Tag: वसन्त अनुभव

सर्जक- अवधेश सिंह
समीक्षक- लक्ष्मण अर्याल

लघुकथाकार अवधेश सिंहको जन्म २०१४ सालमा सिराहा जिल्लाको लक्ष्मीपुर गाउँपालिका ४, ब्रह्मपुरीमा भएको हो । गणपति सिंह र अञ्जनदेवी दनुवारका कनिष्ठ पुत्ररत्न हुन् उनी । हाल उनको बसोबास काठमाडौँको नागार्जुन गाउँपालिका २, शान्तिटोलमा रहेको छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अङ्ग्रेजी साहित्यमा र यु.एस.ए.बाट Teaching English to the Speakers of Other Languages विषयमा स्नातकोत्तरसम्मको औपचारिक शिक्षा आर्जन गरेका सिंहको मुख्य पेसा प्राध्यापन भए पनि हाल उनी अवकाशप्राप्त जीवन व्यतीत गरिरहेका छन् । वि.सं. २०३६ सालतिर ‘दुपहरिया मे डुबैत सूर्य’ शीर्षकको कथा प्रकाशित गराएर साहित्ययात्रामा लागेका सिंहको ‘अवोध अभिलाषा’ शीर्षकको लघुकथा नै पहिलो लघुकथा हो जुन ‘नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च’ नामक लघुकथाप्रधान फेसबुक पत्रिकामा २०७६ सालमा प्रकाशित भएको देखिन्छ ।

‘मरजाद’ लघुकथाकार सिंहको पहिलो प्रकाशित लघुकथासङ्ग्रह हो । प्रकाशन संस्था नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च र प्रकाशन वर्ष २०८१ वैशाख रहेको यो कृति एक मात्र प्रकाशित साहित्यिक पुस्तकका रूपमा दखिएको छ । हुनत सिंहका ‘मरजाद’का अतिरिक्त अन्य ४ वटा कृतिहरू पनि प्रकाशनमा आएका छन् । उनका साहित्येतर ४ कृतिमध्ये ३ वटा अङ्गेजी भाषामा र एउटा नेपाली भाषामा लेखिएको छ । अङ्ग्रेजी भाषामा लेखिएका पुस्तकहरू अङ्ग्रेजी भाषा सम्बद्ध नै छन् भने नेपाली भाषामा लेखिएको कृति दनुवार संस्कृतिको चिनारीसँग सम्बन्धित छ । आफ्नो भाषा र संस्कृति मासिए पहिचान पनि बिलाउँदै जान्छ । पढेलेखेका मानिसहरूले आफ्नो भाषा अनि संस्कृतिलाई बिर्सिंदै गएको आजको सन्दर्भमा दनुवार संस्कृतिसँग सम्बन्धित यो पुस्तक निकै उदाहरणीय पनि रहेको छ ।

‘मरजाद’मा ५४ वटा लघुकथाहरू सङ्ग्रहित छन् । यी मध्ये एकपदीय र द्विपदीय संरचनाका शीर्षकहरू २६/२६ वटा छन् भने चतुष्पदीय संरचनाका शीर्षक २ वटा छन् । मर्यादा अर्थ बोकेर आएको कृतिको मूल शीर्षक आकर्षक छ तर यो शब्द प्रयोगमा अचाक्ली आइरहने शब्द भने होइन । यो शब्द लेखकको गाउँठाउँतिर बढी प्रयोग गरिने पनि हुनसक्छ । आयामका दृष्टिले ५३ वटा लघुकथाहरू २/२ पेजका र एउटा १ पेजको छ । भूमिका, विषयसूची (लघुकथा क्रम भनिएको) र अन्यका लागि १२ पेज र लघुकथाको पाठ्य रूपका लागि १०७ पेज खर्चिएको छ । लघुकथाका विषयहरू हाम्रै समाज वरपरका नै छन् । लेखकले कोरा कल्पनालाई यथार्थिक कल्पनालाई नै बढी महत्व दिएका छन् ।

‘मरजाद’भित्रका लघुकथाहरूलाई सर्सर्ती हेर्दा कुनैमा शीर्षक प्रभावी छ भने कुनैमा विषयवस्तु प्रभावी छ । कुनैमा सामाजिक यथार्थ बलियो बनी आएको छ भने कुनैमा आदर्शतिर ढल्किएको स्थिति छ । कुनैमा परिवेशको सजीव वर्णन छ भने कुनैमा स्थानीय भाषासंस्कृतिको रङ्गीन तस्बिर छ । कुनैमा कर्मवादी चिन्तन हावी छ भने कुनैमा शैक्षिक जागरणको स्वरलाई बुलन्द बनाइएको छ ।

अन्त्यव्यवस्थापनका दृष्टिले अधिकांश लघुकथाहरू सशक्त नै छन् । लघुकथाहरूमा व्यङ्ग्य सघन छ । सम्वाद प्रभावकारी छन् । भाषा सरल र कताकति स्थानीय रङ घोलिएका छन् । लघुकथामा नेपालीमा कमै प्रयोग गरिने तत्सम शब्द पनि यदाकदा टुप्लुकिन्छन् । यस्ता शब्द प्रयोग गर्दा लेखकले निकै ध्यानपूर्वक प्रयोग गरेकाले पढ्दा ती बिझाउने खालका भने छैनन् । लेखकले सङ्ग्रहका लघुकथालाई त्यत्तिकै लहडमा नलेखी सोची–बुझी–संझी लेखेका हुन् भन्न सकिने ठाउँ छ । लेखनमा परिपक्वता झल्किएको छ । लेखकमा अन्तर्निहित बौद्धिक व्यक्तित्वले लघुकथा लेखनमा उनलाई राम्रै सघाएको छ । तर यति हुँदाहुँदै पनि ठाउँ ठाउँमा मुद्राराक्षसले भने बिछट्टै सताएको भने छ ।

साताका तीन लघुकथा हिमालयन दृष्टि र नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च बिचको सहकार्यमा सञ्चालित साप्ताहिक स्तम्भ हो । यस स्तम्भमा नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चको भित्तोमा साताभर प्रेषित लघुकथाहरू मध्ये मञ्चले छानेर पठाएका उत्कृष्ट तीन लघुकथाहरू प्रकाशन हुने गर्दछन् ।

यस साताको (६४औँ) शृङ्खलालाई बा विशेष मानी बुबाको मुख हेर्ने विषय समेटिएका मध्ये लघुकथाकार रञ्जुश्री पराजुलीको लघुकथा ‘मर्निङ्ग वाक’, लघुकथाकार खगेन्द्र बस्यालको लघुकथा ‘गहना’ र लघुकथाकार ध्रुवराज थापा ‘पुरूष’को लघुकथा ‘उच्च सम्मान’ उत्कृष्ट तीनमा छनोट गरी प्रकाशन गरिएको छ ।

——————-<•>——————

[१]
लघुकथा: मर्निङ्ग वाक

✍️ रञ्जुश्री पराजुली
दिनमा कम्तीमा पनि पाँच हजार पाइला हिँड्नुपर्छ । हिँडाइ पनि एकप्रकारको उपचार नै हो भन्ने भनाई आजभोलि यत्रतत्र सुनिन्छ । हिँडाइले अनेकौँ रोग निको पार्छ भनेको सुनिन्छ । त्यसैले अझ कोही त सातदेखि दस हजार पाइलासम्म हिँड्नुपर्छ भनेर नाडीमा बाँधेको वाकिङ्ग सेस्टेप देखाउने घडी हेर्दै हिँड्छन् । एकदिन लौ त भनेर म पनि बिहान छ बजेतिर हिँड्न निस्किएँ । पिच सडकमा बिहानको स्कुलको बसहरू हुइकिरहेका देखिन्थे ।

पेटीमा वृद्ध, युवा आदि हिँड्नेको लर्को नै थियो । ठूलाठालुहरू सडकको पेटीमा आफ्ना पाल्तु कुकुरलाई हगाउन ल्याउने पनि निकै देखिन्थे ।
उनीहरू मध्ये एउटाले अर्को कुकुर मालिकसँग उसको कुकुर सुम्सुम्याउँदै ‘राम्रो रहेछ । कुन ब्रीडको हो ? कति पर्यो ?’ भनेर सोध्यो ।
“यो ल्याब्रे सेपर्ड हो । पचास हजार पर्‍यो ।” तपाईँको के ब्रीडको सानो लामो कान भएको कालो सेतो रङ्गको राम्रो रहेछ ।”
“यो बर्नी डुडल मिनी हो । यस्को साठी हजार पर्‍यो । मेरी छोरीले यही चाहियो भन्न थाली ।”
यसरी ती दुई सम्भ्रान्त नवधनाड्यहरूले आफ्ना मूल्यवान पाल्तु कुकुरहरूको प्रशंसा गर्दै कुकुरलाई सडकमा हगाएर ‘बाई बाई’ भन्दै आ-आफ्ना आलिसान बङ्गलोतिर लागे । अरूको कुरा सुन्नु त राम्रो होइन तर उनीहरूभन्दा पछि परेकोले नसुनुभन्दा पनि मैले उनीहरूको सबै सम्वाद प्रत्यक्ष सुनेँ ।

हिँडदा हिँडदै एउटाले सडकको बिचमा थुप्रिएको एक रास ठूलै कुकुरको आची टेक्यो । छि: छि: र दुर्दुर गर्दै “छोराले आमेरिकाबाट भर्खर पठाइदिएको लेटेस्ट ब्रान्डेडे मेरो नयाँ महङ्गो दुई सय डलर पर्ने स्पोर्ट्स सु …” भन्ने चीत्कार उस्को मुखबाट निस्कियो ।
——————-<•>——————

२)
लघुकथा: गहना

✍️ खगेन्द्र बस्याल
-“गहनाले झकिझकाउ हुँदा कति राम्री तिमी त !” शारदाले विमलालाई भनिन् ।
विमलाको भनाइ रह्यो, -“मेराभन्दा राम्रा गहना तिमीसँग छन् ।”

शारदाले प्रतिक्रिया जनाइन्, -“के भनेकी, तिमीसँग जति गहना छन्, त्यसको एक चौथाइ पनि छैन मसँग ।”
विमलाले हाँस्दै भनिन्, -“सासूआमाले मेरी बुहारीसँग एक नम्बरी सुन, चाँदीको अतिरिक्त हिरामोतीका गहना समेत प्रयाप्त छन् भनेर फाइँफुट्टी लगाउनु भएको थियो र !”

शारदाको कथन रह्यो, -“मैले भनेको होइन, देखेको मात्रै कुरा पत्याउँछु । कहिलेकाहीँ कसैको केहीबेरलाई लगाएको गहना देखेर झुक्किनु भयो कि ?”
शारदाले हँसाइन्, -“आफ्नो वा अरूको लगाएको हो, अनुहारले नै बताउँछ नि !”
विमलाले जिज्ञासा राखिन्, -“उसो भए ल भन त मेरा गहना के के देखेकी छ्यौ ?”

शारदाले स्पष्ट पारिन्, -“बोल्ने कला, कसैलाई दुःख परेको बेला सम्झाउन सक्ने क्षमता, नाच्न गाउनमा विलक्षण प्रतिभा, सामाजिक कार्यमा अग्रसरताको कारण तिमी समाजकै गहना बन्न सफल भएकी छ्यौ। वास्तवमा त्यो सक्कली गहना मसँग छ त !”

तिलोत्तमा ९ सरस्वती पथ, रुपन्देही
——————-<•>—————–
३)
लघुकथा: उच्च सम्मान

✍️ ध्रुवराज थापा ‘पुरूष’
-“भाइ साहब ! हम आपके साथ एक फोटो ले सकते हैँ ?”
शैक्षिक सम्मेलनमा सहभागी एक भारतीय शिक्षकले मलाई अनुरोध गरे ।
-“अरे भाइ, क्योँ नहीँ ! आइए न लिजिए ।” भारतको राजस्थानस्थित शान्तिवनमा आयोजित शैक्षिक सम्मेलनमा सहभागीता जनाउन पुगेको मैले सहजै स्वीकारोक्ति जनाएँ ।

उनले मसँग टाँसिएरै फोटो खिचे । उनका समूहका साथीहरूले पनि मसँग उत्साहकासाथ फोटो खिचाए । ग्रुप फोटो पनि प्रसस्तै खिचे । उनीहरू मसँग फोटो खिचाउन पाउँदा दङ्ग थिए । म पनि फुरूङ्ग परेँ ।

बिहानीको नास्ताको समयमा खाली समयको सदुपयोग गर्दै सम्मेलनमा सहभागी भारतीयहरूको अरू धेरै समूहले मेरो साथमा त्यस्तै सद्भाव प्रकट गरे । पर्याप्त फोटो खिचे । महिलाहरूले पनि त्यसै गरे । मिलाइमिलाइ फोटो खिचाए । देख्नेहरूलाई लाग्थ्यो होला ‘म ठूलै सेलिब्रेटी हुँ ।’
भिडले उत्साहपूर्वक यो दृष्य नियालिरहेको थियो । म भने गर्वले दङ्ग थिएँ ।
मेरो महत्त्व बढेको देखेर फोटो सेसनको समयपछि सम्मेलनमा सहभागी हुन आएका अर्का एक नेपाली साथीले मसँग जिज्ञासा राख्नुभयो,
-“आज हाम्रा छिमेकी मित्रहरूले तपाईँको निकै सम्मान गरे, खै हामीसँग त त्यस्तो गरेनन् !”
मैले उत्तर दिएँ, -“उनीहरूले मलाई सम्मान गरेका हैनन्, न म कुनै चर्चित मान्छे, न मैले उनीहरूलाई चिनेको नै छु ।”

-“त्यसो भए त्यत्रो सम्मान केको लागि थियो त ?”
साथिले सोधे । मैले प्रतिउत्तर दिएँ,
-“मेरो शिरमा उच्च सगरमाथा समान ढाका टोपी सजिएको छ नि त !”

काभ्रे, पनौती, टौखाल
हाल: कपन,काठमाडौँ
——————-<•>——————-

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३६ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ६१ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे । यो उत्साहपूर्वक सहभागिताका लागि सम्पूर्ण सहभागीहरूमा संयोजक म्यामराज राईले हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभएको थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३६ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
उसको आज आएन
भोलिले जुग खायो
गाइएको गीत गाएन ।
२,
लम्बेतान कहानी कह्यो
कसले देख्यो अरुण ?
अनगिन्ती पानी बह्यो ।
३,
आजले भोलि ठेलिरह्यो
पहाडको दु:ख सम्म्याउन
हिजोले आज पेलिरह्यो ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  रहरले होकी करले
  बाँचेका खाना नपाई
  गरिब दुःखी तरले ।
  २,
  आँसु कसैले नदेखोस्
  अर्काको खोसेर नखानु
  दुःख सधैँ मेटोस् ।
  ३,
  हजार सपना देख
  कर्म गरेर देखाऊ
  झिल्का सधैँ लेख ।
• अम्बिका अधिकारी, झापा बिर्तामोड
  …
  १,
  टुप्पोबाट पलाउने नासिन्छ
  घमण्ड बढ्छ मनमा
  उचालिँदै तल भासिन्छ ।
• ताराप्रसाद चापागाईँ, धुनिबेसी
  …
  १,
  तिम्रो वचन कस्तो
  बिजाई मुटुमा चसक्क
  किन गर्‍यो यस्तो ?
  २,
  कसरी भुलौँ अतितलाई?
  कोशिस जारी राखें
  सकिएन बस्न रमाई ।
  ३,
  भुल्न प्रयास गरेँ
  त्यही भएर ठाउॅं
  छोडी अन्तै सरेँ ।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, रामेछापः-सुनापति-१
  हालः-क्यानडा,क्यालगरी।
  …
  १,
  मलाई भेट्न बोलाएर
  केही कुरा नबोली
  चुपचाप बस्यो टोलाएर ।
  २,
  पहाडमा दिनदासा सुरु
  विकासको काम छैन्
  पहिरो खस्छ खुरुखुरु।
  ३,
  मायाको कुरा गर्‍यो
  सॅंगै बस्छु भन्दा
  ऊ पछाडि सर्‍यो ।
• ललिता गिरी सिन्धुली
  …
  १,
  माफी माग्नुपर्ने मैले
  बिनासित्ती तिमी झुकिदियौ
  आफ्नैले सताउँछन् ऐले।
  २,
  हिॅंड्यौ बिरालोको चालमा
  घचाडेर लडाए साथीहरूले
  जुवाडे, फटाहाहरूको खालमा।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप काठमाण्डौ
  …
  १,
  संविधानभन्दा पनि माथि
  कोही हुन सक्दैनन्
  होइन त साथी!
  २,
  संविधानमा मौलिक हक
  छ उल्लेख गरिएको
  लाग्छ बोल्नलाई धक।
  ३,
  वीर योध्दाको योगदान
  भन्दछन् फेरि सबै
  उत्कृष्ट नेपालको संविधान।
• सतीश पण्डित, भानु -६, चुँदी, तनहूँ (हाल चनपा ६ मातातीर्थ)
  …
  १,
  हिजोआज प्रेममा परे
  थाहा छैन खोइ !
  मैले के गरे ?
  २,
  बाउले गर्छन् गाली
  हिजोपनि कुटेका हुन्
  उचालेर हलोको फाली ।
  ३,
  दिमाग घुम्छ किन ?
  मैले सक्दिन तिमीलाई
  चोखो माया दिन ।
• लक्ष्मण देउवा डोटी
  …
  १,
  बतास यहाँ चल्दैछ
  होसियार दलाल हो
  तिम्रो सत्ता ढल्दैछ ।
  २,
  यहाँ भाँड्नसम्म भाँडिसके
  नभएको सपना देखाइ
  यहाँ ढाँट्नसम्म ढाँटिसके ।
  ३,
  यहाँ खोला तर्दैछ
  जीवन गइसक्यो फेरि
  यिनकै भर पर्दैछ ।
• दीप गोले तामाङ, रौतहट
  …
  १,
  लगाएको ढाका टोपी
  कति राम्रो सुहाएको
  कालो कपाल छोपी ।
  २,
  बसिन् उनी थचक्क
  आइ मेरो काखैमा
  भयो मन चसक्क।
  ३,
  भाषण एउटा कुरा
  मख्खै पारी बोल्छन्
  भित्र चलाई छुरा ।
• अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’, पाँचखपन न. पा. ६ संखुवासभा
  …
  १,
  देश बेचेर खायो
  जनता चुपचाप छ
  नेता धेरै रमायो।
  २,
  लिम्पियाधुरा नेपालको भन्छ
  खाना पाए चुपचाप
  अनि देश बन्छ?
  ३,
  शरणार्थी काण्ड कता ?
  सुनिन्दैन आवाज अहिले
  भ्रष्टाचारी गए जता।
• एवाइ प्रभात, सहिदभुमि, धनकुटा
  …
  १,
  जिन्दगी त्यसै चल्दैन
  मेहनत नगरे कसैले
  चुलोमा आगो बल्दैन ।
  २,
  नाजिक बनेर आयो
  आफू राम्रो भएर
  मलाई नराम्रो बनायो ।
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  मन सकिँदैन सिउन
  सङ्घर्षले सिकाउँछ यहाँ
  साहसिक जीवन जिउन ।
  २,
  बेकार जगमा लुकेर
  तरुवर बृहत् भए
  आखिरमा जाने सुकेर ।
  ३,
  बाधा हुनेछ बेअसर
  नित्य चिन्तन गरेमा
  जीवनमा नरहने कसर ।
• कार्की डिबी माकुम, सुनवल-४, नवलपरासी
  …
  १,
  फुरफुर नगर नासिन्छ
  घमण्डी चालको विचार
  आफै यहाँ भासिन्छ।
  २,
  कस्तो रहेछ चाला
  अरूलाई मारेर जिउने
  पर्ला अरूको पाला।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  भ्रम मात्र छर्छन्
  पुरा गर्छु भन्दै
  झुटा आश्वासनले भर्छन् ।
  २,
  गर्दै कुरा खासखुस
  यताउता मिलेन भन्दै
  नेताहरूले खाइरहन्छन् घुस ।
  ३,
  निकाल्न सक्नुपर्छ जुक्ति
  यो घुसखोरी नेताबाट
  कसरी पाइन्छ मुक्ति ?
• हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी -१, धादिङ
  …
  १,
  प्रेम अचम्मको हुने
  एकैछिन बोल्न नपाउँदा
  मन धेरै रुने ।
  २,
  टुप्पोबाट पलाएको मातिन्छ
  बढ्छ अहङ्कार धेरै
  आखिरमा छिनैमा मासिन्छ।
  ३,
  मनको कुरा लेखेर
  भविष्य आफै बनाऊ
  सुन्दर सपना देखेर ।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी ५ संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर ।
  …
  १,
  जनताको राज भन्छन्
  आफै टन्न खाई
  भोट मात्रै गन्छन् ।
  २,
  नेताको भ्रष्ट मति
  जनताको ॲाखामा आँसु
  हाम्रो देशको गति ।
  ३,
  सम्पतिको भण्डार गन्छ
  जनतालाई चाहिन्न केही
  छादुन्जेल खाएर भन्छ ।
• राजेशराज गड्तौला, कॅाडाघारी, काठमाण्डौ
  …
  १,
  सम्भावनाको घर
  विदेश दौड़ने बाध्यता
  हातमुख नजोरिने डर ।
  २,
  माटो सुहाउँदो रोजगारी
  मजबुत समृद्धिको बाटोमा
  भरौँ सिर्जनाले खेतबारी ।
• ममता पौडेल, बुढीगङ्गा -२,मोरङ
  …
  १,
  हिजोआज अनि भोलि
  आजको सदुपयोग गरौ
  अवश्यै भरिनेछ झोली।
  २,
  जीवन एक यात्रा
  हिडेँ चोटि पुगिन्छ
  न हिडेँ जात्रा।
• बिके मुखिया, दार्जिलिङ भारत।
  …
  १,
  परेको छ गारो
  पाखुरीले साथ दिँदादिँदै
  नहेप यति सारो ।
  २,
  लेख्नु धेरै थियो
  अधिकार आउला भनेर
  हेर्दाहेर्दै संसदले पियो ।
  ३,
  शिक्षक आन्दोलन आयो
  सहमतिलाई जेल पठाउँदा
  कसले के पायो ?
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर (हाल- एनेलकुटी, सिरहा)
  …
  १,
  जो अन्याय अत्याचारी
  अधोगति देख्छौ देख्दैनौ
  ए काला भ्रष्टाचारी ।
• प्रेम थापा “मन”, बागलुङ
  …
  १,
  संविधान देखाउने लेखियो
  न्याय छैन गरिबलाई
  हत्यारा बाहिर देखियो ।
  २,
  रास्ट्रको अपमान गर्दै
  नेता राजनीति गर्छन
  आफ्नो झोला भर्दै ।
• रबि पौडेल, दक्षिण भारत पाण्डेचरी ।
  …
  १,
  श्रमिकले पाउने अधिकार
  दिन गाह्रो मालिकलाई
  गर्छौ किन प्रतिकार ?
  २,
  रुझिभिजि रोज कमाएको
  मालिकलाई नाफा पुर्‍याएर
  पाउने हक जमाएको ।
  ३,
  सङ्घर्ष भएर पहिले
  आफ्नो अधिकार पाउनलाई
  चाडपर्वको मुखमा जहिले ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ।
  …
  १,
  धोका दिन्न भनेर
  हिसाब चुक्ता गरायो
  पाई पाई गनेर ।
  २,
  विश्वासघात भयो भन्दै
  पश्चात्ताप गर्छ ऊ
  दुःखले विह्वल बन्दै !
  ३,
  सुन्दर फूल देखियो
  लोभि नजर दौडाई
  काँडा मात्रै टेकियो।
• विवश पारदर्शी, झापा
  …
  १,
  हेर सारा गगन
  बादल वर्षालाई हाँस्दै
  सकेको पीडा सहन !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  दु:खको घैलो फोडिॅंदैन
  कुनै काम नभएपछि
  हातमुख पनि जोडिॅंदैन ।
  २,
  नगर्दा हुन्छ रहर
  गधा धोएर गाई
  बनाउन सक्दैनौ जिन्दगीभर ।
  ३,
  भ्रममा रुमलिन्न मित्र
  लाग्न थाल्यो तिम्रो
  नेताको जस्तो चरित्र ।
• पृथक प्रकृति ,झापा
  …
  १,
  दुःख सम्झी नरुनु
  सुख अवश्यै आउँछ
  सधैँ सकारात्मक हुनु।
• अरुण कुमार भुजेल, दार्जीलिङ्ग भारत।
  …
  १,
  ठोकेर मुटुमा किला
  खोज्दैछे ओठमा मुस्कान
  छन् आँखा रसिला ।
  २,
  सपना अपूरो अधुरो
  चारैतिर छ अन्धकार
  जीवनको ज्योति मधुरो ।
  ३,
  कालोनिलो निस्पट्ट सगर
  लाग्दैछ आजकल मलाई
  जिन्दगी मरुभूमि बगर ।
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  भन्नलाई स्वयम् मेरो
  सिन्दुर लगाई जग्गेमा
  घुमाइदिनु उसलाई सातफेरो ।
  २,
  दिन पनि खुलेको
  आहा! दशैँको बहार
  धान पनि झुलेको ।
  ३,
  घाम लाग्यो घमाइलो
  दिनमा गर्मी भएपनि,
  लाग्छ साह्रै रमाइलो ।
• अमृत कोइराला, पोखरा
  …
  १,
  कोही नपाएर खान
  भोको यहाँ सबै
  सन्तुष्टि खोज्न जान।
• सुनगाभा पोखरेल, हाल: नेपालगन्ज
  …
  १,
  कसरी खोलूँ बह ?
  चम्किलो रातमा देखिन्छ
  जमिएला सुखको दह !
• जनक बिसी, दक्षिणभारत कोचिन
  …
  १,
  आयो महिमा शारदको
  धरती अति शोभायमान
  भयो अन्त्य मेघको ।
  २ ,
  झुल्यो धानबाला खेतमा
  सयपत्री मखमली हाँस्यो
  रम्यो तनमन उल्लासमा ।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनपा १४ साँगाबजार
  …
  १,
  उजाड भएपछि पाखाहरू
  सुख्खा रहे यहाँ
  हेर्ने पनि आँखाहरू ।
  २,
  आउँदैछन् हाम्रा चाडपर्व
  सुखद बनून् क्षणहरू
  लागोस् सबैलाई गर्व ।
  ३,
  सुनौलो रहोस् बिहान
  अन्तिम गन्तव्य हाम्रो
  केवल हो चिहान ।
• त्रिलोचन भण्डारी, मेचीनगर, झापा
  …
  १,
  चाड पर्वको भेल
  चामल छैन घरमा
  कसरी पकाउने सेल ?
  २,
  विदेशिएको छोरा टाढा
  दिलमा स्नेहको भावले
  बल्झन्छ घाउ गाढा ।
  ३,
  सुचना संचारको नाउमा
  प्रवेश भएर आजकल
  छाडा केटाकेटी गाउॅंमा ।
• हिरालाल न्यौपाने, बानपा ८ काेटमाैला सल्यान
  …
  १,
  देश बेथितिले चल्छ
  अराजक जातततै देख्दा
  युवाको मन जल्छ।
  २,
  खेत बाँझो देखिन्छन्
  बन्द छन् उद्योगहरू
  युवा जति बेचिन्छन् ।
  ३,
  नेताको झगडा हुन्छ
  जनताले दुःख पाउने
  गुनासो कसले सुन्छ?
• कृष्ण बजगाई, भक्तपुर
  …
  १,
  भित्रिँदै छन् चाडपर्व
  महङ्गी आकाशियो झनै
  लागेन खासै गर्व ।
  २,
  खेतबारी बाँझो राखेर
  लहैलहैमा हिँडेका युवा
  फर्किन्छन् दु:ख चाखेर ।
  ३,
  नभुलौँ भाषा भेषलाई
  गरेर पौरख यहीँ
  स्वर्ग बनाऔँ देशलाई ।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  सत्य कहाँ गएछ
  यो धर्तीमा कसैलाई
  फूल काँडा भएछ ।
  २,
  जात्रा देखाए धेरै
  असल आफू मात्रै
  हारेर जित मेरै ।
• रामप्रसाद पुरी, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  सुखमा खुसी हुन्छ
  सम्हाल्न जानेन भने
  दुःखमा परेर रुन्छ !
  २,
  खास कोही भेटिएन
  भ्रममा पार्ने मात्रै
  अन्योलको वातावरण मेटिएन !
  ३,
  परिक्षा लिँदा दिँदा
  जीवनले मोड फेर्छ
  बेला बेला झुकिॅंदा !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान🇧🇹
  …
  १,
  रङ्गिॅंदै छन् गाउँघर
  चाडपर्वले छोएर होला
  रित्तिॅंदै छन् शहर ।
  २,
  सुनसान परदेशको बसाइँ ,
  याद आउँछ गाउँघरको,
  बस्नुछ आँखा रसाई ।
• भुपेन्द्र राना मगर, धादिङ
  …
  १,
  सुन्दर जीवनको पाटो
  अकालमै चुँडेर यसलाई,
  नबनाऔॅं माटोको धुलो ।
  २,
  जीवन कर्कलाको पानी
  सुख दुःखसॅंग जुधेर,
  सबैले कटाऔॅं जिन्दगानी ।
  ३,
  मन बनेमा निराश
  दिक्क लाग्ने बाँच्नलाई,
  खुसीको नहुने आस ।
• सीमा कार्की समर्पण, मेलचोक पर्सा
  …
  १,
  जोडी राधाकृष्ण जस्तै
  देखियो हजुरको पनि
  प्रसंशा चौतर्फी प्रशस्तै ।
  २,
  दुरी बढ्यो अचेल
  हामीबिचको आज किन ?
  हुनुपर्ने देखियो सचेत ।
  ३,
  कहानी राम सिताको
  लेख्नुपर्ने भयो फेरि
  आउॅंछ यो युगबिनाको ।
• ईश्वर साउद(भिक्षु), रामारोशन गाउँपालिका ६ सुदुरपश्चिम अछाम
  …
  १,
  पाउन छोड्यो रासन
  अहोरात्र रुन्छ देश
  निरङ्कुश भयो शासन !
  २,
  मत्स्य न्याय भयो
  खोसिए मौलिक हक
  आशा भरोसा गयो ।
• ऋजु दिल्पाली, ईटहरी १ सुनसरी
  …
  १,
  जताततै घेरेको अभावले
  गरी खाने ठाउँबाट
  हटाइएछ राजनीति दबाबले।
  २,
  अधिकार पाउने आसमा
  खान छैन पेटभरि
  फर्के चरी बासमा।
  ३,
  कहिले पाउने अधिकार
  लडाइँको मैदान खाली
  गर्छ कस्ले प्रतिकार ।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  बादलले पानी पार्दछ,
  दुखलाई बाँडेर नलिए
  सहर्ष आँसु झार्दछ।
  २,
  रुखमा कोइली करायो,
  वसन्त आएको देखेर
  वर्षाद ऋतु डरायो।
• होमप्रसाद नेउपाने, धरान, सुनसरी
  …
  १,
  समयमै सोच्नुपर्छ अब
  पछुतो मानेर हुदैन,
  बिग्रन सक्छ जब।
  २,
  मान्छे भन्न डराउॅंछ
  आखालाई दोष किन,
  मनले मन पराउॅंछ।
  ३,
  मन पराउनु राम्रो
  धोका नदिनु कसैलाई,
  बैगुनी बानी हाम्रो।
• शंकर कार्की
  …
  १,
  केहि लेख्न खोजे
  शवहरूको माला उनेर
  झिल्का कविता रोजे ।
  २,
  भावना पोख्ने ठाउँ
  साहित्यमा कविता हेर
  तीन लाइनको नाउँ ।
• बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई ४ झापा
  …
  १,
  आँशुले मुख धोएर
  समस्या झनै बल्झिन्छ
  हुँदैन समाधान रोएर!
  २,
  चाहना थिएन भन्ने
  आशा लागेर हो
  तिम्रो नजिक बन्ने!
• मन्दिरा सेढाई, मलेखु,धादिङ
  …
  १,
  राष्ट्रिय नेता रमाए
  निर्दोषको पसिनामा
  कस्तरी हैकम जमाए।
  २,
  सदमा हल्ला चल्दैछ
  भ्रष्टाचारी नेताले आज
  निर्दोसको आँखा छल्दैछ।
  ३,
  भयो सबैलाई थाहा
  नेताको भाषण शैली
  सबैलाई भयो चाहा।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  स्वार्थी मानिसको जात
  बेकम्मा बन्दैछ आफू
  उठाउन नजान्दा हात।
• कोपिला अधिकारी, गोरखा
  …
  १,
  बढायौ अचेल दुरी
  नढाँटीकन भन लौ
  के पर्यो मजबुरी?
  २,
  मायाप्रीतिको सुँइको पाए
  अबदेखि तिमीसँग भेट्न
  घरमै प्रतिबन्ध लगाए l
  ३,
  नबस्नु कत्ति पिरमा
  मायाको जित हुनेछ
  रहेछ भने तक्दिरमा l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी
  …
  १,
  जनता दुःखमा घेरेको
  छैन अलिकति फिकिर
  नेता टुलुटुलु हेरेको।
• बिरेन्द्र चौधरी, इटहरी, सुनसरी
  …
  १,
  देखाउनेको भिड लाग्छ
  भित्री कुरा बुझ्दैनन्
  उसकै पछि भाग्छ।
• शोभा आचार्य गौतम, काठमाडौँ
  …
  १,
  मनैबाट निकालौँ तितोपिरो
  एकैबारको जिन्दगी बाँच्दा
  बनाऔॅं सबैले सुवासिलो।
• विष्णु पंगेनी(पाण्डे ), वालिङ -स्याङ्जा
  …
  १,
  शरद् महिना आयो
  गाउँ घरमा रमाइलो
  चाडपर्वमा खुसी छायो ।
  २,
  साहुले दिएको ऋण
  हुन्छ होला अप्ठ्यारो
  हुनेछ तिर्न घृण !
  ३,
  खर्चमा नहौसनु पर्वमा
  एक छाक अन्न
  अघाएर परौँ गर्वमा
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  भ्रष्टले मृत्यु देख्दैन
  लुट्छ जीवनभर देशलाई ,
  इज्जतले नाम लेख्दैन।
  २,
  इमानीले गर्छ कर्म
  अँगाल्छ सेवाको धारणा ,
  गर्छ ठूलो धर्म।
  ३,
  भोलि बिहान हुनेछ
  उदाउनेछन् कोही इमानी ,
  दुःखीको मन छुनेछ।
• सुस्मिता अधिकारी, काठमाडौँ
  …
  १,
  मेटिन्छ कहिले आशा,
  लासको श्वासमा अडी ,
  चाडमा नखेल्नु पासा ।
  २,
  रुपैया खल्तीमा भए
  भइन्छ पीडामा हेर
  आवेग भेलमा गए ।
  ३,
  त्यसैले समय गति,
  बुझेर मानिस हिॅंडे ,
  सुध्रिन्छ उसको मति ।
• जी.वि.कश्यप, घोराही, दाङ
  …
  १,
  आफ्नो कर्तव्य बुझौँ
  कान छाम्ने गर्नुपर्छ
  समयमै सबै सुझौँ ।
  २,
  धानको बाला लहराएको
  परिश्रमी किसान हर्षित
  दसैँको तरङ्ग तरङ्गाएको ।
• धनमाया चौधरी, कैलाली
  …
  १,
  समयले फन्को मार्‍यो
  उकाली ओराली गर्दै
  अघि बाटो सार्‍यो ।
  २,
  भर्न खोजीमा रहेछु
  हरेक इच्छाका झोलीहरू
  सबै कुरा सहेछु ।
  ३,
  भत्किन्छ सपनाको महल
  बनाउने कोसिसमा हुन्छु
  खुसीको गर्छु पहल ।
• पुष्पा राई, बादेल, खाेटाङ ।
  …
  १,
  मुटुको हुन्छ चिरफार
  प्रेमको घारीमा पसेपछि
  नहुने रहेछ उपचार ।
  २,
  हरपल उसैको चाहना
  बुझ्नेले नबुझ्नेपछि बेकार
  मुटुभरि गुम्सिएका भावना ।
  ३,
  गर्छु आज वारपार
  निकाली फाल्छु उसलाई
  ठानी काँडे झार।
• रुना कर्माचार्य दाहाल, चितवन
  …
  १,
  गर्छौँ हामी गर्व
  राम्रो लाग्छ हामीलाई
  हाम्रै आफ्ना चाडपर्व ।
  २,
  हाम्रो संस्कृति बचाऔॅं
  मौलिकता बचाई राख्न
  सारा विकृति हटाऔॅं ।
  ३,
  आचार विचार हाम्रो
  सादा जीवन जिउँदा
  हुन्छ सधैँ राम्रो ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम ,सूर्य विनायक २, बालकोट ,भक्तपुर ।
  …
  १,
  दसैँ पनि आयो
  नेपाली मनहरूमा सधैँ ,
  हर्ष खुसीले छायो ।
  २,
  आउँदैछन् देशमा चाडपर्व
  नेपाली हुनामा मलाई ,
  लाग्छ सधैँ गर्व ।
• श्रीकृष्ण धामी, बझाङ

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::

साताका उत्कृष्ट झिल्का कविताको २८ औँ शृङ्खला सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा उक्त शृङ्खला हरेक हप्ता सञ्चालन गर्ने गरिन्छ । झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्ने हेतुले यस शृङ्खलाको सुरुवात गरिएको यसका परिकल्पनाकार एवम् प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

यस शृङ्खलाका लागि हरेक हप्ताको आइतवारदेखि शुक्रवार अपरान्हसम्म झिल्का कविता फेसबुक समूहको भित्तोमा प्रेषित गरिएका झिल्का कविताहरू मध्ये उत्कृष्ट तीन जना झिल्काकारहरूका ३/३ झिल्काहरू छ्नोट गरी प्रकाशन गर्ने गरिन्छ । जसको संयोजन झिल्काकार एवम् झिल्का कविता अभियन्ता धनुष न्यौपानेले गर्दै आउनुभएको छ ।

साताका उत्कृष्ट झिल्का कविता शृङ्खला- २८ का लागि झिल्काकारत्रय नवराज भट्ट, सुनगाभा पोखरेल र भुपेन्द्र के.सी.का उत्कृष्ट झिल्का कविताहरू छनोटमा परेको संयोजक न्यौपानेले बताउनुभयो ।

साताका उत्कृष्ट झिल्काहरू

---

[१]
१.
हेर सरकारकाे चाल
धम्क्याउँछ उल्टै दाेषी
कानुनको छ बेहाल ।
२.
गल्ती नगर्ने डर्दैन
गर्छ निर्धक्क सामना
कदापि पछाडि सर्दैन ।
३.
सुशासन कायम गर्नू
नत्र भ्रष्टाचार राेकिन्न
यसमा अगाडि सर्नू ।
✍️
नवराज भट्ट
कञ्चनपुर

---

[२]
१.
परिरहेछ भदौरे झरी
गुन्जन पानीको थोपाको
भेट्नु मायालाई कसरी ?
२.
मौलिक हाम्रा चाडपर्व
हुन् धरोहर खुसीका
साच्चिँकै लाग्छ गर्व ।
३.
कलिला उमेरका नानी
हुन्छन् खुल्ला दिलको
सबैसँग हाँसिरहने बानी !
✍️
सुनगाभा पोखरेल

---

१.
चलिरहेछ पितृ पक्ष
श्रद्धाभावले अर्पण गराैँ
दान पितृदेव समक्ष ।
२.
पूर्वजले आँखा देखाए
सानामा हुर्काई बढाई
हामीलाई टाठाे गराए ।
३.
ठूला भयाैँ अहिले
अझै ज्ञानी बन्नुछ
घमण्ड नगरौँ कहिले ।
✍️
भुपेन्द्र के.सी.

---

---

कृतिकार: मुक्ति गौतम
समीक्षक: डा. शंकरप्रसाद गैरे

‘चाक चारब्रा’ लघुकथासङ्ग्रहका लेखक मुक्ति गौतम भारतीय मुलका नेपाली हुन् । मणिपुरको कालापहाडमा जन्मिएका गौतमले माध्यमिक तहको अध्ययन गरेका छन् ।
लामो समय शिक्षण सेवामा संलग्न रहेर सेवा निवृत्त भएका गौतमले निबन्ध विधामा कलम चलाएका छन् भने विभिन्न कृति तथा पत्रपत्रिकाको सम्पादन समेत गरेका छन् ।

आधा दर्जनभन्दा बढी कृतिका लेखक गौतमले सन् १९८० को दशकमा गुवाहाटीबाट प्रकाशित हुने ‘हाम्रो ध्वनि’ पत्रिकामा एक मिनेटका कथा नामबाट प्रकाशित भएका छोटा कथाबाट प्रभावित भएर लघुकथा लेखनमा लागेको देखिन्छ ।

विभिन्न पत्रपत्रिका र नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चको पेजमा आफ्ना लघुकथा प्रकाशित गर्दै आएका गौतमको ‘चाक चारब्रा’ पहिलो लघुकथासङ्ग्रह हो । सानासाना आकारका एकचालीसवटा लघुकथा समेटिएको यस सङ्ग्रहको नाम मणिपुरे भाषामा राखिएको छ । चाक चारब्राको अर्थ खाना खानुभो ? भन्ने लाग्छ । कृतिको अठ्ठाइसौँ क्रममा यही शीर्षकको लघुकथा समाविष्ट छ ।

सामाजिक यथार्थ र आदर्शलाई प्रस्तुत गरिएको यस कृतिमा समाविष्ट लघुकथाहरूले विषयगत विविधतालाई प्रस्तुत गरेको पाइन्छ । केही भारतीय परिवेश, केही नेपाली परिवेश र केही दुवै देशलाई मिल्ने परिवेशमा आधारित यिनका लघुकथामा समस्यालाई प्रस्तुत गर्दै तिनको समाधान खोज्ने कार्य गरेको पाइन्छ । शहर र गाउँका विशेषता र समस्या, मान्छेका मनोभावना, स्वार्थ, मानवेतर प्राणी, शरीरका अङ्गको मानवीकरण, गरिएका लघुकथाहरू सरल र सुन्दर छन् ।

शीर्षक चयनलाई अभिधेय तुल्याइएकाले सरल बनेको देखिन्छ । युवा वर्गमा देखिएको विकृति, उद्दण्डपन, बृद्धप्रतिको अनुदारपना, गाउँको विशालता र शहरको साँघुरोपन, अमानवीय हत्याहिंसा, ठट्टामा हुने दुर्घटना, सासूससुराको सम्मान र सेवा गर्ने आदर्श बुहारी, स्वार्थी र झुटो बोल्ने नेताप्रतिको वितृष्णा, कोरोना कहर, दुर्घटना, पुत्र तथा सन्तानमोह र पत्नीको अपहेला, आदर्श छोरा, आदर्श छिमेकी, सङ्घर्ष र मानवता, बिग्रिएको नयाँ पुस्ता, अधिकारका नाममा विकृति, लोभ, अकर्मण्यता, घमण्ड, लगायतका विषयलाई विभिन्न विषयप्रसङ्गका माध्यमबाट प्रस्तुत गरिएको छ ।

विषयमा वैविध्य प्रस्तुत गर्ने गौतमका लघुकथाहरू सरल र रैखिक ढाँचामा लेखिएका छन् । केही रचनामा व्यङ्ग्य चेतना देखिन्छ भने अत्यधिक रचनामा आदर्श चेतना देखिन्छ ।

पछिल्लो समयको एकल परिवारको प्रभावले आमाबाबुलाई बिचल्लीमा पारेका मार्मिक सन्दर्भ प्रस्तुत गर्ने गौतमका लघुकथा समयको प्रतिध्वनिका रूपमा देखापरेको छ ।

२०८१ वैशाखमा प्रकाशित लघुकथासङ्ग्रह `चाक चारब्रा´को प्रकाशन आधुनिक लघुकथा मञ्चले गरेको हो ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३५ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ५४ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे । यो उत्साहपूर्वक सहभागिताका लागि सम्पूर्ण सहभागीहरूमा संयोजक म्यामराज राईले हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्नुभएको थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३५ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
फोहोर राखेको खाल्डोमा
फोहोरीले राजनीति खेलेपछि
चढ्छन् फोहोरहरू उकालोमा ।
२,
कलमभन्दा दिमाग चलाउॅंछन्
अक्सर सबै क्षेत्रभित्र
विशुद्ध कलमकर्मीलाई लडाउॅंछन् ।
३,
छक्कापन्जा जो जान्दछ
पारिरहन्छ कुर्सीमा मानौँ
सर्पले गडुल तान्दछ ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  राजनीतिक गन्दगीको खेल
  जतिखेर पल्टिन सक्छ
  हुन्छ वर्षायामको भेल ।
  २,
  आफू कुर्सीमा बसेर
  सोझा जनता लडाउँछन्
  बलियो कम्मर कसेर ।
• केसर बोहरा ( सङ्घर्ष ), सुदूरपश्चिम अछाम, (हाल भारत)
  …
  १,
  लडाइँ धेरै भए
  निर्धा निर्धा जुधे
  बलिया माथि गए ।
• ताराप्रसाद चापागाईँ
  …
  १,
  मैदानमा लड्छन् साना
  लडाई हिॅंड्छन् ठूलाठालु
  जहिल्यै बोकी तानाबाना।
  २,
  मर्ने उही साना
  जहिल्यै उम्कने ठूलाबडा
  टुट्ने सानाकै माना।
  ३,
  कस्ले बुझ्ने कुरा ?
  लडाइँ मात्र सानाको
  ठूलाकै चाहना पुरा ।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, रामेछापः-सुनापति-१
  हालः-क्यानडा,क्यालगरी।
  …
  १,
  लडाइँ गर्दागर्दै गए
  सबैभन्दा माथि ठूलाठालुहरू
  निर्धाहरू तल भए ।
  २,
  ठगी खान पल्केका
  दुखी गरिब लडाएर
  माथि पुगेर झल्केका ।
  ३,
  राजनीतिक सत्ताको खेल
  भ्रष्टाचार देशमा गर्दै
  गरे जनतालाई झेल ।
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  चलाख हुन खोज्नेले
  पाखण्डी बनाए जनता
  राजनीति गर्न रोज्नेले !
  २,
  गरेर गणतन्त्रको नाउँ
  जनताको आँखा टालेको
  कुर्सी ओगट्ने दाउ !
  ३,
  उहिले मान्थे घिन
  ऐले चारैतिरबाट चाहियो
  देश चलाउन रिन !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान🇧🇹
  …
  १,
  सत्तामा जहिल्यै रडाको
  विचराको बानी हटेन
  भाषण सुन्नुस् बडाको।
  २,
  हर्रो नपाउने जोगी
  यसै भन्थे हामीलाई
  रहिछस् जाइफलको भोगी।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप काठमाडौँ
  …
  १,
  राजनीति फोहोरी खेल
  देश डुबाउने नेतालाई
  लागेर कोच्नुपर्छ जेल ।
  २,
  आँखामा हाल्छन् छारो
  कहिलेकाहीँ सम्झिदा पनि
  तातेर आउँछ पारो।
  ३,
  मार्नुपर्छ गोली हानेर
  देश खाने जति
  यहाँ सबैलाई छानेर ।
• ललिता गिरी, सिन्धुली
  …
  १,
  लडाइँ धेरै गरे
  कार्यकर्ता जति लडाएर
  आज नेतामाथि परे।
  २,
  राजनीति फेरि खेल
  नेताले सोझा जनतामाथि
  सधैँ गर्छन् जालझेल।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी ५ संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर ।
  …
  १,
  खडेरीमा गिट्टी कुट्छन्
  पढ्न लेख्न पाउॅंदैनन
  बालअधिकार सोझै लुट्छन् ।
  २,
  बालअधिकार हुँदैछ हिनामिना
  यसरी दिनचर्या बित्दैछ
  बिचरा! बगाउदै पसिना ।
  ३,
  सफलताको शिखर छुन
  आमाबाबु भगवान् हुन्
  बालबालिकाले पर्दैन रुन ।
• हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी – १, धादिङ
  …
  १,
  सत्तामा बसेर तिनीहरू
  विदेशीको भक्त बनेर
  हेर लुटिरहेछ यिनीहरू ।
  २,
  कति खान्छौ मागेर
  नेपाललाई युक्रेन बनाउँदैछन्
  विदेशीको खेलमा लागेर ।
  ३,
  जेलेन्स्कीहरु धेरै छन्
  यो देशको लागि
  खतरा भो झन् ।
• दीप गोले तामाङ – रौतहट
  …
  १,
  देशमा राजनीति खेल
  खुट्टा तान्ने धेर
  सबै यस्तै बाँचुन्जेल।
  २,
  चलाख हुँ भन्नेहरू
  हार खाए धेरै
  अरूको बारी खन्नेहरू ।
  ३,
  मैदानमा लड्छन् दुई
  जित हुन्छ एकको
  अर्कोले खान्छ सुई ।
• एवाइ प्रभात, सहिदभुमि धनकुटा
  …
  १,
  नडुलाऊ लोभी आँखा
  भाग्यमा छैन भने
  कर्मले लगाउँछ पाखा!
• मन्दिरा सेढाई, मलेखु, धादिङ
  …
  १,
  चाकरी राज देशमा
  एकअर्को गर्छन् लडाइँ
  आउॅंछन् जोगी भेषमा ।
• राज बहादुर बडुवाल, जुम्ला
  …
  १,
  हटाउँदैनन् कहिल्यै बालश्रम
  सुनिस्चित भविष्य खै
  फैलाउॅंदै छन् भ्रम !
• प्रेम थापा “मन”, बागलुङ
  …
  १,
  गरे राजनीतिमा धोका
  बेइमानी र छलकपट
  मन्त्री भष्टाचारका पोका !
  २,
  बेचेर अस्मिता देशको
  पुरानालाई उछिन्दै नयाँ
  उस्तै जोगीको भेषको !
• रबि पौडेल, दक्षिण भारत पाण्डेचरी
  …
  १,
  फोहोरकै बीउ रोपेपछि
  फोहोर थुपारेको बारीमा
  कृषकले बीउ नछाँटेपछि।
• लोकबहादुर क्षेत्री लामिछाने
  …
  १,
  राजनीतिमा सधैँ खेल
  सत्तामा कसरी पुग्ने
  जनतालाई गरे झेल ।
  २,
  इमानको कुरै नगरौँ
  बेइमानीले गरे राज
  नेताको भर नपरौँ ।
  ३,
  जनता पनि मिलेका
  नेताका चिप्ला कुराले
  मासु भातमा बिकेका ।
• कृष्ण बजगाई भक्तपुर
  …
  १,
  बेरोजगारी धेरै भए
  रोजगारी दिन्छौँ भन्ने
  नेता कहाँ गए।
  २,
  अत्याचार बढ्दै गएको
  समाजमा जातिय विभेदको
  अन्त्य कहिल्यै नभएको ।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  आपसमा सहनशील बनेर
  गरौँ सेवा मानवको
  दिव्यचक्षु अविरल बिउँझाएर।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा -१४, साँगाबजार
  …
  १,
  कुरा गर्छन् जातिको
  दाउमा हुन्छन् सबै
  चौकी हेरेर माथिको ।
  २,
  विकासको रकम खाएर
  भाँडो भरियो नेताज्यूको
  जनताले दुःख पाएर ।
  ३,
  सपनाको कुरा गर्छन्
  पूरा हुँदैन कहिले
  भन्दा आँखा तर्छन् ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
  …
  १,
  जो छ खास
  मनको सुन्दर बगैँचामा
  उसैको लाग्छ आस !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  राजनीतिले डामाडोल गरायो
  सुरक्षा छैन केही
  गाँसबास पनि हरायो।
• सीता सुनगाभा पोखरेल
  …
  १,
  हुँदैन साथीको अभाव
  निस्वार्थ सहयोग गरे
  सबैमा राख्दै प्रेमभाव !
  २,
  किन नराम्रो बन्छौ ?
  गर व्यवहार उहीँ
  अरूबाट जे चाहन्छौ ।
  ३,
  किन भौतारिन्छौ रोज ?
  नियाल आफूभित्रै तिमी
  खुसी बाहिर नखोज !
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  दुःखी धेरै मन
  किन यस्तो सधैँ ?
  पर्‍यो मैले सहन ।
  २,
  आफ्नो मन चङ्गा
  बोल्न पनि नसक्ने
  किन यस्तो महङ्गा ?
  ३,
  मान्छेको लोभी जात
  फाइदा मात्र हेरेर
  हान्छन् मौकामा लात ।
• डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल, सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
  …
  १,
  किन हेर्छौ तर्केर
  आउने गरको छु
  साँझ घर फर्केर ।
  २,
  जे जुर्छ खाउँला
  नगरी सुख छैन
  कर्म गर्न जाउँला ।
• कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा ९, काभ्रे
  …
  १,
  खेल भयो कस्तो
  कसैले जान्दैन भन्छ
  नियम नभएको जस्तो।
  २,
  सफा कुन खेल
  ज्ञानको पुस्तक हेर
  कहाँ छैन झेल ?
  ३,
  मेरो कुरा जातिमा
  सुन्ने सबै चुपचाप
  चामल हाल पाथीमा।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ
  …
  १,
  खेतमा झार पलायो
  खडेरी लागेर होला
  किसान हृदय जलायो ।
  २,
  खेलौ जुहारी साथी
  जान्ने भएर हारेछ
  घमण्डी पुग्दैन माथि ।
  ३,
  हजार मान्छेको भीड
  ठाउँ भेटाउन गाह्रो
  चारैतिर छन् छिॅंडैछिॅंड ।
• अम्बिका अधिकारी, झापा बिर्तनमोड
  …
  १,
  धैर्य सहनशीलता भित्र,
  कहिलेकाहीँ हिंसाको मात्रा
  झाँगिॅंदोरहेछ नि मित्र !
  २,
  सहनुको सिमा आफैँले
  तोक्नु सबैतिर हेरी
  देख्दैन शोषित कसैले।
  ३,
  न्याय अन्यायको तराजु
  साँच्चै अन्धो हुन्छ
  शोषण गर्दछ बराजु ।
• मनोहरी पौडेल, गैडाकोट १
  …
  १,
  धेरैजसो उस्तै गए
  कसको विश्वास गर्नु
  भेडा जम्मा भए।
  २,
  राजनिती कच्चा खेल
  गल्ती गर्ने सबैलाई
  बाँध्नु पर्ने नेल।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  सबै समयको खेलाँ
  लागिरहन्छ सधैँ नै
  बेला न कुबेला ।
  २,
  स्वार्थविनाको यो संसार
  कहाँ पाउने मानिसले
  खोजी गर्नु बेकार।
  ३,
  जसले देश डुबायो
  लोभी पद प्रतिष्ठा
  विदेशीलाई गुन लगायो।
• सुरेशकुमार पाण्डे, दाङ घोराही १८
  …
  १,
  लागिरहन्छ मनमा पिर
  समय यस्तो होकि
  खोटो हो तक्दिर ?
  २,
  कहिल्यै मात्तिन सुखसँग
  दिनरात छ साथमा
  गुनासो गर्दिन दुखसँग।
  ३,
  जिन्दगी बगेको खोला
  जीवनमा सुखदु:ख त
  कस्लाई पो नहोला ?
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  राष्ट्रघाती दलाल भ्रष्टाचारी
  शानले गाडीमा सवार
  बनेर हिॅंड्छन् सदाचारी
  २,
  फटाहाहरू उफ्रेका सदनमा
  पीडाले रुन्छिन् धर्तीमाता
  छैनन् पीडाहरू वदनमा।
  ३,
  आरोप प्रत्यारोप आपसमा
  सदनमा भत्ता पचाउने
  फिरेनन् विवेकता राकसमा।
• घनश्याम पन्त, हरिवन सर्लाही
  …
  १,
  पानी परेर रमायो
  रमायो औधी किसान
  धानले फूल लगायो ।
  २,
  आशाको दीप जलेछ
  खडेरीले खान लागेको
  बादलको जल झरेछ ।
  ३,
  पार्टीहरू सबै टुक्रेर
  स्वार्थको लागि जुटन
  खाली भाषणमा डुक्रेर ।
• भगवती दवाडी
  …
  १,
  फोहोर भएको सहरमा
  हराभरा बनाएर रमाइलो
  रहिरह्यो देखिरहने रहरमा ।
  २,
  फोहोरै फोहोरको सहर
  सरकार हेरेरै बसिरह्यो
  नपुग्दासम्म आफ्नो रहर ।
  ३,
  खडेरीमा गिटी कुट्छन्
  दिनचर्या चलाउन पर्दछ
  मङ्सिरमा खेती चुट्दछन् ।
• रक्षा काली
  …
  १,
  सत्य धेरैलाई पच्दैन
  दुश्मनी मोल्न अगाडि
  यसर्थ आफ्नोपन बच्दैन ।
  २,
  धर्तीमा पाहुना मानव
  जानेर वा नजानी
  कोही बने दानव ।
  ३,
  प्रेम मजाक बनाए
  किन गर्छन् दुरुपयोग ?
  केवल बहानामा सताए ।
• पृथक प्रकृति, झापा
  …
  १,
  विश्वासमा मन जाग्छ
  भूलको क्षमा पाउँदा
  सहानुभूतिले दया लाग्छ ।
  २,
  मित्रताको बन्धन कसिलो
  अपदस्तमा हुनुपर्छ संवेदना
  भेटघाटको औपचारिकता मलिलो ।
  ३,
  यात्रा हाम्रो नटुङ्गियोस्
  लक्ष्यमा अवश्य पुग्नेछौ
  पाइलाहरू एकाअर्कामा नछुट्टियोस्।
• दिल ठकुरी
  …
  १,
  कुरा उठ्छ बारम्बार
  सुनिश्चित हुन्छ कहिले
  हाम्रो देशमा बालअधिकार ।
• डम्बर थामी ‘अनुपम’, कालिन्चोक गा. पा.-६, दोलखा
  …
  १,
  गरेर उच्च कर्म
  सदैव सत्यमा लाग
  निभाउनु सनातन धर्म।
  २,
  गरेर दुखीको सेवा
  मरेर आफू बचाऊ
  पाउनेछौ माथि मेवा।
  ३,
  जीवनको सार बुझेर
  जीवन नटुङ्गिने यात्रा
  गर सङ्घर्ष जुझेर।
• सरस्वती श्रेष्ठ रुपन्देही बुटवल
  …
  १,
  पानीले ताल फुटाउँछ
  मायाको कमजोर धरातलले
  जिन्दगीको यात्रा टुटाउँछ।
  २,
  जनतालाई मूर्ख बनाएर
  सत्तामा बसिरहन पाऊॅं
  खुइलिएको तालु कनाएर।
• होमप्रसाद नेउपाने, धरान,सुनसरी
  …
  १,
  गरेर बालअधिकारको कुरा
  देखेर मात्रै कहिले
  हुँदैन सपना पूरा ।
  २,
  वर्षमा एकदिन रमाएर
  निर्धक्क बन्ने बालबालिका
  आधार केलाई समाएर ?
• पुष्पा राई, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  भ्रष्टहरूको छ सत्ता
  जति विरोध गर
  हल्लिॅंदैन एउटा पत्ता ।
• अरुण कुमार भुजेल, दार्जिलिङ्ग, भारत
  …
  १,
  नेपाल आमाका सन्तान
  गर्छन् सधैँ लुछाचुँडी
  नेतालाई चाहिन्छ मान ।
• बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई ४ झापा
  …
  १,
  बालअधिकार कता हरायो।
  लेखाइमा सिमित छन्,
  बेकारमा रोयो करायो ।
• भुपेन्द्र राना मगर, धादिङ
  …
  १,
  खराबलाई निकाला गरौँ
  फोहोरी खेल खत्तम
  मनमा शान्ति भरौँ ।
  २,
  राजनीतिले देश खाए
  बाँकी केही राखेनन्
  जनताले दुःख पाए ।
  ३,
  लागौँ देश बचाउन
  हामी सबै जुटेपछि
  नेताले सक्दैनन् पचाउन।
• लक्ष्मण देउवा, डोटी
  …
  १,
  तिज पर्व गयो
  समय सँगसँगै घुमेर
  यताउता सुनसान भयो ।
• शोभा आाचार्य गौतम, काठमाडौँ
  …
  १,
  नेताका फोहोरी पहर
  हटाऔॅं सबै मिली
  ल्याउनलाई नयाँ लहर।
• सन्तु खत्री
  …
  १,
  बोलाउँछ र फर्किन्छ
  भनी घत हेराहेरमा
  सुन्दर घर बनिन्छ।
  २,
  दुवै कानले सुन्ने
  राम्रो श्रीमतीको श्रीगणेशपछि
  आफूले मौनता चुन्ने।
  ३,
  मतलबका कुरा रहेछ
  आज वर्षौँपछि फेरि
  एउटा मेसेज गरेछ।
• दिवाकर चाम्लिङ्ग राई, खर्साङ्ग, दार्जीलिङ
  …
  १,
  बुझ्नू, अरूको मर्म
  पुण्य मिल्दछ यहीँ
  गर्यो भने सत्कर्म ।
  २,
  सभ्य समाजमा अटाउन
  दुष्ट आत्माहरूलाई हामीले
  सक्नुपर्छ डाँडो कटाउन ।
  ३,
  चाल्दा नराम्रो खेल
  क्षणिक आनन्दपछि फेरि
  बग्छ आँशुको भेल ।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  पैसाको महिमा अपार
  जिन्दगीमा छैन भने
  पाइला पाइलामा मार।
  २,
  खल्ती भए खाली
  आफ्ना भन्ने सबै
  तयार गर्न गाली ।
  ३,
  जिन्दगीमा मचिन्छ हाहाकार
  होला पैसाविहीन जीवन
  कहिले बन्दैन साकार ।
• रुना कर्माचार्य दाहाल, चितवन
  …
  १,
  परेपछि म थला
  हेरिरहन्छ दुनियाँ मेरो
  पासोमा परेपछि गला ।
• खडक आर सि मिलन, छेडागाड नगरपालिका -२, साल्मा जाजरकोट
  …
  १,
  कसैले लोभ गर्ला
  चुपचाप काम गर
  जे पर्ला पर्ला ।
  २,
  नाम भएर हुँदैन
  काम ठूलो हुनुपर्छ
  हात्तीलाई कसैले छुँदैन ।
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर ।
  …
  १,
  घमण्ड बढपन रवाफ
  अतृप्तले खति हुन्छ
  समयले दिन्छ जवाफ ।
  २,
  असल स्वभाव बानी
  विनयी बन्न सिकौँ
  अरूको भलो ठानी।
  ३,
  लोभको खुकुलो पोको
  विवेकले कस्न सकेमा
  रहन्न अधुरो धोको ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम, (हाल सूर्यविनायक २, बालकोट, भक्तपुर )
  …
  १,
  बगाएर भावको खोला
  विकृतिमाथि प्रहार गरौँ
  झिल्काको झरिलो लोला l
  २,
  चेतको दैलो खोलोस्
  कविको ती अन्तरभावना
  सत्यको पक्षमा बोलोस् !
  ३,
  कावा खाँदै उड्छ
  कविको निश्चल हियो
  कैयौँको अन्तरमा बुड्छ l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::