Category: मुख्य खबर

काठमाडौँ। साप्ताहिक ‘टुक्का माथि टुक्का’ व्यङ्ग्यात्मक टुक्का लेखनको ११४ औँ शृङ्खला सम्पन्न भएको छ ।
अभ्यासमा नेपाल लगायत विश्वका ६२ जना नेपाली भाषी टुक्काकारहरूको सहभागिता रहेको कार्यक्रम संयोजक/ प्रशिक्षक एवम् टुक्का साहित्य समाजका उपाध्यक्ष वसन्त अनुभवले बताउनुभयो । टुक्का साहित्य समाजको आयोजनामा उक्त शृङ्खला विगत लामो समय देखि नियमित रूपमा सञ्चालन हुँदै आएको छ।

टुक्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्ने हेतुले समाजले विविध किसिमका कार्यक्रम गर्दै आइरहेको छ । टुक्का लेखनमा पृथकता एवं फरकपन भित्राउने सिलसिला अन्तर्गत यस शृङ्खला सञ्चालन गरिदै आएको समाजका संस्थापक अध्यक्ष, टुक्का प्रवर्तक एवम् कार्यक्रमका परिकल्पनाकार ताराप्रसाद चापागाईंले बताउनुभयो ।

टुक्का लेखनका लागि एक व्यङ्ग्यात्मक टुक्का राखिने र त्यसैमा आधारित रहेर गहन भावको एक एक टुक्का सहभागीले राख्नुपर्ने संयोजक अनुभवले जनाउनुभयो ।

‘टुक्का माथि टुक्का’ व्यङ्ग्यात्मक टुक्का लेखनको ११४ औँ शृङ्खलाको लागि प्रतिनिधि टुक्काको रूपमा समाजका उपाध्यक्ष वसन्त अनुभवले समसामयिक विषयमा लेख्नुभएको व्यङ्ग्यात्मक टुक्कालाई राखिएको संयोजक अनुभवले बताउनुभयो ।

अभ्यासका लागि राखिएको प्रतिनिधि टुक्का

उमेर साठी काट्दा पनि, ~रहर अनौँठो जाग्ने,
के भएको होला तरुनी देख्दा भेटौँ भेटौँ लाग्ने ?
✍️

वसन्त अनुभव
घोराही, दाङ

सहभागी टुक्काकारहरूले अभ्यासका क्रममा सृजना गर्नुभएको टुक्काहरू

[१]
नजरमा होइन तिम्रो, नियतमै छ खोट,
धेरै नचम्क ए हजुरबा पर्ला ठूलो चोट ।
✍️
वसन्त अनुभव
घोराही, दाङ

[२]
शरीर बुढो भएपनि मन बुढो हुँदैन,
तरुनीलाई आँखा लाउन केहीले छुँदैन।
✍️
अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान🇧🇹

[३]
विकृति सारा बढेर आयो गाउँ र सहर,
बैँसको बेला के हुन्छ होला विचित्र रहर ?
✍️
आर्त अकुलीन

[४]
जता राम्री देख्यो हजुर यी आँखाले त्यतै हेर्ने,
चाह गर्छ तनले पनि माया अङ्गालोमा बेर्ने ।
✍
नवशिला,
बेलबारी-२-लालभित्ती,मोरङ।

[५]
बुढेसकालकाे बैँस हेर कति मात्तिएका,
बैँस जाेवन देलान भन्दा लान आत्तिएका ।
✍️
भवानी पाेखरेल (बाबू विराज)
बाणगङ्गा १ चार नम्बर कपिलवस्तु

[६]
तन बुढाे भए पनि मेराे मन बुढाे हुन्न,
सुगर विपी बढे पनि चञ्चल मन छुन्न ।
✍️
मित्र `उराठी´ गाैतम
तिलाेत्तमा-२,रुपन्देही

[७]
नियत राम्रो भएमा तिमी, फूल देख्छौँ जतै,
इज्जत नि ख्याल राख आँखा नलैजाउ कतै ।
✍️
शोभा आचार्य गौतम
काठमाडौँ

[८]
सुन्ने इच्छा नहुँदा नि यहाँ के के सुन्नुपर्छ,
मान्छे बुढाे तनले हैन मनले हुनेगर्छ ।
✍️
केशवप्रसाद ढकाल ‘प्रीतबीज’
सिरान्चाेक-७, उपल्लो गाेहाेरे, गाेरखा

[९]
रूप सौन्दर्यले खिच्छ, मान्छेलाई सधैँभरि,
बुढो मानिस हो लोहा, बन्छिन् चुम्बक सुन्दरी ।
✍️
रामशरण न्यौपाने, भक्तपुर

[१०]
उमेर गयो बैँस नि गयो रहर कस्तो बतास,
अवकाश हुने बेलामा पनि दिल छैन हतास ।
✍️
भगवती दवाडी ,झापा

[११]
लौरी टेक्दै केटी खोज्दैछाै जवानीमा कस्तो,
असी पुग्यौ बसी खाऊ भो भएपनि जस्तो ।
✍️
उमा दाहाल
शुन्दरहरैँचा -१० मोरङ

[१२]
उमेरले नेटो काट्यो अझै उस्तै तिम्रो भोक,
रामनामे वृद्धका छुद्र कुराले चल्यो झोक ।
✍️
प्रदीप के रिमाल।

[१३]
आँखैमा मोहनी छ तिम्रो, साठी होस् या सत्तरी,
बुढो भएर पनि गर्ने रहेछौ मनपरी ।
✍️
कबिताहरी
सुन्दर हरैंचा नगरपालिका १ मोरङ

[१४]
जवानी र पानी उस्तै रहेछ बगेर जानी,
बुढेसकालमा तरुनी नहेर आँखा तानी ।
✍️
प्रद्युम्न चालिसे
भक्तपुर कटुञ्जे ।

[१५]
बुद्धि बिग्रन लाग्यो भने कानो गोरु पनि आँखा देख्न थाल्छ,
समयको ख्याल नगर्ने मान्छे परिवारको इज्जत फाल्छ ।
✍️
अम्बिका अधिकारी
झापा बिर्तामोड

[१६]
नजर असल हुँदा सबैतिर देखिनेछ राम्रो,
कुदृष्टि लगाउँनु पाप हो यही छ भनाइ हाम्रो।
✍️
अर्जुन प्रसाद चौलागाई
रामेछापः-सुनापति-१
हालः-अमेरिका,बोस्टन।

[१७]
उमेर त्यसै बितिगयो नपाउँदै होस,
साठीवर्ष नाघेपछि आउनलाग्यो जोस।
✍️
विवश पारदर्शी
झापा,

[१८]
तन जति बुढो भएनि मन बुढो हुन्न,
बुद्धिमा किरा लागेपछि उमेरले छुन्न ।
✍️
गंगा खड्का
बूढानीलकण्ठ , काठमाडौँ

[१९]
बुढेसकालमा यो बुढोलाई के बैँस चढेको ?
केश पनि सबै फुलिसक्यो हेर आँखा गढेको ।
✍️
सरिता सेढाई धादिङ

[२०]
आँखा लोभी मन पापी, बुढेसकालमा आजै,
जवानीको रङ चढ्यो, सत्तरी वर्षमा राजै ।
✍️
एवाइ प्रभात
सहिदभुमि धनकुटा

[२१]
चाहना भयो भन्दैमा मात्तिएर धेरै न चम्कनू,
बुढेसकालमा खुत्रुक्कै भई, पर्ला पानी छम्कनु ।
✍️
अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’
पाँचखपन नपा – ६ संखुवासभा ।

[२२]
स्वर्गबाट साह्रै राम्री झर्छिन् एउटी परी,
मलाई पनि भेटौँ भेटौँ लाग्छ कसैगरी ।
✍️
डम्बर थामी ‘अनुपम’
कालिन्चोक गा.पा. – ६, दोलखा ।

[२३]
भेटेर मात्रै के गर्नु खै, आकाशको फल आँखा तरी मर,
हात समाती बोल्न खोज्दा शरीरबाट पसिना तरतर ।
✍️
राजेशराज गड्तौला
कॅाडाघारी, काठमाण्डौ

[२४]
माया लाउन छोरा मान्छेलाई उमेरले छेक्दैन,
ऎना बिना आफ्नो कपाल फुलेको आफैँले देख्दैन।
✍️
भुपेन्द्र राना मगर
धादिङ

[२५]
मन त हुन्छ सदाबहार बुढो होला तन,
उमेर ढल्किए के भयो र कलिलै छ मन ।
✍️
तोयानाथ चापागाईं
दमक,झापा,नेपाल

[२६]
सात वर्षको नातिनीले प्राण यसै फाल्नुपर्‍यो,
दु:खद खबर हजुरबाले बलात्कार गर्‍यो ।
✍️
मन्दिरा सेढाई
मलेखु,धादिङ

[२७]
उमेर साठी काट्दा पनि मनका रहर ताजै,
घरकीभन्दा बाहिरकी राम्री देख्नथाले आजै !
✍️
इन्दिरा देवकोटा
कपिलवस्तु न पा ३

[२८]
रङ्गीचङ्गी फूलबारीमा फुलेका छन् धेरै फूल,
छेकबार छैन भन्दैमा नगरौँ कहिल्यै भूल।
✍️
यमुना प्रधानाङ्ग’मुना’
वीरगञ्ज, हाल: ललितपुर

[२९]
सबै बुढो भयो, समय बुढिएन,
आँखा फेरियो तर मन फेरिएन ।
✍️
नन्दलाल आचार्य
बेलका~२, सिद्धार्थटोल, उदयपुर ।

[३०]
बुढेसकाल लागिसक्यो लाज र घृणा छुन्न,
के भएको तिमीलाई दुईखुट्टे देख्नैहुन्न ?
✍️
हिमा आर.सी
मेहेलकुना सुर्खेत

[३१]
तन बुढो भएपनि मन बुढो हुँदैन भन्छन् लाखैले
हेर्न कत्ति छुटाउँदैन फेरि मन अनि दोषी आँखैले ।
✍️
प्रेम थापा “मन”बागलुङ

[३२]
युवा, जवान, वृद्ध सबैलाई लागिरहने यो कस्तो मात,
गजब नै रहेछ यो केटा मान्छेको त सोच, मन र जात ।
✍️
सुशीला शिखा
काठमाडौँ कागेश्वरी

[३३]
नियत राम्रो राख्नू, नगर्नू उत्ताउलो खेल,
बुढेसकालमा व्यर्थमा जानुपर्ला है जेल ।
✍️
मोति सुब्बा
दार्जिलिङ, भारत

[३४]
रहरमा छेकबार हुन्न बुढो उमेर,
अझै नाच्छन् हजुरबा फनफनी घुमेर ।
✍️
कृष्णकुमार वैद्य
बनेपा ९, काभ्रे

[३५]
जति बुढो भएपनि तृष्णा हुन्छ अपार,
मानव जोस हो सके आफैँलाई सपार ।
✍️
कमला देवकोटा, पाल्पा

[३६]
तन बुढो भएपनि मन सधैँ केटो,
उमेरले काटे पनि तीन बिसे नेटो l
✍️
बाबुराम गौतम, गुल्मी

[३७]
कपाल सेतो अनि चाउरी परिसक्यो है छाला,
बुढेसकालमा तरुनी खोज्ने निको छैन चाला ।
✍️
रुना कर्माचार्य दाहाल
चितवन

[३८]
रूखभरि छन् फलहरू त पाकेकाे,
पाकेको फललाई सबैले चाखेकाे !
✍️
कृष्ण धामी – बझाङ

[३९]
उमेर त एउटा नम्बर मात्र हो भन्छन् हजुर,
तन र मन मिलेपछि लाग्छन् तरुनीका डङ्गुर ।
✍️
शुक्रराज कुँवर
धरान १०

[४०]
मलाई पनि एउटी परी~जुराइदेउन राम,
जिन्दगीमा एक्लो भई बाँच्न खोजे छैन कुनै काम ।
✍️
समुद्र
जल्जला७गण्डकी

[४१]
मन तरुनीतिर जाने नभएर हो काम,
बुढेसकाल लाग्यो अब जप है राम राम !
✍️
पुष्पा सुवेदी
नेपालगञ्ज, बाँके ।

[४२]
मृदु देखेपछि आइहाल्ने प्रीति बनी जवानको झल्को,
अनायासै बगिदिन्छ उच्छवसित मायाप्रेमकाे छल्काे ।
✍️
रामप्रसाद पुरी,बादेल , खाेटाङ ।

[४३]
लौरो टेक्ने शरीरको पनि, कुर्सी चढ्ने रहर,
सत्ता पाए तरुनीलाई घुमाइदिन्थेँ सहर ।
✍️
होम प्रसाद नेउपाने
धरान,सुनसरी।

[४४]
उमेरले नेटाे काटे पनि बुढाे हुँदैन भन्थेउ मन,
युवतीको मायाजालमा परिसकियो सारा तिम्राे धन।
✍️
राज कुमार राजभण्डारी “खाेटाङ्गे”
मध्यपुर ठिमी ५ संगम काेलाेनी भक्तपुर ।

[४५]
भन्छन् उमेर छउन्जेल बरु मान्छे तर्किन्छ,
साठी पुगेपछि फेरि जवानी पनि फर्किन्छ ।
✍️
बाबुराम पाण्डे
अर्घाखाँची

[४६]
उमेर हद हुँदैन हाम्राे प्रेमिल खेलमा ,
सेल, साग जेपनि पाक्छ बजारकाे तेलमा ।
✍️
हरिगाेपाल प्रधान
बनेपा १४ साँगा बजार ।

[४७]
मनको इच्छा अरूको के भो मेरो त पुरा भएन,
देख्यो कि राम्रा चिज ताक्ने बानी केही गरी गएन !
✍️
पवन कुमार बुढाथेाकी
काठमाडौं

[४८]
उमेरसँगै रोगले च्याप्छ के खाने के नखाने,
साठी कट्यो देखिन्छ सबैको रहर चैँ नजाने ।
✍️
चुडामणी देबकोटा
हाल बारा सिमरा

[४९]
साठी कटोस् असी टेकोस् बैँस मर्दैन,
प्रकृतिको नियम हजुर टारी टर्दैन ।
✍️
ध्रुव श्रेष्ठ
हाल काठमाडौ ।

[५०]
उमेरले कति मति ल्यायो,
बुढेसकाल जवानी छायो ।
✍️
नीमा छिरिङ भोटिया
जलढका कालेबुङ

[५१]
बुढेसकालमा पनि साेह्र वर्षे बैँस चढेको,
तरुनी केटीमाथि कति साह्रै हाे आँखा गढेको।
✍️
सहयात्री शोभा अर्याल
रुपन्देही , बुटवल

[५२]
तन बुढो भएपनि मन बुढो कहिल्यै नहुने ,
सोह्र वर्षे तरुनी हेर्न दाजै उमेरले नछुने ।
✍️
बुद्धिमान दनुवार ( सुरुङ्गेली कान्छो )
कनकाई ४ झापा

[५३]
संसारभरिकै सुन्दरी श्रीमतीलाई मान्नू,
जाँदैन नजर तरुनीमा छोरी जस्तै ठान्नू ।
✍️
सुस्मिता अधिकारी ,काठमाडौँ

[५४]
एउटा उखान छ ‘जति बुढो उति फुँडो’ भन्ने,
गरौँ बाहिर बाहिर हेर्नेलाई गन्दै नगन्ने ।
✍️
बिके माकजू , भक्तपुर ।

[५५]
नेताकोझैंँ गिद्दे रहेछ चार बीसेको नजर,
तरुनी देख्नै नहुने लोभी कुभिण्डेको रहर।
✍️
इन्दु श्रेष्ठ
चितवन।

[५६]
बिर्सेपछि आमा र दिदी त्यस्तै हो मन,
भरोसा कस्को गर्नु खतरा पो भो झन।
✍️
पुष्पा राई, खाेटाङ।

[५७]
उमेरले डाँडा काट्याे मन सधैँ जवान,
के गर्नु खै बुढा बाकाे विमति कि बखान ?
✍️
ताराप्रसाद चापागाईँ
धुनिबेसी

[५८]
उमेरले नेटो काटेपनि मन तरुनै हुने,
असी काटेका बुढासँग बुझ्दा यस्तै बोली सुने।
✍️
शंकर कार्की
मकवानपुर।

[५९]
तरुनीको मामलामा उमेरले छुन्न, तन बुढो भएपनि मन बुढो हुन्न ।
✍️
इमान सिंह के.सि.
ब्यास९ धनुबेसी,कलेस्ति तनहँ, हाल नागार्जुन २,सुन्दरवस्ति काठमान्डौ

[६०]
मन त हो नि चञ्चले हिउँमा सुते जस्तो,
हिउँमा सुत्दा चिसो भन्ने भन तिमी कस्तो ?
✍️
धनुष न्यौपाने
गुठीचौर गाउँपालिका ०४ बिगारे जुम्ला

[६१]
शरीर बुढाे भएपनि नहुँदाेरहेछ मन,
के के साेच्छ मनले मात्र नसक्दाेरहेछ तन ।
✍️
एस वि प्रगति प्यूठान (हाल:पाल्पा)

[६२]
तन बुढाे भएपनि मन जवान हुने,
समय त बलवान् छ ख्याल नभए रुने ।
✍️
जी.वि.चिन्तन घाेराही-१४ दाङ

वरिष्ठ साहित्यकार नारायण नेपालको गीत तथा गजल सङ्ग्रह ‘माया’को आज एक कार्यक्रमको आयोजना गरी लोकार्पण गरिएको छ । राप्ती साहित्य परिषद, दाङजिल्ला शाखाको आयोजनामा घोराहीस्थित होटेल माला इनको सभाकक्षमा भएको कार्यक्रममा प्रथम नारी महाकवयित्री बुनू लामिछानेले उक्त सङ्ग्रहको लोकार्पण गर्नुभएको थियोे ।

लोकप्रिय दङ्गाली सङ्गीतकार सन्तोष श्रेष्ठद्वारा सङ्गीतबद्ध सङ्ग्रहमा चारवटा गीत/गजलहरू रहेका छन् । जसमा रामकृष्ण ढकाल, सत्यराज आचार्य, स्वरुपराज आचार्य र राज सिग्देलको सुमधुर आवाज रहेको छ । उक्त गीतहरूका म्युजिक भिडियो/लिरिकल भिडियो कार्यक्रममा बजाएर सुनाउँदा उपस्थित दर्शक/श्रोता मन्त्रमुग्ध हुन पुगेका थिए ।

कार्यक्रममा विमोचित कृतिको समीक्षा राप्ती साहित्य परिषदका केन्द्रिय अध्यक्ष डा. टिकाराम उदासी र सुबोध रेग्मीले गर्नुभएको थियोे । उक्त अवसरमा बोल्दै गीतकार नारायण नेपालले अब उक्त गीतहरू सार्वजनिक सम्पत्ति भएको र त्यसलाई चर्चित बनाउने, भाइरल बनाउने जिम्मा दर्शक/श्रोताको रहेकोे बताउनुभयो । कार्यक्रममा नारायण नेपाल लगायत बुनू लामिछाने, सन्तोष श्रेष्ठले बोल्नुभएको थियोे ।

परिषदका दाङ जिल्ला अध्यक्ष दीपक शर्मा “समीर”को अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा परिषदका सदस्य हरिप्रसाद पौडेल “स्वर्णशिखा”ले सम्पूर्ण अतिथिहरूलाई शब्दगुच्छाले स्वागत गर्नुभएको थियोे । कार्यक्रमको सहजीकरण परिषदका सचिव प्रकाश के सीले गर्नुभएको थियोे ।

साप्ताहिक तस्बिरमा उदक लेखन शृङ्खलाको १३४ औँ भाग शनिबार सम्पन्न भएको छ । उदक साहित्य समाज, नेपालले उक्त कार्यक्रमको आयोजना गरेको थियो। उक्त शृङ्खलामा नेपाल लगायत विश्वका ६६ जना उदक स्रष्टाहरूको सहभागिता रहेको उदक लेखन शृङ्खलाका संयोजक, प्रशिक्षक एवं उदक साहित्य समाजका केन्द्रिय उपाध्यक्ष वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।

काव्य विधा अन्तर्गतको नयाँ उदियमान प्रविधा उदक कविताको उन्नयन र विकासका लागि साप्ताहिक रूपमा उदक लेखन शृङ्खला सञ्चालन गर्दै आएको उदकका प्रवर्तक एवं उदक साहित्य समाजका अध्यक्ष आर्त अकुलीनले बताउनुभयो ।

संयोजक एवम् प्रशिक्षक अनुभवका अनुसार शनिबारको शृङ्खलाका लागि विहान एउटा तस्बिर दिएर उक्त तस्बिर अनुसारको गहन भाव खुल्ने गरी मात्र एउटा उदक साझ ५ बजेसम्म लेख्न सहभागी उदक यात्रीहरूलाई भनिएको थियोे ।

अभ्यासका लागि राखिएको प्रतिनिधि तस्बिर :

उदक अभ्यास शृङ्खला– १३४ मा सहभागी उदक यात्रीका सुन्दर उदकहरू

[१]
बाध्यता
तुइनको भर
जिन्दगी साह्रै कष्टकर !

• वसन्त अनुभव
  [२]
  अप्ठ्यारो
  बाटो ओहो
  गर आफैँ जोहो !
• शोभा आचार्य गौतम, काठमाडौँ
  [३]
  जीवन
  तुइनकाे जाेखिम
  दुर्गममा पुलकाे अभाव !
• नारायणप्रसाद उपाध्याय , कैलाली ।
  [४]
  बाध्यता
  कठिन सत्यता
  विकासमा पलायो दुःसाध्यता !
• अच्युत घिमिरे, सर्पाङ, भुटान
  [५]
  जीवन
  सङ्घर्षको बाटो
  सिक्काको दुई पाटो !
• आर्त अकुलीन
  [६]
  मानिस
  तुइनको जीवन
  हरेक यात्रामा दोमन !
• कविता आचार्य, कैलाली
  [७]
  दुर्गम
  मेराे घर
  वारिपारि गर्न डर !
• प्रद्युम्न चालिसे
  भक्तपुर, कटुञ्जे
  [८]
  तलास
  सरकार विलास
  जनता भयौँ हतास !
• भगवती दवाडी
  [९]
  सरकार
  निस्फिक्री भत्ता
  जनता दुर्गममा झुण्डेर !
• जमुना कायस्थ, पोखरा
  [१०]
  सुदूर
  जोडिएन देश
  अभावमै फुल्यो केश !
• पशपती राई, खोटाङ
  [११]
  तुइन
  जोखिमपूर्ण जीवन
  गन्तव्यको अनिश्चित यात्रा !
• गोपाल प्रसाद पौड्याल
  [१२]
  चुनौती
  बाध्यताको स्थिति
  नालायकी सरकार पनौती !
• विवश पारदर्शी, झापा
  [१३]
  बाध्यता
  तुइनकाे यात्रा
  मानव चाेला जाेखिम !
• राजकुमार राजभण्डारी ‘खाेटाङ्गे’
  मध्यपुर ठिमी-५,संगम काेलाेनी, भक्तपुर
  [१४]
  जिन्दगी
  तुइनको भर
  नहुने कालको डर !
• सुरेशकुमार पाण्डे
  दाङ, घोराही-१८
  [१५]
  गफ
  दिए शासकले
  व्यथा उस्तै अचाक्ली !
• अमृत सुवेदी, रुपा सात, कास्की
  [१६]
  तुइन
  नपर्नु भर
  बोकेर मनमा डर !
• अनुग्रह राना मगर ‘पुष्प’
  पाँचखपन नपा-६, संखुवासभा
  [१७]
  सहयोग
  एक भोट
  पाएको वास्तविक चोट !
• सविता के.सी.
  [१९]
  जिन्दगी
  जिउनलाई कहिले
  नपरोस् पापको कमाई !
• मङ्गला उपाध्याय, बारा
  [२०]
  यात्रा
  जीवन मरण
  राखेर हिँडेकी पात्र !
• सरिता सेढाइ, धादिङ
  [२१]
  सृष्टि
  सबैको एउटै
  लगाऊ सरकार दृष्टि !
• डम्बर थामी ‘अनुपम’
  कालिन्चोक गापा-६, दोलखा
  [२२]
  जीवन
  तुइनको सहारा
  पीडामा देशका सर्वहारा !
• राजाराम रत्गैंया, अमौरा, कैलाली
  [२३]
  तुइन
  डोरीको भर
  चुँडी जिन्दगी मर !
• धनमाया चौधरी, कैलाली
  [२४]
  कष्टकर
  जीवनको बाटो
  मागेर खाने भाडो !
• भुपेन्द्र राना मगर, धादिङ
  [२५]
  जोखिम
  ज्यानको बाजी
  यात्राको लागि राजी !
• पृथक प्रकृति, झापा
  [२६]
  सङ्घर्ष
  जीवनकाे रित
  सदैव हुँदैन जित !
• केशवप्रसाद ढकाल ‘प्रीतबीज’
  सिरान्चाेक-७, उपल्लो गाेहाेरे, गाेरखा
  [२७]
  यात्रा
  कष्टकर यात्री
  एउटै डोरीको भर !
• चक्र शाही, लम्की, कैलाली
  [२८]
  तुइन
  पुलको विकल्प
  पार गर्दा नचुँडिउन् !
• घनश्याम पौडेल, पोखरा
  [२९]
  किन
  झुन्ड्या बाबु ?
  देशै झुन्ड्या क्यार्ने !
• युगल त्रिन
  [३०]
  तुइन
  जोखिम यात्रा
  अनिश्चित गन्तव्य मेरो !
• इन्दिरा देवकोटा
  [३१]
  बाध्यता
  जीवन धान्न
  खुकुरीको पीरमा अचानो !
• नन्दलाल आचार्य
  सिद्धार्थ टोल, उदयपुर
  [३२]
  मनोविज्ञान
  तुइनको जीवन
  भक्कानिएको छ मन !
• प्रेम थापा “मन”, बागलुङ
  [३३]
  बाध्यता
  कष्टकर यात्रा
  गरिबलाई लासाको सुन !
• बुद्धिप्रसाद लामिछाने, कैलाली
  [३४]
  जिन्दगी
  तुइनको भर
  नेताको चुनावी गफ !
• बुद्धिप्रसाद लामिछाने, कैलाली
  [३५]
  सङ्घर्ष
  योजना हजार
  तुइनको सेतु पानामा !
• कमला देवकोटा , पाल्पा
  [३६]
  बाध्यता
  अन्धो सरकार
  जनतालाई भयो कष्टकर !
• बृन्दा बगाले
  काठमाडौ, सामाखुसी
  [३७]
  जनता
  सङ्घर्ष जीवन
  नेताजी कुर्सी तानातान !
• शारदा गौतम आचार्य
  लालितपुर
  [३८]
  बाध्यता
  विकल्प खोजौँ
  निकास सुरक्षित रोजौँ !
• कार्की डिबी माकुम
  सुनवल, नवलपरासी
  [३९]
  तुइन
  हेर्दै डरलाग्दो
  जोखिम पूर्ण जिन्दगी !
• सरस्वती श्रेष्ठ, इटहरी
  [४०]
  जीवन
  आज हाँसेर
  कठिन यात्रामा बाँचेर !
• अम्बिका अधिकारी
  झापा, बिर्तामोड
  [४१]
  जीवन
  सङ्घर्षकाे काम
  रमेर पाइन्छ माम !
• ढकाल कवि दत्त
  [४२]
  तुइन
  जोखिम यात्रा
  सधैँ हत्केलामा जीवन !
• समुन्द्रा शर्मा, सुनसरी
  [४३]
  पारी
  जानुछ मैले
  जीवन बन्धकी राखी !
• ध्रुव श्रेष्ठ
  [४४]
  विवशता
  मान्छे हुनुको
  तुइनको बाटो खनेको !
• भगवती दवाडी
  [४५]
  आलटाल
  जनताका लागि
  धनराशी नातिनीको भोज !
• हरिप्रसाद गौतम
  [४६]
  गन्तव्य
  तुइनको भर
  जीवन मृत्युको डर !
• बुद्धिमान दनुवार ‘सुरुङ्गेली कान्छो’
  कनकाई-४, झापा
  [४७]
  सरकार
  कान खाेल
  आँखा खाेलेर हेर !
• चन्द्रावती अधिकारी, कोहलपुर
  [४८]
  धराप
  पुलपुलेसा नबनाउनेलाई
  आखिरीमा जनताको सराप ।
• बिके माकजू, भक्तपुर
  [४९]
  जीवन
  साहसको बाटो
  जात्रा आफ्नै माटो !
• एवाइ प्रभात, धनकुटा
  [५०]
  तुइन
  सर्वसाधारण छात्रछात्रा
  बाध्यतामा जीवनको यात्रा !
  ‘जिज्ञासु’ पन्त, मोरङ
  [५१]
  जिन्दगी
  तुइनमा तर्नु
  जिउदै हाे मर्नु !
• कृष्ण रेग्मी, पाल्पाली
  [५२]
  जिन्दगी
  कोहीको पजेरो
  कसैको कष्टकर तुइन !
• शारदा दाहाल भण्डारी
  [५३]
  दैनिकी
  तुइन साथी
  वारपार गर्ने परिस्थिति !
• म्यामराज राई, भोजपुर
  [५४]
  बाँच्ने
  जिउने घर
  नदीमा तुइनकाे डर !
• कृष्ण धामी, बझाङ
  [५५]
  जीवन
  हत्केलामा राखी
  बाँचिरहेका ईश्वर भाकी !
• रामप्रसाद पुरी, बादेल, खाेटाङ
  [५६]
  समय
  जीवन गाथा
  यात्रा तुइनकै नाता !
• Yal bee square, Pyuthan
  [५७]
  तुइन
  विवश जनता
  छैन दु:ख कम !
• नागेन्द्रप्रसाद यादव, दाङ
  [५८]
  जीवन
  सङ्घर्षै सङ्घर्ष ,
  तुइनको भर नहुने !
• त्रिलोक रामदाम, रुपन्देही, भैरहवा
  [५९]
  समृद्धि
  तुइनको यात्रा
  फोस्रो आश्वसानको जात्रा !
• ऋजु दिल्पाली
  ईटहरी-१, सुनसरी
  [६०]
  निर्भय
  बाध्यताले निर्भयता
  निर्भयता मनबाट निकाल्नुपर्ने !
• दीपा गुरुङ्ग
  बुनपा, कपन, काठमाडौ
  [६१]
  जीवन
  तुइन तार
  कल्पना केबुल कार !
• टीकाराम जाेशी, इमाडाेल
  [६२]
  अवसर
  नेपाली बाँच्ने
  देखिन्छ औकात हरपल !
• दाहाल कल्पना
  रातोपुल, काठमाडौँ
  [६३]
  तुइन
  गाह्रो जिन्दगी
  बनाएको बाध्यताको साह्रो !
• बेदु न्यौपाने, काठमाडौँ
  [६४]
  जोखिम
  ज्यानकाे खतरा
  जीवन चलाउने बाटाे !
• सहयात्री शोभा अर्याल
  रुपन्देही, बुटवल
  [६५]
  नाबालक
  खोटो नियति
  कसैले मेटेनन् दुर्गति !
• लक्ष्मी स्मृति
  [६६]
  जीवन
  कठिन यात्रा
  तुइनको भर बाध्यता !
• दुर्गा भट्टराई, मोरङ

“पाँचै तत्व पाँचै विकार पञ्चाङ्ग नै ठिक आधार”भन्ने मूल नाराका साथ पञ्चाङ्ग लेख्दै आएका छौं।यही सिलसिलामा साप्ताहिक पञ्चाङ्ग भाग: त्रिहतरौऔंमा हामी पुगेका छौ। सम्पूर्ण पञ्चाङ्ग स्रष्टाहरुमा पञ्चाङ्ग लेख्नु हुन् हार्दिक अनुरोध छ:
अभ्यास पाठशालाको अभ्यास शृङ्खला दर्ता पछिको भाग :-७३ ——————————-

विधा :- पञ्चाङ्ग
अभ्यास गर्ने स्थान :- पञ्चाङ्ग अभ्यास पाठशाला
मिति:- २०८०/०८/२५ गते
बुधबार बेलुका ०९ बजेसम्म पञ्चाङ्ग वा समपञ्चाङ्ग पठाउनु हुन् अनुरोध छ।
……………………………………….

प्रशिक्षक:-
……………
गुणनिधि घिमिरे
घनश्याम पौडेल
तोयानाथ सुवेदी
………………………
भाषा शुद्धीकरण:-
———–
जमुना आचार्य
भवानी घिमिरे
पुष्पा नेपाल सुवेदी

सङ्कलक :-
———-
दुर्गा रिजाल आचार्य

संयोजक:-

सोमनाथ लुइटेल “रवि पाल्पाली” ======================

अक्षर सङ्ख्या:- [बराबरी]
अनुप्रास :- आफुखुसी
स्थायी :- अनिवार्य

पञ्चाङ्ग:०१
जिउँदा मान्छेलाई ढलाउने धेरै छन्।
मारे पछि बिचार गलाउने धेरै छन्।
सक्छौ जिउँदै हुँदा राम्रो गरि देखाऊ,
मरे पछि आगोले जलाउने धेरैं छन्।
फालिने ऐंँजेरु झैंँ पलाउने धेरै छन्।
सुशीला पौडेल

पञ्चाङ्ग:०२

आउने जाने क्रम चलि रहन्छ यहाँ।
हृदय भित्र आगो बलि रहन्छ यहाँ।
मानिसको व्यवहार हुन्छ अजीबको,
जिउँदोमा आगोले जली रहन्छ यहाँ।
समयले किन हाे छलि रहन्छ यहाँ।
ह्यारिस

पञ्चाङ्ग:०३

उज्यालाे चटक्क त्यागेर अँध्याराे रातमा रमाउनेकाे जमात हुँदा ।
सम्पूर्ण काम छाेडेर बकम्फुसे बातमा रमाउनेकाे जमात हुँदा ।
कसरी सिँगार्न सकिन्छ मेराे मुलुकलाई आजै भनिदेऊ भगवान् ,
आफ्नाे याे उन्नतिमा भन्दा अर्काेकाे घातमा रमाउनेकाे जमात हुँदा ।
आफू कौडीमा बेचिँदै पराइकाे हातमा रमाउनेकाे जमात हुँदा ।

भवानी घिमिरे
सर्लाही

पञ्चाङ्ग:०४

बारी जोत खन कुला काम लाग्न सक्छ ।
आफैँ बाल्न सिक चुला काम लाग्न सक्छ ।
बन्नुभन्दा एकलकाँटे र अन्तर्मुखी,
राख्ने गर दिल खुला काम लाग्न सक्छ ।
भोलि म हुँला नहुँला काम लाग्न सक्छ ।
✍️
वसन्त अनुभव
घोराही, दाङ

पञ्चाङ्ग:०५

रुँदै काटेका रातको भाउ छैन यहाँ।
गन्तव्य भेट्नेको हेर्दा पाउ छैन यहाँ।
शकुनीले जाल थाप्यो जुवाको खालमा,
पाण्डव पासाको कुनै दाउ छैन यहाँ।
भित्र चोट छ बाहिर घाउ छैन यहाँ ।

✍श्रीकृष्ण शर्मा पोखरा

पञ्चाङ्ग:०६
अक्षर-१६

भोकले सधैँ सधैँको नारा लाएर के गर्नु ?
पछिल्तिर पिठिउमा आरा लाएर के गर्नु ?
कति हेरि रहनु समयलाई एक नास,
नबोल्नेको छेउमा त्यो बारा लाएर के गर्नु?
थोत्रो समझदारीको पारा लाएर के गर्नु?

दुर्गा आचार्य
मोरङ

पञ्चाङ्ग:०७
हिलो छ्यापी छ्यापी साउन पन्ध्र त उत्सव पो मनाएका थिए।
नेतालाई बाउसे नर्तकीलाई रोपाहार बनाएका थिए।
न पानी हाल्न आए कोही,न त झार गोड्न नै पो सघाए खोइ,
व्यर्थमा कर्मलाई अपमान गरी किसान भनाएका थिए।
किसानको त चुहिन्थ्यो पसिना उ त सुन पो गनाएका थिए।
-पशपती राई खोटाङ ।

पञ्चाङ्ग:०८
चोरलाई खोर अनि साधुलाई सुली सुनेका होलान् ।
भावी पीडित आउनेले यिनै कुरा त गुनेका होलान् ।
हाम्रो समाज रङ्गमञ्च प्रपञ्चले भरिएको मात्र ,
छल कपट गर्दै सत्तामा बस्दै जाल बुनेका होलान्।
कसैले कसैको न्याय बोल्यो भन्दै मुख थुनेका होलान् ।
बेदु न्यौपाने, काठमाडौँ ✍️🇳🇵

पञ्चाङ्ग:०९
हरे कृष्ण हरे राम भन्दै ।
आनन्दले जाऊँ धाम भन्दै ।
जिन्दगी यो बित्न लाग्यो अहो,
हतारमा सधैँ काम भन्दै ।
गोजी नै रित्तो छैन् दाम भन्दै ।
भगवती दवाडी ,झापा

साताका तीन लघुकथा हिमालयन दृष्टि र नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च बिचको सहकार्यमा सञ्चालित साप्ताहिक स्तम्भ हो । यस स्तम्भमा नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चको भित्तोमा साताभर प्रेषित लघुकथाहरू मध्ये मञ्चले छानेर पठाएका उत्कृष्ट तीन लघुकथाहरू प्रकाशन हुने गर्दछन् ।

यस साताको (४६औँ) शृङ्खलाका लागि लघुकथाकार एलपी पराजुलीको लघुकथा ‘अनुसरण’, लघुकथाकार यमुना प्रधानाङ्ग ‘मुना’को लघुकथा ‘बाध्यता’ र लघुकथाकार एकल यात्रीको लघुकथा ‘दोष’ उत्कृष्ट तीनभित्र परेका छन् ।

१)
लघुकथा: अनुसरण

✍️ एलपी पराजुली
“छोराको कल आउँदा कि त बाथरूम छिर्नु हुन्छ कि त बाहिर निस्कनु हुन्छ । आजकल के भएको छ, तपाईंलाई ? राम्रोसँग बोल्नु नै हुन्न । छोराको कल आएको छ, म धमाधममा छु । एकछिन नातिसँग कुरा गराउँनू न, आफू पनि बोल्नू ।”

बुढीको हातबाट मोबाइल समाएर उसले चुपचाप पल्लो कोठामा खेल्दै गरेको नातिको अगाडि राखिदियो । चारवर्षे नाति अष्ट्रेलिया बस्ने आफ्ना बाबाआमालाई देखेर भिडियो कलमा रमाउन थाल्यो । ऊ भने भित्तो हेरेर टोलाउन थाल्यो ।

“हजुरबुवा, मेरो बाबासँग बोल्नु न एकछिन !” नातिले मोबाइल तेर्स्याएपछि उसले झसङ्ग हुँदै मोबाइल समात्यो र हत्तपत्त क्यामेरा बन्द गरेर “हेलो” भन्यो । उसले भिडियोमा छोरालाई देख्यो तर छोराले उसलाई देखेन ।
“बाबु कता गयो ? लड्ला है बाबा ! राम्ररी हेर्नू .. ।”

मुखमा आएको अमिलो पानी घुटुक्क निल्दै उसले “हस्” भनेर फोन काट्यो । कानमा गुन्जिरहेको थियो एक महिना अघिको छोरासँगको अन्तिम वार्तालाप ।
“घरबाट गएदेखि हाम्रो सन्चो बिसन्चो, गाह्रो अप्ठेरो केही सोध्दैनस् । केवल आफ्नो छोराको मात्र चिन्ता गर्छस् । तेरो लालनपालनका निम्ति मैले मेरा बाबुआमा त्यागेँ, परिवार त्यागेँ, सकिनसकी पढाएँ, लेखाएँ, दु:ख गरेर विदेश पठाएँ तर आज मेरो कुनै सम्झना छैन । के यही हो त छोराको कर्तव्य ?”

छोराले जवाफ फर्काउँदा ऊ भित्तामा टाँगिएको आफ्नै बाबुको तस्बिर हेरेको हेर्‍यै भयो । उसको विगत चलचित्रझैँ आँखा अगाडि घुम्यो । छोराको व्यङ्ग्यात्मक वचन कानमा गुञ्जियो ।

“बाबा ! पारिवारिक सम्बन्ध र कर्तव्यको पाठ, मैले तपाईँकै व्यवहारबाट सिकेको हुँ । तपाईँले जे जे गर्नु भयो; मैले पनि त्यहीँमात्र गरिरहेको छु । पुत्रले पिताको अनुसरण गर्नु गलत हो र ? “
कपन, काठमाडौं
२२ मंसिर २०८०

२)
लघुकथा: बाध्यता

✍️ यमुना प्रधानाङ्ग ‘मुना’
बिहानी प्रहर । घामको लाली आँगनभरि छरिएको थियो । घरआँगन सफा गर्दै गरेकी रश्मीको मन भने खल्लो थियो ।
चोटाबाट दौडिँदै आएर अङ्गालो हाल्दै छोरीले भनिन्- “आमा ! आज तपाईँ र बाबाको विवाह भएको दिन । happy wedding anniversary !”

आमाले भनिन्- “छोरी ! तिमी त सानै छ्यौ, कसरी थाहा पायौ ?”
“बुबाले फोन गरेर भन्नुभएको । उहाँले यो पनि भन्नुभयो कि आमालाई मनपर्ने मिठाई किनेर खुवाऊ । आमालाई माया गर ।”

छोरीको कुराले रश्मीको आँखाबाट बलिन्द्र आँसुका धारा छुटे । नछुटोस् पनि कसरी ! श्रीमान्, विवाह भएको छ महिनामा विदेश उडेको, आज १३ वर्ष भइसक्यो । परदेशबाट दुईवर्षपछि घर आउँदा, गर्भ रहेर जन्मेकी छोरी नै आज ११ वर्षकी भइसकेकी थिई । बिचमा जम्मा दुईपल्ट त घर आए ।

एकक्षणपछि साउने झरीझैँ आँखाबाट झरेका भेललाई दुई हातले सपक्क पुछी र मन दह्रो बनाएर आफैँले आफैँलाई भनी, रश्मीले- ” आ..! लिन्नँ पीर ! आफ्नै देशमा केही गर्छु भनेर काम थालेकै हो । घाटैघाटा लाग्यो, उल्टै ऋण खेप्नु पर्यो । देश धनी भएको भए, देशमै रोजगार भएको भए, आज कोही पनि विदेशिनु पर्थेन नि !”
वीरगञ्ज, पर्सा
रचना: २०८०/०८/२६

३)
लघुकथा: दाेष

✍️ एकल यात्री
“लाैन नि ! आज एकाबिहानै अलच्छिन लगायाे । सुकेकाे ठुटाेमा बसेर पाे कराउन मरेछ ।” सरिताले भनिन् ।

मीठू हस्याङ्ग फस्याङ्ग गर्दै भित्रबाट बाहिर निस्की । यताउति हेरी सरितामात्र देखी ।
उसले प्रश्न गरी- “हैन ! किन चिच्याएकाे सरिता ? के भयाे तिमीलाई ?”
“हेर न मीठू ! ऊ त्याे काग सुकेकाे काठकाे ठुटाेमा बसेर करायाे । राति सपना पनि नराम्रो देखेकी थिएँ । आज के अनिष्ट हुने हाे, कुन्नि ?” सरिताले भनी ।

“हैन, तिमी पनि अन्धविश्वासलाई प्रश्रय दिइरहन्छौ । विश्वका मानिस कहाँ पुगिसके, हामी भने अझै सत्रौँ शताब्दीतिर छौँ । अब यसरी हुन्न । हामी परिवर्तन हुनुपर्छ ।” मीठूले सम्झाउँदै थिई ।

सरिताले मीठूकाे कुरा नसुनेझैँ गर्दै भनी- “ए छाेरी ! एक अम्खोरा पानी ले ले; सुनपानी छर्केर दाेष कटाऊँ ।”

२०८०/०८/२२ गते ।
मन्थली १३ रामेछाप ।

पुस्तक समीक्षा 

-वसन्त अनुभव

समीक्षक

टुक्का कविता एक नविनतम प्रयोगवादी काव्य उपविधा हो । विम्ब, प्रतीक, अलङ्कारको प्रयोग गर्दै तुक अर्थात् अनुप्रास मिलाएर दुई हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसका दुई हरफमा अक्षर सङ्ख्या बराबर हुनुपर्ने विधान छ । टुक्काको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान र विस्तार गर्दछ भने दोस्रो हरफले त्यसलाई समर्थन गर्दै भावलाई उत्कर्षमा पुर्‍याएर समापन गर्दछ । यो ५ देखि २७ अक्षर सम्ममा लेख्न सकिन्छ । टुक्का कविता छ्न्द र स्वछन्द दुवै शैली र साहित्यका सबै रसमा लेख्न सकिन्छ ।

पछिल्लो समय पाठकहरूको रुचि लामा लामा सृजनामा भन्दा छोटा छोटा सृजनामा रमाउने गरेकाले पनि साहित्यमा छोटा र छरिता विधा उम्रिएका र हलक्क बढेर आएका छन् । जस्तो उपन्यास, कथाको साटो लघुकथा, महाकाव्य, काव्य, लघुकाव्यको साटो लघुत्तम काव्य- टुक्का, उदक, बाछिटा आदि मौलाइरहेका छन् ।

 टुक्का कविताको विजारोपण धादिङ धुनिवेँशीका वरिष्ठ टुक्काकार एवम् साहित्यकार ताराप्रसाद चापागाईँले वि.स.२०७७ साउन २५ मा गर्नुभएको थियोे । विजारोपण सँगै विभिन्न साहित्यकार, साहित्यप्रेमीहरूको साथ र हात पाएर टुक्का छोटो समयमै हर्लक्क मौलाएर आएको छ ।  पछिल्लो समय टुक्का कविता लेख्ने सर्जक र पढ्ने पाठकको सङ्ख्या तीब्र गतिमा बढ्दै गएको पाइन्छ ।

'महक' कृतिका कृतिकार म्यामराज राईको जन्म पिता जोगबहादुर राई र माता आश बुङ राईको चौथो सन्तानको रूपमा वि.स. २०४४ साल असार १२ गते हतुवागढी- ६, होम्ताङ, भोजपुरमा भएको हो । उहाँले धनकुटा बहुमुखी क्याम्पसबाट अङ्ग्रेजी विषयमा स्नातकसम्मको शिक्षा हासिल गर्नुभएको छ । ६० दशक देखि नै साहित्य लेखनमा लाग्नुभएका राई नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च र किराँत राई वान्तवा खिमको आजीवन सदस्य हुनुहुन्छ । अत्यन्त भद्र, शालीन, मिलनसार व्यक्तित्व राई अहिले वैदेशिक रोजगारको सिलसिलामा जापानमा हुनुहुन्छ । 

प्रकाशनको हिसाबले प्रस्तुत 'महक' टुक्का कवितासङ्ग्रह उहाँकोको दोस्रो कृति हो । यसभन्दा पहिले उहाँले 'हाम्रो बाटो' नामक लघुकथासङ्ग्रह, २०७९ प्रकाशित गरिसक्नुभएको छ । कथा, कविता, लघुकथा, मुक्तक, गजल लगायत साहित्यका विविध विधामा कलम चलाउनु हुने साहित्यकार/टुक्काकार राईका सृजना अत्यन्त सशक्त र चोटिला हुने गर्दछ्न् । 

महक टुक्का कविता सङ्ग्रहको संरचनात्मक कुरा गर्नुपर्दा यसमा कुल १ सय ३० पृष्ठहरू (कभर पेज सहित) रहेका छन् । जसमध्ये १ सय १५ पेजमा टुक्का कविताहरू रहेका छन् भने बाँकी पेजमा विभिन्न व्यक्तित्वहरूको शुभकामना, कृतिकारको भनाइ, विषयसूची लगायतका कुराहरू रहेका छन् । 

अञ्जना छिलिङ राई प्रकाशक र टुक्का साहित्य समाज नेपाल वितरक रहेको महकको आवरण दिलिप राईले, कम्प्युटर सुवास मगरले र ग्लोबल प्रिन्ट कनेक्सन, काठमाडौँले मुद्रण गरेको थियोे । पहिलो संस्करणमा ५ सय प्रति प्रकाशन गरिएको थियोे भने पुस्तकको मूल्य तीन सय राखिएको छ ।

आवरण पृष्ठ निकै आकर्षक, रोचक र सार्थक रहेको छ । फक्रिएको फूलबाट निस्किएको महक (बासना) टाढा टाढा फैलिएको दर्शाइएको छ । 

महक कविता सङ्ग्रहको मुख्य भाग (१ सय १५ पृष्ठ) लाई ३ भागमा बिभक्त गरिएको छ । जसको पहिलो भाग 'क' (९७ पृष्ठ) मा क्रमशः ५ देखि २७ अक्षर सङ्ख्या भएका ९ सय ६८ वटा स्वछन्द टुक्काहरू रहेका छन् ।  

त्यस्तै दोस्रो भाग 'ख' को १६ पृष्ठमा वसन्ततिलका, भुजङ्गप्रयात, शालिनी, रूपामाली, महालक्ष्मी, तोटक लगायत १४ वटा छन्दका १ सय ३९ टुक्काहरू रहेका छन् ।

त्यस्तै अन्तिम एवम् तेस्रो भाग 'ग'को २ पृष्ठ मध्ये पहिलो पृष्ठमा नेपाली अनुवाद सहित वान्तवा राई भाषाका ३ वटा टुक्का र दोस्रो पृष्ठमा जापानी भाषाको १ वटा टुक्का नेपाली अनुवाद सहित रहेका छन् । 

प्रस्तुत पुस्तक 'महक'मा टुक्काकारले टुक्का कविताको नियमलाई अक्षरश: पालना गर्नुभएको देखिन्छ । उहाँले राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय ऎतिहासिक, समसामयिक विषयवस्तुमा रहेर आफ्ना भावनाहरूलाई अत्यन्त रोचक, घोचक र सुन्दर ढङ्गले प्रस्तुत गर्नुभएको छ । 

टुक्काकार राईका सृजनाहरू अत्यन्त सशक्त, चोटिला मर्मस्पर्शी हुने गर्दछ्न् । उहाँका टुक्काहरूमा मातृप्रेम, भातृप्रेम, राष्ट्रप्रेम, राष्ट्रप्रतिको चासो, चिन्ता, सचेतना आदि भेटाउन सकिन्छ ।

– अन्धकार जति महत्त्व प्रकाशको छ, त्यत्तिकै महत्त्व फूलको महकको पनि हुन्छ भनेर बताउनु भएको छ । 

अँध्यारोमा महत्वपूर्ण बत्तीको चहक,

कसलाई मन पर्दैन फूलको महक ।

– उहाँका टुक्कामा मायाप्रेम, अनुरागका कुरा भेटाउन सकिन्छ ।

लोभलाग्दो मृगनयन,

पाए हुन्थ्यो निजी चयन ।

– प्रेममा फसाउने प्रयास गर्ने र सफल नभएमा झुठो मुद्दा  लगाउने, जेल पुर्‍याउने पछिल्लो समय विकसित घटना प्रवृति प्रति उहाँले चोटिलो व्यङ्ग्य दाग्नुभएको छ ।

पिरतीको खेल,

नाता बिग्रे जेल ।

– पसिनाको कुनै मूल्य नभएको स्वार्थी, धोखेबाज, मौकापरस्त मान्छेहरूको मात्र प्रगति देखिने गरेकोमा उहाँको आक्रोश छ ।

काम गर्ने भोकाए,

मौका ढुक्ने मोटाए ।

– विगतमा देखिएको कोरोना महामारीलाई लिएर उहाँले आफ्नो पीडा, कुण्ठा, भोगाइ, सल्लाह र सुझाव टुक्का मार्फत व्यक्त गर्नुभएको छ।

पापी यो कोरोनाले,

दु:ख पायो साराले ।

– पछिल्लो समय देखापरेको राजनीतिक विसङ्गति, बेइमानी  र नेता प्रतिको वितृष्णा प्रति उहाँका टुक्काहरूले व्यङ्री गरेका छन् ।

जन्ताले विश्वास गर्ने,

नेताले ढुकुटी भर्ने ।

चुनाव आयो गाउँ पस्ने,

जितेपछि त छुरा धस्ने ।

मलाई दल र दलदल उस्तै लाग्छ,

नभईनहुने धेरै हुँदा चैन भाग्छ ।

देश विकासमा लाग भनी चुन्यौँ राजनेताहरू,

लाज लाग्छ हेर्नेलाई, कुकुरले हड्डी छोड्छ बरू ।

– उहाँले आफ्नो टुक्काप्रति मोह यसरी प्रकट गर्नुभएको छ ।-

आज मिठो सपना देखेँ,

सपनामा नि टुक्का लेखेँ ।

– उहाँका टुक्काहरूमा आमाप्रतिको स्नेह, प्रेमका भावहरू यसरी छचल्किएका छन् । 

यति दह्रो हुन्छ आमाको काख,

जति बलियो मान्छौ त्यो अग्राख ।

मन मेरो आमाबा र घरले जल्छ,

जति रफ्तारमा हुरी बतास चल्छ ।

– देशमा विद्यमान अपराध, अराजक प्रवृति विरुद्ध आवाज उठाउँदै उहाँले हरहमेशा डटेर सामना गर्न आव्हान गर्नुभएको छ ।

हत्या हिंसा र बलात्कार,

विरोध गरौँ लगातार ।

चहलपहलमा बेथिति,

बहिष्कार गरौँ कुरीति ।

कानुन जरुर हुनुपर्छ अनि सही कार्यान्वयन,

स्थानीयबाट शुरु गरौँ हाम्रो नभई राम्रो चयन ।

– जति नै शिक्षा दीक्षा लिएपनि नैतिकवान र संस्कारी बन्न नसकेको प्रति उहाँको गुनासो रहेको छ ।

शिक्षा लिए शिक्षित भएनन्,

दीक्षा गरे संस्कारी बनेनन् ।

– हाम्रा मौलिक रीतिरिवाज, कला, संस्कृति, परम्पराको ह्रास हुनुमा हामी स्वयम् दोषी भएको उल्लेख गर्नुभएको छ ।

तरुल, रोटी, मकर मेला,

भुलेछौँ पिज्जा खाएको बेला ।

– जति प्रविधिको सदुपयोगले हामीलाई नजिक बनाएको छ । हरेक काममा सजिलो बनाएको छ । त्यत्तिकै प्रविधिको दुरुपयोगले हाम्रो समाज, परिवार भाड्ने, घरबार तोड्ने गरेकोमा चिन्ता व्यक्त गर्नुभएको छ ।

प्रविधिले नजिक ल्यायो यो संसार,

गलत प्रयोग बिगार्‍यो घरबार ।

– उहाँको टुक्कामा अन्तर्राष्ट्रिय चासो, चिन्ता पनि भेटाउन सकिन्छ। 

जेलेन्स्कीको चाहना युद्ध विराम गर्ने,

पुटीनको चाहना छ सबै शक्ति हर्ने ।

– पछिल्लो समय निकै मौलाउँदै आएको अनियमितता, भ्रष्टाचार विरुद्ध उहाँको चासो, चिन्ता र आक्रोश रहेको छ ।

कहिल्यै भरी नहुने कस्तो बोक्छ्न् गोजी ?

सोच्दा मात्रै छक्क लाग्छ गर्छन् मनमोजी ।

– नेपालमा प्रचलन नै बन्न पुगेको असारे विकास प्रति उहाँले चोटिलो व्यङ्ग्य गर्नुभएको छ । 

कालोपत्रे उप्कन्छ नपुग्दै महिना दिन,

मापदण्ड थाहा हुँदा नि बन्छन् नेत्रहीन ।

एघार महिना सुतौँ हामी मज्जाले निद्रा पुग्ने गरी,

विकास गर्न असार छ नि फिँजाइदिउँ आँखाभरि ।

– भ्रष्ट, कामचोर, गद्दार नेता नचुन्न, सोचेर बुझेर मात्र आफ्नो अमूल्य मत दिन उहाँको आग्रह रहेको छ ।

गद्दार नेता चुनिनुको हो यो प्रतिफल,

भोट हाल्दा मतदाताले सोचौँ पलपल ।

– सबैको आ-आफ्नै पिर, व्यथा हुन्छन् । खाली मात्रामा कम वेशी हुने उहाँको मत रहेको छ ।

पिर व्यथा कस्को हुन्न दुनियाँमा हेर ?

सानो ठुलो बेग्लै होला सम्झ एकफेर ।

– देशकै खम्बा मानिने युवाशक्ति दिनानुदिन विदेश पलायन हुने गरेकोमा चिन्ता व्यक्त गर्दै स्वदेशमै कर्म गरेर नेपाल आमा सिगार्न उहाँको अनुरोध रहेको छ।

पाखो बारी बाँझो बन्यो, युवा शक्ति खाडी,

मिहिनेत केही छैन  चाहन्छ ऊ गाडी ।

ल्हासा किन जानु प्रिय ? सुन फल्छ खेतभरि,

पौरखले भाग्य बन्छ माया बढ्छ अजम्मरी ।

टुक्काकार राईले हाम्रा मौलिक चादपर्वहरू, राष्ट्रिय विभूतिहरू लगायत विविध विषयमा सुन्दर टुक्काहरू पस्कनुभएको छ । समाजमा देखापरेका बेथिति, कुरीतिहरू उजागर गर्दै सभ्य र शालीन तरिकाले हटाउन आह्वान गरेका छ ।

यसरी टुक्काकार म्यामराज राईको महक टुक्का कवितासङ्ग्रहमा जीवन र जगतप्रतिको चासो, चिन्ता, मातृप्रेम, राष्ट्रप्रेम, राजनीति र नेता प्रतिको वितृष्णा भेटाउन सकिन्छ । भरपुर व्यङ्ग्य भेटाउन सकिन्छ ।

यति भनिरहँदा उहाँको यस सङ्ग्रह कुनै त्रुटि वा दोषरहित छ भन्ने चाहिँ होइन । यद्यपि पुस्तक प्रकाशन गर्दा शतप्रतिशत त्रुटि रहित बनाउनु भनेकाे गम्भीर चुनाैतिकाे विषय हाे । वर्ण विन्यास, पद सङ्गतिको दृष्टिले कतिपय स्थानमा त्रुटिहरू भेटाउन सकिन्छ । केही टुक्काहरूमा अनुप्रास दोष, अक्षर सङ्ख्या नमिलेको पनि भेट्न सकिन्छ । 

समग्रमा प्रस्तुत 'महक' टुक्का कविता सङ्ग्रह अत्यन्त सुन्दर, उत्कृष्ट र पठनीय सङ्ग्रह बन्न पुगेको छ । यस्तो सुन्दर कृति प्रकाशन गरेर नेपाली साहित्यको उन्नयनमा ईटा थप्ने कार्य गर्नुभएकोमा कृतिकार राईलाई हार्दिक बधाई दिन चाहन्छु । साथै कृतिको भव्य सफलताको शुभकामना ! धन्यवाद !

कृति: महक

विधा: टुक्का कविता सङ्ग्रह

कृतिकार: म्यामराज राई

प्रकाशक: अञ्जना छिलिङ राई

वितरक: टुक्का साहित्य समाज, नेपाल 

प्रथम संस्करण: २०८० साल (२०२३)

मूल्य: रु. ३००