन थाल्यो, अर्कातिर काठमाडौंबाट घरबेटीले फोन गरेर हैरान । होटल र बस्ने गरी उनका दुई ठाउँमा कोठा थियो । ‘लकडाउन खुलेपछि आउँछु, जसरी पनि तिर्छु भन्थे तर घरबेटीले मान्दै–मानेनन्, बुबालाई पनि फोन गरेर सामान बाटोमा फालिदिन्छौं भनेर धम्काउन थाले,’ बुद्धिमानले पीडा पोखे, ‘त्यसपछि खुर्कोटबाट १५ सय भाडा बुझाएर काठमाडौं आएँ ।’ यहाँ आएपछि घरबेटीलाई ज्यामी काम गरेर भए पनि तिर्छु, केही दिन पर्खनु भन्दै बिन्ती गरे । दिउँसो देखे, गाली गर्थे, त्यसैले राति होटलको कोठामा थाहा नपाउने गरी जान्थे, मेचमा सुत्थे, सबेरै निस्कन्थे । उद्देश्य एउटै हुन्थ्यो, जसरी पनि काम खोज्ने ।

मार्कसिट र नागरिकता बोकेर जब सेन्टरमा ध्याए । आफूले चिनेकालाई फोन गरे । सबैको उत्तर एउटै हुन्थ्यो– ‘यस्तो बेला कहाँ जागिर पाउनु ?’ अझ जब सेन्टरमा त सुरुमा ३५ सयदेखि ५ हजारसम्म मागिन्थ्यो । यसरी छटपिटरहेका बेला साउन ३ गते चिनेको एउटा दाइले फोनमा भने– ‘ल भोलिबाट आइज, दिनमा ९ सय दिन्छु ।’ काम उही, बालुवा बोक्ने, इँटा बोक्ने । तैपनि उनलाई भोलि कहिले आउलाजस्तो भयो, पहिलो दिन बिहान ६ बजेदेखि साँझ ६ बजेसम्म काम गरे । भोलिपल्ट पनि ठाउँमा पुगे तर दाइ नै आएनन्, काम भएन । ‘दाइको आफ्नै भर रहेनछ, उहाँ नभई काम गर्न नपाइने । कहिले वर्षाले काम रोकिन्थ्यो,’ उनले सुनाए । तीन चार दिनमा एक दिन काम हुन थाल्यो, कहिले आधा दिन, कहिले त एक दुई घण्टा मात्र । पैसा पनि त्यहीअनुसार । यता होटलको साहुको म्यासेज आयो– ‘आज पैसा लिएर आएनौं भने सामान बाहिर फाल्छु ।’

पैसा थिएन, तैपनि आत्तिँदै पुगे । हात जोडे, भरमार गाली गरेपछि साहुजीले सामान निकाले भाडा नदिए हुने उर्दी जारी गरे । नजिकै एउटा कोठा भाडामा लिए, सामान सारे । त्यहीबेला उता, बस्ने गरेको कोठाको साहुजीले उनका बुबालाई फोन गरेर भनेछन्– ‘भाडा चार हजारबाट पाँच हजार पुग्यो । भाडा र पीसीआर टेस्ट गरेको रिपोर्ट लिएर मात्र यहाँ पठाउनु ।’ बुद्धिमानका अनुसार फागुनदेखि असोज (एक महिनाको अग्रिम) सम्म जोडेर घरबेटीले ४० हजार लिएर मात्र आउनु भनेका छन् । यत्रो पैसा कहाँबाट ल्याउनु ? त्यसैले उनी त्यहाँ गएकै छैनन् ।

‘चाबहिलतिर ज्यामी काम गर्दा कोरोना संघर्ष समितिका मान्छेहरूसँग भेट भएको थियो, घरबेटीले भनेका सबै कुराहरू उहाँहरूलाई सुनाए तर केही गर्न सकिन्न भन्नुभयो,’ गलेको स्वरमा उनले भने, ‘म एक्लैले घरबेटीलाई के नै भन्न सक्थें र ! पैसा नदिनु मेरै गल्ती हो ।’

चिनेको दाइको टुंगो नभएपछि आफैं ज्यामी काम खोज्न थाले, जहाँ भवन बनाइरहेको देख्थें, त्यहाँ गएर काम माग्थे, तर कसैले दिएनन् । उनको बुझाइमा नयाँ मान्छे भएर विश्वास नगरेको हुन सक्छ । उनको नियमित भोकको शृंखला यतैबाट सुरु भयो । साउन जसोतसो कट्यो । ‘अब त काम पाइएला जस्तो लागेको थियो, झन् निषेधाज्ञा पो लाग्यो,’ निधार खुम्चाउँदै उनले भने ।

निषेधाज्ञाको मुखैमा महाराजगन्जमा पुराना टायल सफा गर्ने काम पाएका थिए । निषेधाज्ञाको पहिलो दिन बिहानै कोठाबाट निस्किए, बौद्ध चोकमा प्रहरीले रोकिहाल्यो । आधा घण्टा त्यहीं राख्यो, निषेधाज्ञाभरि बाहिर ननिस्कनु भनेर पठाइदियो । तर, भोको पेटले त्यो मर्का के बुझ्थ्यो र, अर्को दिन बिहानै निस्के, धन्न त्यो दिन कतै रोकिएनन् । एक घण्टा हिँडेर महाराजगन्ज पुगे, उनी काम गर्ने ठाउँमा मेसिनहरू पनि चल्थ्यो । ‘छिमेकीले टिस्टर्ब भयो भनेर कामै गर्न दिएनन्, त्यतिकै फर्कनुपर्‍यो,’ उनले खिन्नता प्रकट गरे ।

खल्ती रित्तो थियो, खल्तीसँगै पेट रित्तिने भइहाल्यो, कोठा नजिकैको मान्छेलाई ग्यासबिनाको खाली सिलिन्डर बेचे, १५ सय आयो । ‘सुरुमा निषेधाज्ञा एक साता भनिएको थियो, ग्यास बेचेको पैसाले त्यतिन्जेल पुगिहाल्छ, त्यसपछि काम पाइहाल्छु भन्ने थियो,’ उनले सुनाए । तर आस, त्यसमाथि गरिबको, हम्मेसा निराशामा बदलिने गर्छ । बुद्धिमानको हकमा त्यही भयो । न निषेधाज्ञा खुल्यो, न त काम पाए । पैसा सकियो । ‘यहींबाट भोक सहने बानी पर्‍यो,’ खै किन हो कुन्नि, यसो भन्दाचाहिँ उनको आवाज अलि ठूलो सुनिएको थियो ।

निषेधाज्ञा अवधिमा ३, ११, १८ र २४ गतेमात्र उनले पेटभरि खाना (भात) खान पाएछन्, अरू दिन रोटी र चिउरा, त्यो पनि आधा पेट । घरमा बेलाबखत कुरा हुन्थ्यो, बुबाआमा बोलाउँथे, उनी जान मान्दैनन् । ‘नजा–नजा भनेको थिएँ, घरबेटीले फोन हानेको–हान्यै गरेपछि सारै पीर मानेर गयो । केही काम पाएनछ, घर आइज जे खाएर भए पनि बसौंला भन्छु, मान्दै–मान्दैन, भोकले मरेको छैन भन्छ,’ यति भनेपछि चित्रबहादुरको बोली रोकिएको थियो । उनीसँग चामल किन्ने पैसा छैन, तरकारी खेती गर्न लिएको ऋण तिर्न बैंकले ताकेता गरिरहेको छ । यसबारे बुद्धिमान जानकार छन् सायद, त्यसैले त भने नि, ‘घरमा पनि उस्तै हो, जे होला, यहीं बस्छु ।’ बरु उनलाई पश्चाताप रहेछ, बुबाले खेत बेचेर पढाउनुभयो तर पढेर कमाउन सकिएन, खेत पनि गयो ।

गत २३ गते उनले खुलामञ्चमा निःशुल्क खाना बाँडिरहेको थाहा पाए, बौद्धबाट सबेरै निस्केर खुलामञ्च आए, उनलाई धक लाग्यो किनभने आफ्नो उमेरको त्यहाँ कोही थिएनन् । ‘लाइनमा बसेर खाना माग्ने आँटै आएन, यत्रो हट्टाकट्टा भएर पनि के मागेर खाएको भनेर गाली गर्छन् भन्ने डर लाग्यो,’ उनले सुनाए, ‘मेरो उमेरको त मैमात्र गरिब रहेछु जस्तो लाग्यो । आफैंसँग नरमाइलो लाग्यो ।’ खाएनन् तर फर्कंदा खाना बाँड्ने समूह ‘हाम्रो सानो प्रयास’को नम्बर टिपे । घर पुगेर हिम्मत जुटाएर फोन गरे, आफ्नो सबै व्यथा सुनाए ।

समूहका नेतृत्वकर्ता पुकार बमसँग कुरा भएछ, उनले खुलामञ्च बोलाए । ‘उहाँ (पुकार) ले पीर र लाज नमानी टन्न खानु भनेर मलाई खाना ल्याइदिनुभयो, एक महिनासम्म खानाको चिन्ता नलिनु भन्नुभएको छ,’ उनको अनुहार उज्यालो भयो । अहिले बसेको कोठा एकदम साँघुरो छ, त्यही पनि होटलको सामानले भरिभराउ । न खाना पकाउने ग्यास छ, न ठाउँ नै । जस्तो काम पाए पनि गर्ने र सकेसम्म कोठा सर्ने छटपटी छ उनलाई ।

‘कोठामा बसिरहँदा के गर्नुहुन्छ ?’ उनलाई मेरो अन्तिम प्रश्न थियो ।

ब्यागबाट किताब निकाल्दै भने, ‘अहिले यही पढिरहेको छु ।’ त्यो रवीन्द्र मिश्रले लेखेको किताब ‘खान पुगोस्, दिन पुगोस्’ थियो ।

गोकर्ण गौतमले कान्तिपुरमा यो समाचार लेख्नु भएको छन।

२० भाद्र, नवलपरासी ।
पूर्वी नवलपरासीका एक अभिभावकलाई विद्यालयको शुल्क नतिरेको भन्दै निजी विद्यालयका प्रिन्सिपलले कुटपिट गरी खुट्टा भाँचिदिएका छन् ।

विनयी त्रिवेणी गाउँपालिका–६ रानीनगरस्थित उज्जवल शिशु इंग्लिस सेकेन्डरी स्कुलका प्रिन्सिपल दीपक कुँवरले आफ्नै विद्यार्थीका अभिभावकलाई कुटपिट गरेर खुट्टा भाँचिदिएका हुन् ।

प्रिन्सिपलको कुटाइबाट ती अभिभावको खुट्टाको जोर्नीको हड्डी खुस्किएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय बर्दघाट सुस्ता पूर्वका सूचना अधिकारी मोहनबहादुर खाँडले बताए । पश्चिम नवलपरासी सुस्ता गाउँपालिका–३ का घाइते कृष्णप्रसाद अचार्यका आचार्यका दुई छोराहरु सो विद्यालयमा अध्ययन गर्दर्थे ।

साउन २८ गते बक्यौता शुल्क माग गरेपछि आचार्यले कारोना भाइरसको कारण लकडाउन भएको र आफूसँग तत्काल रकम नभएको भनेपछि विवाद भएको थियो । रकम तत्काल तिर्न नसकने भनेपछि कुँवरले गाली गलौज गर्दै कुटपिट गरेको घाइते आचार्यका छोरा लक्षण आर्चाले बताए । आचार्यको बुटवलस्थित लुम्बिनी सिटी अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ ।

‘हामी दुई जना दाजुभाइ सरको विद्यालयमा नै पढेका हौं । तीन वर्षअघि एसईई दिने बेलामा अध्ययन गरेको करिब २५ –३० हजार रकम तिर्न बाँकी रहेछ,’ घाइते अभिभावकका छोरा लक्ष्मण आर्चायले भने,‘एकै पटक तिर्न नसक्ने र थोरै थोरै गरेर तिर्छौं भन्दा एक्कासी किनमेलका लागि बजार जाँदा बाटोमा नै हातपात भयो ।’

घटना भएको लामो समय हुँदा समेत गाउँघरको झगडा भन्दै प्रहरी समक्ष उजुरी पुगेको थिएन् । तर उपचार खुट्टाको अप्रेसन गर्नुपरेको र उपचार खर्च पनि धेरै लागेपछि अहिले आचार्य परिवार पीडित बनेको छ ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय नवलपरासी (पूर्व) मा घाईते आचार्यका छोरा राम आचार्यले भदौ ९ गते जाहेरी दर्ता गरेका छन् । जिल्ला प्रहरी कार्यालय बर्दघाट सुस्ता पूर्वका सूचना अधिकारी खाँडले प्रिन्सिपल विरुद्ध मुद्दा दर्ता भएको र आरोपितको खोजी कार्य भइरहेको बताए । नेपाल टाइमस.नेटको बाट

एसिड आक्रमण महिला विरुद्धको हिंसाका विभिन्न स्वरुप मध्य एक हो । यसबाट संसार भरी नै महिला तथा किशोरीहरु बढी मात्रामा पीडित भएका छन् । महिलामाथि भइ राखेका एसिड आक्रमणका घटना विचलीत मानसिकताको डरलाग्दो उद्धाहरण हो । महिलाहरु माथि हुने एसिड प्रहारको चिन्ता महिलालाई मात्र नभई पुरुषलाई पनि त्यत्तिकै हुनु पर्दछ । एसिड आक्रमणको इतिहासलाई हेर्दा पुरानो ग्रीक समयमा, भिट्रियोल (सल्फ्यूरिक एसिडको एक संकर) सुन शुद्ध पार्न र नक्कली बहुमूल्य धातुहरूलाई बनाउन प्रयोग गरिन्थ्यो।

भिट्रियोल १६ औं शताब्दीमा युरोपमा देखा पर्यो र १७ औं शताब्दीमा फ्रान्समा राजा लुइस चौधौंको शासनमा एसिडको हमला भएको घटना रेकर्ड गरिएको थियो। साथै, १९ औं र २० औं शताब्दीको सुरुमा, महिलाहरूले ती मानिसहरुमा एसिड फ्याँकि दिए जसले तिनीहरुलाई विवाह बाहिरै गर्भवती बनाए र पुराना प्रेमी वा पति जसले तिनीहरुलाई अस्विकार गरेका थिए।

विगतमा एसिडको आक्रमणको धेरै घटनाहरू थिएनन्, तर वर्तमान परिस्थितिमा एसिडको आक्रमणको संख्या निरन्तर बढिरहेको छ। एसिड हतियारको रूपमा प्रयोग हुन धेरै विकासोन्मुख देशहरूमा, विशेष गरी दक्षिण एशियाली प्रान्तमा रहेका मुलुकहरुमा बढ्न थाल्यो। पहिलो रेकर्ड भएको एसिड आक्रमणको घटना सन् १९६७ मा बंगलादेशमा र सन् १९९३ मा कम्बोडियामा भएको थियो। त्यस बेलादेखि अनुसन्धानले दक्षिण एसियामा एसिड आक्रमणको मात्रा र गम्भीरता बढेको देखाउछ।

सन् २००२ मा, बंगलादेशले एसिड फ्याँक्नेलाई मृत्युदण्ड सुनायो र एसिडको बिक्रीलाई कडाइका साथ नियन्त्रण गर्ने कानूनहरू लागू गर्यो। कडा कानून लागु गर्दा एसिड आक्रमणको घटना कम हुने गरेको छ भनि बंगलादेशले प्रमाणित गरेको छ। यदि नेपालले एसिडको बिक्रीलाई नियन्त्रण गर्न कडा कानूनहरू बनाउँदछ भने यसले बंगलादेशमा जस्तो एसिड आक्रमणहरूमा गिरावट देख्न सक्छ , तर अझ ठूलो संघर्ष यी आक्रमणहरूलाई प्रोत्साहित गर्ने सांस्कृतिक मान्यतालाई भंग गर्नमा रहेको छ।

विश्वव्यापी रुपमा प्रत्येक वर्ष लगभग १५०० रिपोर्ट गरिएका एसिड हमलाका घटनाहरु रहेका छन् । जसमा बंगलादेश, भारत, पाकिस्तान, नेपाल, कम्बोडिया र युगान्डा सबैभन्दा बढी रिपोर्ट गरिएका देशहरू हुन् ।

हालको अवस्थामा महिलाहरू माथि आक्रमणको सबैभन्दा सामान्य कारण प्रेम वा विवाहको इन्कार, यौनजन्य इन्कार, र पुरुषहरूको यौन प्रस्तावको अस्वीकृति हो जसलाई महिलाहरूको शरीरमा उपर पुरुषले नियन्त्रण प्राप्त गर्नु पाउने अभिव्यक्तिको रुपमा लिन सकिन्छ। आक्रमणकारीको अभिप्राय अक्सर पीडितलाई मार्नुको सट्टा अपमान गरी सामाजिक रुपमा अवहेलित भई बाँच्नु परोस् भन्ने हो। अपराधीहरुको एसिड आक्रमण गर्नुको केहि साधारण मनसाय निम्नानुसार रहेको देखिन्छ:
• प्रेम प्रस्ताव अस्विकार
• यौन अस्वीकृति
• विवाह प्रस्ताव र दाइजको मागको अस्वीकारको बदला
• जातीय द्वन्द
• यौन सम्बन्धित ईर्ष्या र अभिलाषा
• सामाजिक, राजनीतिक र धार्मिक कारण
• जग्गा स्वामित्व, आवास र सम्पत्तीमा द्वन्द्व आदि ।
त्यसैगरी एसिड आक्रमण हुने अर्को महत्वपूर्ण कारण भनेको एसिडको सस्तो र सजिलो उपलब्धता हो।

एसिड आक्रमणको हिंसा रोक्नको लागि राज्यको दायित्वमा एसिडको बिक्रीलाई नियमित गर्नु पनि अपरिहार्य रूपमा समावेश गर्न जरुरी देखिन्छ किनभने एसिड आक्रमणको हिंसा अन्त्य गर्ने उत्तम तरिका भनेको यसको मुख्य कारणहरूलाई सम्बोधन गरेर यसलाई जरै देखि रोक्नको लागि अवाश्यक कार्ययोजनाहरुको निर्माण गर्नु हो ।

एसिड आक्रमण र महिला विरुद्ध हुने हिंसाका अन्य प्रकारहरूको रोकथाम गर्नको निम्ति यस सम्बन्धी शिक्षा र जनचेतनामुलक कार्यक्रम संचालन गर्न निकै नै महत्वपूर्ण रहेको छ। यसको रोकथामको लागि लैंगिक समानताको विषय र महिला र पुरुष बीच सम्मानयुक्त मर्यादित सम्बन्ध निर्माण गर्नको लागि शिक्षा प्रदान गरि आफ्नो जीवनको प्रारम्भ गर्न उत्प्रेरित गर्नुपर्दछ।

एसिड आक्रमण बिरुद्ध आवाज उठाउनु धेरै पिडितहरूका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हुन जान्छ किनकी केहि समयको अन्तरालमा पिडितहरूको घाउ निको हुनसक्छ र उनीहरू आफ्नो दाग संग बिस्तारै बाँच्न पनि सिक्न सक्छन्। तर जब त्यस्ता आक्रमणकारीको एसिडको पहुँचमा परिवर्तन वा यी भयानक आक्रमणको लागी उचित दण्डहरु दिइएको देखिदैन तब उनीहरुलाई वास्तवमा गहिरो चोट पुग्न जान्छ ।

पीडितहरू यी आक्रमणहरूलाई रोक्नको लागि एसिडको बिक्री र वितरणलाई बढि नियमनको माग गरिरहेका छन्। राम्रो पुनस्थापनाका सेवाहरू पनि पीडितहरूका लागि उत्तिकै महत्वपूर्ण छन् जसको सहायताले उनीहरू आफ्नो जीवन पुनर्निर्माण गर्न सक्दछन्। एउटा आक्रमण पछि, पीडितले शारीरिक रुपमा धेरै चुनौतिहरूको सामना गर्नु पर्दछ, जसलाई दीर्घकालीन शल्य चिकित्सा उपचारको आवश्यकता हुन्छ, साथै शारीरिक सुधारको प्रत्येक चरणमा मनोवैज्ञानिकहरूबाट गहन परामर्शको आवश्यक पनि उत्तिकै हुने गर्दछ।

एसिड हिंसा विरुद्ध लडी रहेका पीडितहरू समाजिक रुपान्तरणका नायक र प्रेरणाका पात्र हुन्, उनीहरु दुखि वा बिचाराका पात्र कदापी होइनन किनकी जीवनका हरेक पाईलामा उनीहरूले आफ्नो शक्ति, लचिलोपन, जीवन जिउने कला र उनीहरूको साहसको निरन्तर प्रदर्शन गर्नुपर्दछ।

धेरै व्यक्तिहरू सोच्दछन् कि एक पटक तपाईं एसिडले जलिसके पछि, तपाईंको जीवन त्यहाँ अन्त्य हुन्छ। तर त्यो केवल एउटा भ्रम मात्र हो। यहाँ यो बुज्न जरुरी छ कि यो जिन्दगिको एउटा यस्तो पाटो हो जसले तपाइको छुट्टै पहिचान निर्माण गर्दछ। त्यसैगरी, जिन्दगीमा केहि फरक गर्नको लागि बाहिरी सुन्दरता आवश्यक नभई बौद्धिक चिन्तन र भित्रि सुन्दरताको बडी महत्व हुन्छ भन्ने कुराको हरेक पाइलामा हामीलाई बोध हुन जान्छ। जब यस समाजले तपाईलाई केहि गरेको देख्छन्, यसले उनीहरुलाई अक्षमता वा अशक्तता असक्षमता हैन भनेर पुष्टी गर्दछ। यसरी विभिन्न कारणले नजिक हुने र नमान्दा एसिड छयापेर रिस साध्ने डरलाग्दो योजनाको चपेटाबाट महिलाहरुलाई संरक्षण गर्नका लागि यो राज्यले कठोर नीति अवलम्बन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।

एसिड आक्रमणलाई नेपालमा अपराधको रुपमा परिभाषित गरिएतापनि एसिडको बिक्री वितरण, ओसारपसारलाई नियमन तथा नियन्त्रण गर्ने तथा अनुगमन गर्ने सम्बन्धमा ठोस कार्यहरु भएको देखिएन। यहाँ सजायकै कुरा गर्दा एसिड बिक्री वितरण गर्नेलाई पनि १० वर्षको कैद हुने व्यवस्था छ । तर आजसम्म एसिड बिक्री गर्नेलाई सजाय भएको कुनै समाचारमा सुनिएकै छैन ।

त्यस्तै, मुलुकी अपराध संहिताको दफा १९३(२) अनुसार, कसैले कसैलाई तेजाब वा यस्तै प्रकारका अन्य रासायनिक, जैविक वा विषालु पदार्थ प्रयोग गरी वा छर्किई वा त्यस्तो पदार्थले पोली, डामी, दली, घसी जिउमा पीडा गराउने वा अनुहार वा शरीरको कुनै अङ्ग कुरुप पार्ने काम गर्ने वा गराउने कसूर गरेमा त्यस्तो व्यक्तिलाई, कसूरको प्रकृति हेरी अनुहार कुरुप पारेमा पाँच वर्षदेखि आठ वर्षसम्म कैद र एक लाख रुपैयाँदेखि पाँच लाख रुपैयाँसम्म जरिवानाको व्यवस्था छ । त्यसैगरी शरीरको अन्य अङ्ग कुरुप पारेमा वा शरीरमा पीडा पुर्याएमा तीनदेखि पाँच वर्षसम्म कैद र ५० हजारदेखि तीन लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने व्यवस्था छ ।

त्यस्तै शरीरको अन्य अङ्ग कुरुप पारेमा वा जिउमा पीडा गराएमा तीनदेखि आठ वर्ष कैद र ५० हजारदेखि एक लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गरिने व्यवस्था छ । जरिवाना बापत प्राप्त रकम पीडितलाई क्षतिपूर्ति स्वरुप दिइने ऐनमा उल्लेख छ । एसिड प्रहारबाट मृत्यु भएमा ज्यानसम्बन्धी मुद्दा लगाउने गरिएको छ भने पीडितको मृत्यु नभई अङ्गभङ्ग भएमा वा अरु केही भएमा घटना प्रकृति हेरेर यही ऐन अनुसार कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउन सकिन्छ।

वास्तवमा यस्तो जघन्य अपराधको लागि व्यवस्था गरिएको यी कानूनी प्रावधानहरु घटनाको प्रकृति र यसले निम्त्याउने परिणाम अनुरुप कम भएको देखिन्छ। कानून हुदा हुदै दिनानुदिन एसिड आक्रमणको घटना हुने क्रममा रुकावट नआउनु र अबको दिनमा यस्ता घटना नहुन दिनको लागि आवश्यक कडा कानूनी व्यवास्थाको सम्बन्धमा कतै हामीले बंगलादेशको जस्तो एसिड आक्रमण गर्नेलाई मृत्युदण्ड जस्तो कठोर कानूनी सजायको व्यवस्थाको विकल्पमा हाल नेपालमा प्रचलित कसुरदारलाई कसूरको गम्भिरता हेरी जिवित रहे सम्म कैद वा जन्मकैदको सजायलाई ग्रहण गरीनु पर्ने देखिन्छ जसले गर्दा भविष्यमा एसिडले आक्रमण गर्न अपराधी निरुत्साहित होस्।

नेपालको वर्तमान अवस्थालाई मध्यनजर गर्दा कानूनी व्यवस्थाको फितलो कार्यन्वयन, जनचेतनाको कमी र एसिड सजिलै जहाँत्यही पाइनुले यस्ता अपराधहरु दिनप्रतिदिन बढ्दो छ।मानवीय संवेदना माथि नै प्रहार हुने यस्ता अपराधमा मुद्दा फितलो बनाउन विभिन्न सरोकारवाला निकायहरुले भ्रष्टाचार गर्न नछोडेको खबर समेत प्रकाशमा आई रहेबाट हाम्रो नैतीकता एवम् दरिद्रताको पराकाष्ट भएको देखिन्छ।

त्यसकारण तत्कालै आवश्यकताको कारण पुष्टि गरेर तोकिएको कामका लागि तोकिएको कडापनको एसिड मात्र खरिदबिक्री गर्न पाइने गरी कानुन तर्जुमा गर्न आवश्यक छ भने यस्तो जघन्य कसूरमा सजयाको दायरा थप गरी कठोर बनाउन जरुरी छ।

तर, विडम्बना पटक पटक एसिड आक्रमणका कारण किशोरीहरूले ज्यान गुमाएको, शारीरिक रूपमा अंगभंग भएको जस्ता घटना बारम्बार सार्वजनिक हुँदापनि सरकारले एसिडको बिक्रीवितरणको नियमनमा ध्यान पुर्याएको छैन। आवश्यक कडा नियम र नियमन गर्न नसक्नु सरकारको कमजोरी हो भने एसिड आक्रमण जस्ता जघन्य कसूरमा निपक्षीय अनुसन्धान, वस्तुनिष्ठ र वैज्ञानीक अभियोजन तथा पीडित मैत्री न्यायको अपेक्षा अनुरुप सेवा प्रदान गर्न नसक्नु यी कमजोरीको उपज हो। त्यसैले बेलैमा त्यसप्रति सरकार तथा सरोकारवाला निकायहरुको ध्यान जान जरुरी छ ।

एसिड जस्तो मानव शरीरका लागि हानी गर्न सक्ने पदार्थको बिक्री वितरणमा नियमन तथा नियन्त्रण र अनुगमनको आवश्यकता रहेको छ। त्यसैले, जताभावी एसिड बिक्री र वितरण गर्न राज्यले तत्काल रोक लगाउनु पर्दछ ।
साथै, घटनापछि अभियुक्तलाई पक्राउ गर्ने र कारवाही गर्ने आफ्नो ठाउँमा छ, तर घटना नै हुन नदिन सरकारी तवरबाट कडा कानुन ल्याई त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न पनि उत्तिकै आवश्यक छ ।

त्यस कारणले कानुनमा भएका व्यवस्थाहरुलाई कार्यान्वयको सहि मार्गमा अवतरण गराउने जिम्मा व्यक्तिको हुने हुनाले राज्यका अधिकार सम्पन्न निकायमा रहने व्यक्तिहरुले आगामी दिनमा यस किसिमका मानवीय चेतना माथि नै प्रश्न खडा गर्ने अपराधलाई रोक्नका लागि हरतरहले चनाखो हुनु जरुरी छ ।

मानव शरीरका लागी खतरा हुने पदार्थको नियन्त्रण गरी महिला तथा बालिकामाथि हुने हिंसालाई अन्त्य गर्नु राज्यको प्रमुख दायित्व हो । यसको लागी एसिडको बिक्री वितरणमा अनुगमन तथा उचित नियन्त्रण गर्न सकेमा सम्भावित धैरै अपराधलाई रोक्न सकिन्छ ।

त्यसैगरी घटनापछि पीडकको जरिवानाबाट मात्रै पीडितको उपचारलाई निर्भर गराउनु सर्वथा अन्यायपूर्ण छ । यसरी जरिवानाको रकमको हद तोक्नु भन्दा पीडितलाई उपचारका लागी आवश्यक खर्च पीडक तथा राज्यबाट भराउने वा उपचार गराउने व्यवस्था भएमा हाल कानूनमा भएको रिक्तता संवोधन हुन सक्दछ । पीडितले कानून बमोजिम पाउने क्षतिपूर्ति समेत कानूनी कार्यविधि अपनाएर प्राप्त गर्न लामो समय लाग्ने भएबाट पीडितले उपचार बापत अन्तरिम क्षतिपूर्ति पाउने व्यवस्थालाई कानूनी किताबका अक्षरमा मात्र सिमित नगरी यथासिगघ्र कार्यान्वयनमा ल्याउनु पर्दछ।एसिडसँग लडेर जितेकाहरुलाई राज्यले विशेष सुविधा, सम्मानको र पुनर्स्थापनाको व्यवस्था गर्नु पर्दछ । तर त्यसो गरेको पनि सुनिएको छैन ।

एसिडको कारोबार गर्नेहरुलाई लाइसेन्सको व्यवस्था गरी उनीहरुको नियमन तथा अनुगमन राज्यले कडाइका साथ गर्नुपर्दछ । अपराध भइसकेपछिको अनुसन्धान त छँदैछ, त्योभन्दा पहिले सबै सचेत भएर सकेसम्म अपराध हुनै नदिनेतर्फ सजग हुनुपर्छ । अपराध भई हालेमा पनि यस्ता क्रुर र अमानवीय अपराधका पीडितले न्यायको लडाई एक्लै लड्नु नपर्ने व्यवस्था मिलाई कानूनी राज्य भएको अनुभुति दिलाउनु पर्दछ।

अधिवक्ता अपेक्षा निरौला
काठमाण्डौ