कृष्णजी शर्मा उपनाम भएका घनश्याम डल्लाकोटी राप्ती नगरपालिका वडा नं. ८ चितवनमा जन्मिएका स्रष्टा हुन् । पिता विष्णु र माता बेलीमायाका पाँच सन्तान मध्ये दोस्रो सन्तान र जेठो छोराका रूपमा जन्मिएका डल्लाकोटीले व्यवस्थापनमा स्नातक तहसम्मको औपचारिक अध्ययन गरेका छन् । २०५० देखि ५६ सालसम्म उनले शिक्षण पेसा पनि अपनाए तर त्यहाँ उनी धेरै समय रमाएनन् । खासमा उनको २ वटा व्यक्तित्व छ– पहिलो व्यवसायी व्यक्तित्व र दोस्रो साहित्यिक व्यक्तित्व ।

साहित्यिक व्यक्तित्वका पनि दुई पाटा छन्– एउटा सर्जक व्यक्तित्वको पाटो र अर्को साहित्यिक अभियन्ता व्यक्तित्वको पाटो । सर्जक व्यक्तित्वमा उनी विशेषतः आख्यानकेन्द्री छन् । आख्यानभित्र पनि उनी लघुकथा प्रविधामा बढी एकाग्र छन् । हुन त उनले साहित्यमा नाट्य विधाबाट पहिलो पाइलो सारेका हुन् । २०५३ मा संयुक्त लेखनमा लेखिएको मृत्युशैया नामक नाटक नै उनको साहित्यिक जीवनकै पहिलो सिर्जना हो । लघुकथामा भने उनी २०७४ बाट संलग्न भएका हुन् । ‘समय खराब छ’ उनको पहिलो लिखित लघुकथा हो ।

घनश्याम लघुकथा अभियानमा लाग्दालाग्दै आफ्नो सिर्जनकर्मको प्रकाशनमा पछि परिरहेका थिए । धेरै पछि आएर मात्र उनको पहिलो सङ्ग्रह प्रत्यक्षीकृत भएको छ । पहिलो साहित्यिक सँगालो बन्ने अवसर उनकै रुचिको प्रविधा लघुकथाले पाएको छ – ‘महाकम्प’का नाममा । हुन त मलाई के लाग्छ भने– पहिलो कृति प्रकाशनमा धेरैजसो मानिसहरू हतार गर्छन् । हतार र हतपतले कृतिको स्तरीयतामा आघात पुर्‍याउँछ । मैले यस्ता धेरै लेखकहरू भेटेको छु जो ‘हतार गरिएछ’ भन्ने निष्कर्षमा पुगेका छन् । यसैले घनश्यामको ‘स्वकृति प्रकाशन विलम्ब’ अर्थपूर्ण नै लागेको छ ।

प्रस्तुत लघुकथा कृतिका केही लघुकथाको पठनमा मैले घनश्याममा लघुकथा सचेतना भेट्टाएँ । यो उनले लघुकथाको अभियानमा लाग्दा पाएको अनुभवको परिणति हो भन्ने लाग्छ । लघुकथाहरूमा घनश्याम विकृति, विसङ्गति र गलतहरूप्रति प्रहारक बनेका छन् । अभिव्यक्तिको सरलता उनको खास वैशिष्ट्य हो ।

हुन त लघुकथा लेख्दा मस्तिष्क र हृदय पक्ष दुवै सञ्चालित हुनसक्छ । मस्तिष्क पक्ष चलायमान भई लेखेका बेला लघुकथाकार निकै बौद्धिक बन्छ । बौद्धिकता प्रबल भएका बेला जटिल संरचनाका लघुकथा लेखिन्छन् । बौद्धिक लघुकथाले फरक खाले पाठकको अपेक्षा गर्छ । हृदय पक्षको प्रबलताले लघुकथा आम पाठकहरूमा सजिलै लोकप्रिय बन्छ ।

म ढुक्क छु– घनश्यामका लघुकथा सर्वप्रिय बन्नेछन् । मैले प्रथम चरणमा जे जति लघुकथा पढेँ त्यसमा राखिएका शीर्षकहरूमध्ये अधिकांश शीर्षक अभिधात्मक भन्दा प्रतीकात्मक नै पाएँ । यो उनको कृतिभित्रका एक तिहाइ लघुकथा पढेपछिको मेरो निष्कर्ष हो । लघुकथाहरूले यथार्थ पाटोलाई नै बढी समाएको छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यासको ३४ औँ शृङ्खला आइतवार अपरान्ह सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा यो अभ्यास शृङ्खला निरन्तर हरेक हप्ता सञ्चालन हुँदै आएको छ ।
साप्ताहिक झिल्का कविता लेखन अभ्यासका विगतका शृङ्खलामाझैँ यसपटक पनि सहभागीहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा रहेर नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ५८ जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे ।

झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला पनि एक भएको र साप्ताहिक रूपमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार एवम् झिल्का कविताका प्रवर्तक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

शृङ्खलाबारे प्रष्ट पार्दै शृङ्खला संयोजक/प्रशिक्षक म्यामराज राईले हरेक हप्ताको शुक्रवार राति १२ बजे अभ्यासको सूचना झिल्का कविता फेसबुक समूहमा राखिने र उक्त सूचनाको कमेन्टमा इच्छुक झिल्काकारज्यूहरूले स्वत:स्फूर्त आफ्ना उत्कृष्ट झिल्काहरू राखेर सहभागीता जनाउन सकिने बताउनुभयो ।

झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम एवम् लघुतम प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक र अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।

झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुने गर्दछ । अर्थात् दोस्रो हरफको अन्त्यमा पहिलो र तेस्रो हरफको अन्त्यानुप्राससॅंग मिल्ने समध्वनिक अक्षर नभएमा उत्तम मानिन्छ ।

साप्ताहिक झिल्का लेखन अभ्यास शृङ्खला- ३४ मा सहभागी झिल्काकारहरूका सुन्दर झिल्काहरू-

…
१,
संस्कृतिको सुन्दर बीज
हिन्दु समुदायमा चारैतिर
फैलियो बनेर तिज ।
२,
दर तिजको नाममा
खाए, बोलाएर खुवाए
सम्बन्ध दाँजिए दाममा ।
३,
सॅंगिनी नाच हराए
छैनन् विरह गीत
युवापुस्ताले बेताल समाए ।

• म्यामराज राई
  …
  १,
  मेला पर्व रिवाज
  समाज जोड्ने गरे
  सबैको सिरको ताज।
  २,
  झल्कियो तीजमा कताकति
  मौलिकता नेपाली समाजको
  आयातितमा मेरो विमति ।
  ३,
  देखियो रमझम तीज
  जागेर्ना गरौँ मिलिजुली
  मौलिक संस्कृति बीज।
• सुरेशकुमार पाण्डे, घोराही – १८, दाङ
  …
  १,
  तीज पनि गयो
  रमझम गराएर फेरि
  यसपालिलाई बिदाइ भयो ।
  २,
  कतिलाई दियो चोट
  नहुनेलाई दुखाएर गयो
  जीवनमा राखेर खोट ।
• पुष्पा राई, खोटाङ
  …
  १,
  राम्रो हुँदैछ तीज
  फरक ठाउँको अनुभूति
  विभिन्न खाइयो चिजबिज।
  २,
  तीजले ल्याओस् समानता
  संस्कारलाई बचाई राखोस्
  बस्दा पनि जतातता।
  ३,
  संस्कार असल बनोस्
  युगानुकूल सुहाउने भई
  देख्नेले आहा भनोस् ।
• अर्जुन प्रसाद चौलागाई, सुनापति-१, रामेछाप (हालः-क्यानडा, क्यालगरी)
  …
  १,
  आँखामा आँखा जुधायौ
  गल्ती थिएन मेरो
  सर्वोच्च अदालतमा कुदायौ।
  २,
  कठोर बन्यो न्याय
  बोलचाल नहुँदा मलाई
  दियौ काराबासको सजाय ।
  ३,
  आफ्नो परिवार सिँगार
  मलाई झ्यालखानमा हाल्यौ
  बनिसक्यो घरबार नबिगार ।
• चुडामणी देबकोटा, पुरानोनैकाप, काठमाडौँ
  …
  १,
  आहा ! सारी लगाएर
  यो तीजमा नाचिन्छ
  शिरमा सिन्दूर सजाएर।
  २,
  दरलाई दारु बनाए
  छाडा गीतमा नाचेर
  नराम्रो सन्देश जनाए।
  ३,
  पुराना गीत हराए
  नयाँ पुस्ताका युवाले
  बौलाहा गीतमा कराए।
• कला ढकाल, झापा
  …
  १,
  तिजले खुल्यो बजार
  जताततै महिलाको भीड
  श्रीमान्का दु:ख हजार।
  २,
  महँगा चुरा साडी
  देखासिखी आपसमा
  चढ्छन् त्यस्तै गाडी।
  ३,
  खान्छन् तिजमा मासु
  विकृति ल्याए तिजमा
  बग्छन् बाख्राका आँसु।
• नवराज भट्ट, कञ्चनपुर
  …
  १,
  खुसी हुन जानियो
  सामान्य तरिकाले पनि
  तीज पर्व मानियो |
• सरिता सेढाई, धादिङ
  …
  १,
  उसको विवेक हरायो
  बिनामतलब जसले हजुर
  सामाजिक सञ्जालमा करायो।
  २,
  के पिउँछौ मात्तिनलाई ?
  उसको एक मुस्कान
  काफी छ बेहोसिनलाई।
  ३,
  हामी बोल्दै बोलेनौ
  सायद त्यसैले होला
  एकार्कालाई बुझ्दै बुझेनौ।
• दिवाकर चाम्लिङ्ग राई, खर्साङ्ग, दार्जिलिङ
  …
  १,
  सङ्गिनी नाच हराए
  बियर रक्सी खाएर
  छाडा गीतमा कराए।
  २,
  मुटुमा लाग्यो चोट
  खर्चिलो तीज मनाउँदा
  सकियो धेरै नोट।
  ३,
  यसपालिको तीज गयो
  चेलीलाई घर पठाउँदा
  मन निराश भयो ।
• राज कुमार राजभण्डारी खोटाङे, मध्यपुर ठिमी – ५, संगम कोलोनी राधे राधे भक्तपुर
  …
  १,
  तीज महिलाको पर्व
  जोगाउॅंदै संस्कार संस्कृति
  गरौँ सबैले गर्व ।
  २,
  खुसी भएर रमाऔॅं
  विकृति विसङ्गति हटाउॅंदै
  सबै पर्व मनाऔॅं ।
  ३,
  सम्झेर आँसु झर्ने
  संस्कृती या विकृति
  फेसन सो गर्ने ।
• अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
  …
  १,
  सम्झना दिदीको आयो
  भेटघाट पनि भएन
  यादले साह्रै सतायो ।
  २,
  जनताका समस्या लेख्दैनौ
  भएछौ अति स्वार्थी
  गुन गरेको देख्दैनौ ।
• प्रेम थापा”मन”, बागलुङ
  …
  १,
  लाग्दैन पर्वको रहर
  मनाउनुपर्ने भयो आजकल
  गरेर धेरै कहर ।
  २,
  गहनामा मात्र ध्यान
  गरिबलाई खानु छैन
  कहिले आउँछ ज्ञान ?
  ३,
  सधैँ आफ्नो गान
  गरिबको पेट भर्न
  गर बरु दान ।
• डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल, सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
  …
  १,
  दुनियाले कुरा काट्दा
  चित्त दुख्छ मेरो
  अन्तै मुटु साट्दा ।
  २,
  भतभती मुटु पोल्दा
  आनन्द महसुस हुन्छ
  मनको गाँठो खोल्दा ।
  ३,
  उनकै याद आउँछ
  खाली पिरै पिरले
  यो मुटु जलाउॅंछ ।
• हिरामाया श्रेष्ठ, गजुरी – १, धादिङ
  …
  १,
  सदाचार भयो तीज
  सम्झिने पानी छम्किने
  खाएर बीउ बीज ।
  २,
  दिदीबहिनी माइत गए
  नाच्न गाउन सबै
  गाउँभरिका भेला भए ।
  ३,
  मिलेर अनेक बनाए
  मिठा मिठा परिकार
  सम्मान सत्कार जनाए ।
• अम्बिका अधिकारी, बिर्तामोड, झापा
  …
  १,
  दर खाने तीजमा
  खाएपछि गीत गाउने
  माइती अलमल्ल बिचमा।
  २,
  तीजमा चेलीबेटी रमाए
  संस्कृति पालनको नाममा
  विकृत संस्कार बसाए।
  ३,
  खर्चिलो तीजले परिवारमा
  ढाड मस्कियो पतिको
  रातो साडीहरू बजारमा।
• दिल ठकुरी, दार्जिलिङ
  …
  १,
  भड्काउँदै यसपालिको तिज
  वाईनमा डुबेर गयो
  धार्मिक संस्कारहरू फ्रिज।
  २,
  हाँसेरै मनाए हरितालिका
  महिनौँसम्म चल्यो धुमधामले
  हृदयमा बालेर मालिका।
  ३,
  गीतसङ्गीत फेशनमा छाडा
  पर्वले तादात्म्यता दिएको
  अर्धनग्नका उत्ताउला भाँडा।
• घनश्याम पन्त, हरिवन, सर्लाही
  …
  १,
  काममा लाग्दैन डर
  परस्पर ढुङ्गालाई माटोको
  आखिरीमा लाग्छ भर !
• आर्त अकुलीन
  …
  १,
  दिन भयो घमाइलो
  तिजको पर्व मनाउँदै
  नारीहरूले गरे रमाइलो।
  २,
  हाम्रो संस्कृति जोगाऔॅं
  आधुनिक अश्लिलता अङ्गालेर
  चेली विकृति नल्याऔॅं ।
• बिके मुखिया, दार्जिलिङ, भारत
  …
  १,
  तीज आयो भनेर
  श्रीमती बिदा बस्नुभयो
  महिना दिन गनेर ।
  २,
  आयो उमङ्ग लिएर
  गयो रिन बोकाई
  पत्नी फर्किन् पिएर ।
  ३,
  वर्ष दिनको भारी
  साहेबनीको चटपटे बानीले
  एकै छाक पारी ।
• नन्दलाल आचार्य, सिद्धार्थटोल, उदयपुर
  …
  १,
  तिज चाड आयो
  गरायो भेटघाट अनि
  आफन्तमा हर्ष मनायो ।
  २,
  महॅंगी उकालो लाग्दै
  उत्पादनमा सधैँ गिर्दो
  दैनिक बिचौलिया जाग्दै ।
  ३,
  आत्मीयता हरायो कता
  एकअर्कामा शङ्का छायो
  दमन पाइन्छ जता ।
• रामप्रसाद पुरी, बादेल, खोटाङ
  …
  १,
  मज्जाले सबै रमाए
  आजको दिनभरी यहाँ
  तीजको पर्व जमाए ।
  २,
  चेलीहरू माइत गए
  समयले दिएको कोशेली
  सबै खुसी भए ।
• नीमा छिरिङ भोटिया, जलढका कालेबुङ
  …
  १,
  भुलेछन् तिजको मर्म
  अचेल सुनिन्छ देखिन्छ
  रमाइलो पर्वको धर्म ।
  २,
  महसुस दिलाउन सफल
  संस्कार संस्कृति स्मृतिमा
  कस्तो होला फसल ?
  ३,
  कायम रहोस् रितिरिवाज
  चाडको बहानामा विकृति
  कहिल्यै नहोस् समाज ।
• पृथक प्रकृति, झापा
  …
  १,
  भयो तीज बिदाबारी
  रमाइलो माहोल च्यात्दै
  बोकाएर ऋणको भारी !
  २,
  हाम्रा सांस्कृतिक पर्व
  गाँजिए नराम्ररी विकृतिले
  भएनन् गर्नलायक गर्व !
  ३,
  रहेन कतै मौलिकपन
  नृत्य छाडा गीतमा
  देखाउँछ्न् नाङ्गो तन !
• वसन्त अनुभव, घोराही, दाङ
  …
  १,
  कहिले मिलाउने केश
  सोच त एकछिन
  दलदलमा फस्यो देश ।
• दीप गोले तामाङ, रौतहट
  …
  १,
  अधिक कर्जा लिएर
  तिज राम्रै मनाइयो
  होटलभित्र सबै जमेर।
  २,
  मेरो पनि धक्कु
  सुनले शरीर सजियो
  चुस्की लिॅंदै भक्कु ।
• हरिगोपाल न्हुच्छेँप्रधान, काभ्रे, बनेपा -१४, साँगाबजार
  …
  १,
  चेलीले माइतीघर छोडेर
  चेली घरतिर फर्कने
  रुँदै हात जोडेर ।
  २,
  सम्हाल्नु घरका जेथा
  विदेशिएका पति सम्झी
  दिलमै बल्झिन्छ बेथा ।
  ३,
  कौडी छैनन हातमा
  एक्लै जाने मेलापात
  कोही छैनन् साथमा ।
• हिरालाल न्यौपाने, बानपा -८, कोटमौला, सल्यान
  …
  १,
  तीज आयो गयो
  बोकी विकृति तर
  संस्कृति संरक्षण भयो।
• ममता पौडेल, बुढीगङ्गा – २, मोरङ
  …
  १,
  ओम् गणेशाय लम्बोदर
  श्रद्धा भक्ति चढाउँदै
  साथ दिइरहून् जीवनभर ।
  २,
  आउँदैछ पर्व विश्वकर्मको
  श्रद्धाभाव चढाउँदै रमाऊ
  जगेरा हुन्छ धर्मको ।
  ३,
  चाडपर्वको मौसम आउँदैछ
  हुनेलाई खुसी होला
  नहुनेमा विशाल छाउँदैछ ।
• मोती योन्जन सुब्बा, दार्जिलिङ
  …
  १,
  भन्छन् श्रीमान् श्रीमती
  रथका दुई पाङ्ग्रा
  लिन्छ जीवनले गति।
  २,
  आजकल गर्दिर्नौ विश्वास
  न आफ्नै ठान्छ्यौ
  भएँ जिउदो लास।
  ३,
  निको चाल मान्दिनँ
  यही पारा रहिरहे
  जेसुकै होस् जान्दिनँ ।
• सतीश पण्डित, भानु – ६, चुँदी, तनहूँ (हाल चनपा ६ मातातीर्थ)
  …
  १,
  जसोतसो पुगियो माइतीघर
  माइतमा मायाममताले खुवायो
  चोखीनीति तुल्याइएको दर ।
  २,
  तीज सकियो घामपानीमा
  परस्परमा भेटघाट भइरहन्छ
  नमरेर बाँचे जिन्दगानीमा ।
• कृष्णकुमार वैद्य, बनेपा -९, काभ्रे
  …
  १,
  आयौ मौलिकता छोपेर
  भन्यौ दरलाई भोज
  गयौ विकृति रोपेर ।
  २,
  मौलायो दलगतको किरो
  नागरिक कोही रहेनन्
  हुदैछ राष्ट्रियता जिरो !
• ऋजु दिल्पाली (राजेन्द्र घिमिरे), इटहरी- १, सुनसरी
  …
  १,
  तीज गयो जानेर
  तन मन खोली
  थैली खाली ठानेर ।
  २,
  अर्को साल आउँछु
  चेलीहरू पर्खी बसे
  तिजको महिमा गाउँछु।
  ३,
  गाउँ, सहर धाउन
  लहर आउँछ तीजको
  प्रत्येक साल मनाउन।
• कृष्ण बजगाई, भक्तपुर
  …
  १,
  तीजको रमझम सकियो
  अर्को सालको आशा
  मनभित्र यही कहियो !
  २,
  आकाशमा जूनतारा हेर
  थोरै समय निकाली
  शान्त पाइन्छ धेर !
  ३,
  जिउन सिक्नु पर्छ
  ठुलो आँट गरी
  नत्र सपना मर्छ !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान
  …
  १,
  तिज आयो गयो
  संस्कार संस्कृति बिथोल्दै
  ऋणको थुप्रो भयो ।
  २,
  नारी उत्साह राप
  विश्वमा नै खैलाबैला
  इतिहासमा राखेर छाप ।
  ३,
  रक्सीको दर खाएर
  देखाए नारी उत्साह
  रातो साडी लाएर ।
• बेदु न्यौपाने
  …
  १,
  वर्ष र दिनमा
  आउने चाड यो
  तिज गयो छिनमा।
  २,
  दिदीबहिनी छमछम नाचियो
  यसपालिको तिजमा बरिलै
  सबैले कम्मर भाँचियो।
  ३,
  रमाउने फेरि आउने
  वर्षमा सबै मिलेर
  तीजको गीत गाउने।
• दुर्गा आचार्य, मोरङ
  …
  १,
  आस्थामा अडेको धर्म
  बचाउन सक्नु सधैँ
  बुझेर भित्री मर्म !
  २,
  तीज आउँछ जान्छ
  संस्कार विकृत बने
  सधैँ टाउको खान्छ !
  ३,
  सत्य जान जन
  हाड निल्नु अरे
  सधैँ घाँटी हेरिकन !
• विवश पारदर्शी, झापा
  …
  १,
  लायो रौनक तिजको
  दिदीबहिनी चेलीबेटी माझ
  लुछातानी सम्बन्ध बिचको ।
  २,
  हात्ती सदा आयो
  भयो आखिर भनेजस्तै
  तिजमा विकृति छायो ।
  ३,
  के छोपेर बसूँ
  विकृतिको अघि म
  तिजमा कसलाई भनूँ ।
• ईश्वर साउद(भिक्षु ), रामारोशन गाउँपालिका – ६, सुदुरपश्चिम, अछाम
  …
  १,
  शिक्षण संस्था बढेसॅंगै
  असत्य चिनिनु थियो
  शिव छोडेर पढेसॅंगै।
• लोकबहादुर क्षेत्री लामिछाने
  …
  १,
  अन्तिमाङ्क सङ्ख्यामा लेखिन्छ
  शब्दालङ्कार राम्रो मिलेमा
  झिल्का राम्रो देखिन्छ ।
  २,
  राग मासिक रोग
  आफ्नो कर्म अनुरूप
  सबैले भोग्ने भोग ।
  ३,
  भएमा विवेक बुद्धिनष्ट
  हरेक मनुष्यको हजुर
  जीवनमा आइपुग्छ कष्ट ।
• प्रद्युम्न चालिसे, कटुञ्जे, भक्तपुर
  …
  १,
  मेरो स्वाधिनताको स्वदेश
  फिरङ्गीले उचाल्दै पछार्दा
  बन्नेभो तिनकै उपनिवेश !
• सुरेश कार्की
  …
  १,
  मौसम पनि खुलेको
  कति राम्रो आहा !
  धानको बाला झुलेको ।
  २,
  देखेर फूल फुलेको
  पक्कै रस चुस्न
  होला मौरी डुलेको ।
  ३,
  मेहनती आहा कति
  त्यो माहुरी हेर
  भए सुस्त गति ।
• अमृत कोइराला, पोखरा
  …
  १,
  परम्परा अनुसारको तीज
  मनाउन छोडे चेलीहरूले
  रोज्छन् महङ्गा चिजबिज।
• अरुण कुमार भुजेल, गोरूबथान, कालेबुङ, भारत
  …
  १,
  आउँछ अनेक पर्व
  हरितालिका तीजले पनि
  बढायो मनमा गर्व।
  २,
  वर्ष दिनको तीज
  बिदा भई गयो
  खुवाई हरेक चीज।
• कोपिला अधिकारी, सिरानचोक, गोरखा
  …
  १,
  नारीहरू तिजमा रमायो
  सदाका लागि यहाँ ,
  इज्जत पनि जगायो ।
  २,
  तिजमा रमाउने नारी
  दुई चार दिन ,
  लगायो रातो सारी ।
  ३,
  मनमा बोकेर हर्ष
  हरेक तिजमा रमाउॅंदाखेरि
  सकियो तिजको वर्ष ।
• श्रीकृष्ण धामी, बझाङ
  …
  १,
  उच्च विचार बाँचुञ्जेल
  कर्ममा रहने प्रधानता
  ध्यानमा सफलता नपाउँञ्जेल ।
  २,
  फल प्रभुले प्रदान
  सफलता पाइने पक्कै
  लक्ष्य राखौँ प्रधान।
  ३,
  प्ररोपकारी जीवन रहुँञ्जेल
  प्रभु दया पाइने
  चिन्तन मनले गरुँञ्जेल ।
• कार्की डिबी माकुम, सुनवल-४, नवलपरासी
  …
  १,
  विभिन्न नामका बियर
  खान्छन् अनि रमाउँछन्
  भन्दै मेरो डियर ।
  २,
  बियर खाएर दर
  मनोमानी तीज मान्ने
  नमानी कसैको डर ।
  ३,
  महँगीले आकाश छोयो
  तीजको विकृति देखेर
  सम्झिॅंदा मन रोयो ।
• ललिता गिरी, सिन्धुली
  …
  १,
  खुसी मनमा जगाई
  मान्छु हाँसेरै तिज
  दुःख सबै भुलाई ।
  २,
  तीजमा दर खान
  जान्छु खाली हातै
  कोसेली छैन लान ।
  ३,
  यही मेरो चाहना
  सुखका लाली छाओस्
  तिजको सबैलाई शुभकामना !
• सीमा कार्की समर्पण, मेलचोक, पर्सा
  …
  १,
  तिज सकियो हेर
  घर लागे दिदिबहिनी
  खर्च भयो धेर ।
  २,
  गर्छन् सधैँ तानातान
  राजनीतिमा कुर्सी नेताले
  विचार नमिले हानाहान ।
• बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो ), कनकाई – ४, झापा
  …
  १,
  कठिन छ जीउन
  सियो र धागो
  चाहिन्छ लुगा सिउन।
  २,
  रुखमा पाकेको फल
  माथि हेरेर बसेँ
  झर्ने आसमा तल ।
  ३,
  बारुली कम्मर भाँचेर
  आपसमा हात मिलाई
  गरे रमाइलो नाचेर ।
• अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’, पाँचखपन न. पा. – ६, सङ्खुवासभा
  …
  १,
  सडक आकाश खतीमा
  सङ्कट खप्दै जनता
  विकास सुस्त गतिमा ।
• समुन्द्रा शर्मा, सुनसरी
  …
  १,
  आफूले आफैँलाई चिन्नू
  सफल हुन जीवनमा
  निष्ठाको मार्गमा हिन्नू ।
  २,
  मनमा सुविचार राखे
  माटो गोबर चलाउँदा
  भइँदैन हजुर पाखे ।‌
  ३,
  तान्यो झिलिमिली सहरले
  बाध्यता होलान् कसैका
  कोही उडे रहरले ।
• शान्ता पौडेल भट्टराई, टङ्कीसिनवारी, मोरङ
  …
  १,
  तीज गयो आज
  दसैं तिहार आउँदै
  हामी सबै माझ।
• सङ्गीता खरेल, काठमाडौँ
  …
  १,
  सकियो तिज पर्व
  मनायौँ खुसीले नाचेर
  संस्कृतिमा गर्दै गर्व।
  २,
  धर्म जोगाउने भन्छन्
  छिर्छन् कमाउने ठाउँ
  भित्र नगद गन्छन्।
  ३,
  मन पराउन छोडे
  आफ्ना धर्म संस्कृति
  पाइला कता मोडे ?
• सुस्मिता अधिकारी ,काठमाडौँ
  …
  १,
  बजार छ खुलमखुल्ला
  फुर्सदै फुर्सद नेपालीको
  फजुल खर्चले भुल्ला !
  २,
  लगानीको नपाएर ठाउँ
  विदेशी बजार मोटाएको,
  शून्य पुँजीको भाउ ।
  ३,
  भन्छन् मान्छेहरू सुख
  बसेरै खान पाए,
  गर्नै छोडेका दुख ।
• मनोहरी पौडेल, गैडाकोट – १
  …
  १,
  पुरानो संस्कार संस्कृति
  मौलिकता कायम राख्दै
  फैलाऔँ सर्वत्र जागृति ।
  २,
  चाडपर्व बिग्रिए अति
  आउँदैन कोही बचाइराख्न
  बढ्दैछ विपत्ति जति ।
  ३,
  धार्मिक सहिष्णुता हाम्रो
  जातिय सद्भाव राख्दै
  बनाऔॅं समाज राम्रो ।
• जयनारायण नेपाल, इलाम (हाल सूर्यविनायक – २,
  बालकोट ,भक्तपुर )
  …
  १,
  चाडबाडको सदुपयोग गरौँ
  खुसी हुँदै सधैँभरि
  मनमा उत्साह भरौँ ।
  २,
  चाड पालैपालो आउॅंछ
  गरिबलाई सधैँ पीडा
  धनीलाई खुसी छाउँछ।
  ३,
  जस्तो भएपनि रमाउन
  घरकै खुसीका लागि
  परदेसिए धन कमाउन।
• लक्ष्मण देउवा, डोटी
  …
  १,
  झिकेर अन्तर्निहित गमर
  लड्नु पर्दछ एक्लाएक्लै
  जिन्दगीको कठिन समर l
  २,
  प्राय: दु:खकष्ट झेल्नेहरूलाई
  अभाव खड्किन्न सितिमिति
  पसिनासँग सिँगौरी खेल्नेहरूलाई l
  ३,
  दुष्ट रहेछ सरकार
  राखेन कहिल्यै पनि
  आम जनताको दरकार l
• बाबुराम गौतम, गुल्मी

::::::::जय झिल्का साहित्य ! ::::::::::

“पाँचै तत्व पाँचै विकार पञ्चाङ्ग नै ठिक आधार”भन्ने मूल नाराका साथ पञ्चाङ्ग लेख्दै आएका छौं।यही सिलसिलामा साप्ताहिक पञ्चाङ्ग भाग:एक सय एघार अभ्यासमा हामी पुगेका छौ। सम्पूर्ण पञ्चाङ्ग स्रष्टाहरुमा पञ्चाङ्ग लेख्नु हुन हार्दिक अनुरोध छ:
अभ्यास पाठशालाको अभ्यास शृङ्खला दर्ता पछिको भाग :-१११ —————————-

विधा :- पञ्चाङ्ग
अभ्यास गर्ने स्थान :- पञ्चाङ्ग अभ्यास पाठशाला
मिति:- २०८१/०५/१७
पञ्चाङ्ग वा समपञ्चाङ्ग लेखि बुधबार बेलुका ०९ बजेसम्म पठाउनु हुन अनुरोध छ।
……………………………………….
प्रशिक्षक:-
……………
सोमनाथ लुइटेल
गुणनिधि घिमिरे
सुशीला पौडेल

………………………
भाषा शुद्धीकरण:-
———–
पुष्पा सुवेदी नेपाल
भवानी घिमिरे
जमुना आचार्य
पशपती राई

सङ्कलक :-
———-
दुर्गा रिजाल आचार्य

संयोजक:-

सोमनाथ लुइटेल “रवि पाल्पाली” ======================

अक्षर सङ्ख्या:- [बराबरी]
अनुप्रास :- आफुखुशी
स्थायी :- अनिवार्य

पञ्चाङ्ग:०१
कुबाटाेमा पाइला राेकेर हिड्ने।
आफ्नाे भनी गन्तव्य ताेकेर हिड्ने।
बुबा नै हुन् यस जगतमा हाम्राे,
शिर उठाइ छाती ठाेकेर हिड्ने।
काँधमा जिम्मेवारी बाेकेर हिड्ने।
सुशीला पौडेल

पञ्चाङ्ग:०२
देश लुट्ने लुटेराको सम्पति लुट्नुपर्छ अब।
जनता सबै बाहिर निस्केर कुट्नुपर्छ अब।
अब हुँन्न चुपचाप बस्न बिगुल फुक्दै आउ।
गाउँ शहर देश भरिका नै जुट्नुपर्छ अब।
खुकुरी भाला गोला बारुदले भुट्नुपर्छ अब।

मल्ल लक्ष्मी श्रेष्ट
मेची किनार
बिर्तामोड झापा

पञ्चाङ्ग:०३
भ्रष्टाचारी नेतालाई नढुकी नहुने भयो
जहा भेट्यों त्यहीँ नकुटी नहुने भयो
अतिधेरै अत्याचार गरि सीमा नाघेपछि
मुखै मुखमा तिनको नथुकी नहुने भयो
भ्रष्टाचार गरेको धन नलुटी नहुने भयो ।
कला ढकाल झापा
पञ्चाङ्ग:०४
मेरा बाबा मेरालागि सारा हुनुहुन्छ
आकाशको बीच ध्रुवतारा हुनुहुन्छ
आज जति जे छु सबै बाबाले नै गर्दा
मेरो जीवनको अभिभारा हुनूहुन्छ
सत्यमार्ग देखाउने धारा हुनुहुन्छ।
घनश्याम पौडेल,पोखरा

पञ्चाङ्ग:०५
पौडी खेल्न जान्नेहरू नदी तरेर आउँछ
भ्रष्टाचारी जति जाे छ जेल परेर आउँछ
जसमा नैतिकता छैन उसको के अर्थ
अध्यारोमा हिँड्ने त बामे सरेर आउँछ
महत्त्व नबुझ्नेले~~~ धन छरेर आउँछ

   राज कुमार राजभण्डारी खाेटाङे

मध्यपुर ठिमी ५संगमकाेलाेनी राधे राधे भक्तपुर ।

पञ्चाङ्ग:०६
रात परेपछि म आउँदा बात लाग्छ भन्ने डर,
बारम्बार तिम्रोमा धाउँदा बात लाग्छ भन्ने डर।
यहाँ त नबुझ्नेलाई मात्र चिन्ता तिमी संग हुदा,
अंकमालको प्रित लाउँदा बात लाग्छ भन्ने डर,
आफ्नो सम्झि आत्मिय पाउँदा बात लाग्छ भन्ने डर।
दुर्गा आचार्य
मोरङ
पञ्चाङ्ग:०७
तिमीले भन्याै जे त्यही मान्नुपर्ने
गर्याै आँ भने त्याे स्वयं जान्नुपर्ने
भयाे बुझ्न गाह्राे भन्याै के पियारी
भनी साेधिए लठ्ठिले हान्नुपर्ने
यही प्रेम तिम्राे भनी ठान्नुपर्ने

ताेयानाथ सुवेदी

पञ्चाङ्ग:०८
दिनहुँ झगडा गर्ने परिवार किन चाहियो।
आफ्नै पेट मात्रै भर्ने परिवार किन चाहियो।
अब नौटंकी नाटक नदेखाउनु महोदय,
घमण्डको बीज छर्ने परिवार किन चाहियो।
हाम्रो खुशी सबै हर्ने परिवार किन चाहियो।
ह्यारिस

पञ्चाङ्ग०९
हलचल नगरी तलाउमा बस्दा पनि रानी देखिन्छ
चंचल झर्ना बनी तलतिर खस्दा प्यारी सानी देखिन्छ
हेर्दा तरल,रुप जस्तै उनको जिन्दगी कति सरल
कहिले ठोसमा त कहिले ग्याँसमा उहि पानी देखिन्छ
सम्पूर्ण जगतलाई जीवन दिने कति दानी देखिन्छ।
पशपति राई

साताका तीन लघुकथा हिमालयन दृष्टि र नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च बिचको सहकार्यमा सञ्चालित साप्ताहिक स्तम्भ हो । यस स्तम्भमा नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चको भित्तोमा साताभर प्रेषित लघुकथाहरू मध्ये मञ्चले छानेर पठाएका उत्कृष्ट तीन लघुकथाहरू प्रकाशन हुने गर्दछन् ।

यस साताको (६३औँ) शृङ्खलालाई बा विशेष मानी बुबाको मुख हेर्ने विषय समेटिएका मध्ये लघुकथाकार धनसिंह विश्वको लघुकथा ‘बुबाको मुख’, लघुकथाकार मोहन पोखरेलको लघुकथा ‘आवरण’ र लघुकथाकार प्रार्थना खनाल जोशीको लघुकथा ‘अपुग महसुस’ उत्कृष्ट तीनमा छनोट गरी प्रकाशन गरिएको छ ।

——————-<•>——————

[१]
लघुकथा: बुबाको मुख

✍️ धनसिंह विश्व
बेलुका अफिस छुट्टी भएपछि एकजना साथीको घरमा हुस्की रक्सी तान्दै तिन पत्तीको खेल खेल्न थाल्यौँ । आठदस हजार रुपैयाँ गोजीमा बोकेर बसेको के थिएँ, खेल नसकिँदै गोजी रित्तो भएपछि आधारातमा चुपचाप घर गएर सुतेँ।

मेरी आठ वर्षकी छोरी रेश्मा र तेह्र वर्षको छोरो राकेश बिहान सातै बजे ओछ्यानमा आएर कम्मल तान्दै भने,
-“बुबा ! उठ्नुहोस् । ‘हेप्पी फादर्स डे’ बुवा !”
म झसङ्ग भएँ । राकेशकी आमा गीताले भान्साबाटै कराउँदै भनिन्-
-“रेश्मा, बुबा राती अबेला सुत्नुभा’छ, त्यहाँ हल्ला नगर ।”
म निदाएको नाटक गर्दै सुतिरहेँ, अनि मनमनै सोचेँ,
-‘ओहो ! आज बुबाको मुख हेर्ने दिन । कुसेऔँसी । आफ्नो त बुबा बितेको पनि बीस वर्ष भैसक्यो । अब कस्को मुख हेर्ने र ?’ के के सोचेँ । मनले मानेन अनि उठेँ ।

नानीहरू आएर फेरि मलाई प्रणाम गर्दै भने, -“हेप्पी फादर्स डे, बुवा !”
दुवै आएर मेरो काखमा बसे अनि बिस्तारै छोरोले कानमा भन्यो,
-“उफ् ! बुबा, मुख गनाउँदैछ ।”
छोरीले पनि नाक समाउँदै भनी,
-“छि: बुवा ! अझै रक्सी गनाउँदैछ । खोइ ! बिहानै रक्सीले बिग्रिएको मुख पनि के हेर्नु र !”
गेजिंग प० सिक्किम।
——————-<•>——————

२)
लघुकथा: आवरण

✍️ मोहन पोख्रेल
जीवनप्रसादजीका एक छोरा र एक छोरी थिए । श्रीमतीलाई उमेरमै रोगले लग्यो । दु:खजिलो गर्दै छोराछोरी हुर्काए । छोरी पढनमा तेज थिई, खर्च गरेर राम्रैसँग पढाए । छोरा पनि सामान्य पढेर कमाउनतिर लागी ।

हुर्केकी छोरी गतिलै कुटुम्ब हेरेर बिहे गरिदिए । राम्रो कुटुम्ब र भाइबन्धुका अगाडि छोरासँग सल्लाह गरी ऋण धन गरी बिहेमा गतिलै खर्च गरे ।
अनि मधुमेह र रक्तचापका पीडित जीवनजीका बाउछोरा मेहनत गर्दै रिन उतार्दै निर्वाह गर्नतर्फ लागे ।
केही समयपश्चात् जीवनजी रोगले काम गर्न नसक्ने भएपछि घरव्यवहार र बाबुको उपचारको भार समेत छोरा योगेनको काँधमा पर्‍यो, तैपनि हरेस नखाई धान्न पछि हटेन । दिदी कहिलेकाहीँ चिहाएर जान्थिन ।
कुसेऔँसी आयो । दिदी आफ्नै मोटरमा फलफूल, मिठाइ, केही लुगा लिएर आइन् र बाबुको अगाडि राखिन् । जीवनजीले भने,
-“नानी यी मिठाइ, म के गरुँ ? सुगर, प्रेसरको रोगी खानुहुँदैन ।”
-“अँ बुबा ! हजुर पनि, बल्ल आएको बाबुको मुख हेर्ने दिन, म बुबा खुसी भएको हेरेर खुसी हुन आएकी, आज त मेरो मन राख्दिनुस् । अनि बाबुसँग बसेर सामान सहित सेल्फी लिएर फेसबुकमा पोष्ट गरिन् । क्याप्सन थियो,
-“बाबाको खुसी नै मेरो खुसी । बाबाको सुस्वास्थ्य र दिर्घायुको कामना !”

सम्पन्न दिदी आएकीले उपचार र घरव्यवहारले चेपेको योगेशलाई आशा पलायो र भन्यो,
-“दिदी ! यी बाबाले खान नमिल्ने मिठाइभन्दा बरु बाबाको औषधी सकिएको थियो, दुई हप्तापछि डाइलाइसिस गर्नुपर्ने थियो ।” आसलाग्दो नजरले दिदीको मुख हेर्‍यो ।
दिदीले कुरो बुझिन र जङ्गिइन्,
-“अँ, बाको कमाइ खाने, अंश खाने तँ, उपचार गर्ने म ? के त्यो तेरो दायित्व हो, मलाई के दिएका छौ र ?”
तब बाले आँखा टिल्पिलाउँदै भने,
-“हो छोरी ! केही दिन सकिनँ, म रोगीले । बरु यी कपडा पनि लैजाऊ, कति खर्च गर्छ्यौ बाँचे भने अर्को साल फोटो खिच्न काम लाग्छ । मिठाइ पनि मेरा नातिनातीनाले खान्छन्, लैजाऊ छोरी ! फोटो खिचिहाल्यौ, म यसै खुसी छु !”
——————-<•>—————–

३)
लघुकथाः अपुग महसुस

✍️ प्रार्थना खनाल जोशी
आज सबै जम्मा भए एकसाथ । सबैले आफूले ल्याएका उपहार अगाडि राखेर दर्शन गरे । एकआपसमा छलफल गरी उहाँको आवश्यकता पूरा हुने र मनपर्ने मिठाइ, फलफूल उपहार सबैले ल्याए । उहाँलाई मनपर्ने मनोरञ्जनका क्रियाकलाप गरी नातिनातिनालगायत छोराबुहारीहरू र छोरीज्वाइँ प्रस्तुत भए ।

अरू दिन आफ्नै कर्ममा व्यस्त भए पनि आज सपरिवारमा एकैठाउँमा बसेर खाना खाए । सबै दिनभर साथ रहे । उहाँलाई खुसी देख्न कुनै कसर बाँकी राखेनन् ।
-“बुवा ! हजुरलाई हामी सबै जम्मा भएर कुसेऔँसी मनाएकोमा केही त खड्केको छैन नि ?”
कान्छो छोरोले सोध्यो । बुवाको तत्काल जवाफ दिए,
-”जेठा छोराका परिवार पनि भएकाभए अझ सुनमा सुगन्ध हुन्थ्यो ।”
सुकेधारा, काठमाडौँ
——————-<•>——————-