झिल्का लेखन अभियानको १९ औँ शृङ्खला (तुलसी विषयक) सम्पन्न भएको छ । झिल्का साहित्य समाज नेपालको आयोजनामा उक्त झिल्का लेखन कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियोे ।
झिल्का कविता लेखनको यस विशेष अभियानमा पनि विगतका शृङ्खलाहरूमाझैँ सर्जकहरूको निकै उत्साहप्रद सहभागीता रहेकोे थियो । जसमा नेपाल, भारत, भुटान लगायत विश्वका विभिन्न देशमा छरिएर रहनुभएका नेपाली भाषा, साहित्यलाई निरन्तर माया गर्नुहुने ६० जना झिल्काकारहरूको सहभागीता रहेकोे थियोे ।
झिल्का कविताको उन्नयन, विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि समाजले विभिन्न क्रियाकलापहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । त्यसमध्ये झिल्का लेखन अभियान पनि एक भएको र नेपाली समुदायका चाडपर्व, उत्सव लगायत विभिन्न विशेष अवसरहरूमा निरन्तर सञ्चालन गरिने यसका परिकल्पनाकार/प्रवर्तक/प्रशिक्षक वसन्त अनुभवले बताउनुभयो ।
झिल्का कविता, नेपाली माटोमा उम्रिएको एक नवीनतम, लघुतम, प्रयोगवादी काव्य विधा हो । जसमा विम्ब, प्रतीक, अलङ्कारको प्रयोग गर्दै चोटिलो पाराले तीन हरफमा लेख्ने गरिन्छ । जसको पहिलो हरफले विषयवस्तुको उठान, दोस्रो हरफले विषयवस्तुको बिस्तार र तेस्रो अर्थात् अन्तिम हरफले भावलाई उत्कर्षमा पुर्याई समापन गर्ने गर्दछ । यसका प्रत्येक हरफमा तीन/तीन शब्दहरू हुने गर्दछन् । जम्माजम्मी नौ वटा शब्दमा एउटा झिल्का कविता पूरा हुने भएकोले यसलाई नौ शब्दको कविता पनि भन्ने गरिन्छ ।
झिल्का कविताका तीन हरफ मध्ये पहिलो र तेस्रो हरफमा अन्त्यानुप्रास हुनुपर्ने विधान छ भने दोस्रो हरफ स्वतन्त्र हुन्छ तर समध्वनीक हुनुहुँदैन ।
सहभागी झिल्काकारहरूका उत्कृष्ट झिल्का कविताहरू-
—————<•>—————
१//
जताततै सुगन्ध छर्ने
उत्तम जडिबुटी तुलसी
ज्वरो, खोकी हर्ने !
२//
खोजेर भेटिँदैन खोट
भरिपूर्ण छ गुणैगुणले
मानिन्छ पवित्र बोट !
३//
दोष पारिदिन्छ चुट्टै
यतिमात्र होइन यसको
धार्मिक महत्व छुट्टै !
✍️
वसन्त अनुभव
घोराही, दाङ
————-==———–
१//
यसको मञ्जरी अनि
आफ्नै विशेषता औषधी
भएको तुलसी पनि ।
२//
रुघाखोकी औषधी नाम
यसलाई प्रयोग गरे
देखाउँछ राम्रो काम ।
✍️
बेदु न्यौपाने
————-==———–
//
छ अनेक गुणयुक्त
तुलसी सेवन गरेमा
भइन्छ रोगबाट मुक्त ।
२//
अन्तर्य बुझ्नु राम्रो
तुलसी उपयोग गर्दा
भलाइ हुन्छ हाम्रो ।
✍️
कृष्णकुमार वैद्य
बनेपा ९, काभ्रे
————-==———–
१//
तुलसीको महत्व धेरै
आवश्यक विरुवा भनी
रोपौँ घरमा सबेरै ।
२//
जताततै सुगन्ध छर्छ
अत्यन्त उपयोगी जडिबुटी
ज्वरो, खोकी हर्छ ।
३//
रातोदिन दिन्छ अक्सिजन
अत्यावश्यक हो तुलसी
स्वच्छ राख्छ मन ।
✍️
अर्जुन प्रसाद चौलागाई
रामेछापः-सुनापति-१
हालः-अमेरिका,बोस्टन।
————-==———–
१//
वरपिपल छन् वरपर
सुन्दर देश हरियाली
तुलसी लगाउँ घर ।
२//
तुलसी अनेक गुणकारी
नियमित सेवन गर्दा
लाग्दैन कुनै बिमारी ।
३//
शोभा घरको आँगनीमा
सुन्दर लाग्छ तुलसी
राखौँ चाहे कौँसीमा ।
✍️
सुरेशकुमार पाण्डे
दाङ घोराही १८
————-==———–
१//
विष्णुको रूपमा रहेको
हरेक रोगका लागि
औषधीय गुण भएको ।
२//
आयुर्वेदमा अति काइदा
पुर्याउँदो रहेछ यसले
विभिन्न रोगमा फाइदा ।
३//
घरको सुन्दरता बढाऔँ
महत्व धेरै रहेछ
घरमा तुलसी लगाऔँ ।
✍️
सतीश पण्डित
भानु६ चुँदी तनहूँ । हाल चनपा६ मातातीर्थ
————-==———–
निर्जला व्रत लिएर
तुलसीको बीउ राखौँ
शरीरलाई विश्राम दिएर ।
✍️
दीपा समभाव
खोटाङ्ग
————-==———–
१//
तुलसी भगवानकाे रूप
राेपिन्छ घर मैराेमा
अक्सिजन दिन्छ खुब ।
२//
वृन्दाकाे त्याे अभिशाप
तुलसी झार हुनुपर्यो
विष्णुले गर्दा पाप ।
३//
तुलसीमा हुन्छ शक्ति
निर्जला भई सबै
गराैँ यसकाे भक्ति ।
✍️
डिल्लीराज (राजेन्द्र) भुसाल
सन्धिखर्क-२, कुर, अर्घाखाँची
————-==———–
१//
नाम जतिकै पवित्र
आँगनीको डिलमा रोप्दा
आनन्द हुन्छ मनभित्र ।
२//
देवको रूपमा काम
औषधी पनि रोगको
बिहान दिउँसो साम ।
✍️
संगीता खरेल
चन्द्रागिरी ८ काठमाडौँ
————-==———–
१//
तुलसी खान्थ्यौँ चबाई
आफ्नो आँगनमा रोपेर
सम्झी आयुर्वेदिक दबाई ।
२//
तुलसीमा आयुर्वेदिक तत्त्व
रोपिन्छ सबैका आँगनमा
बुझिकन धार्मिक महत्त्व ।
३//
हात काट्दा गाउँमा
माडेर तुलसीको पात
रगत रोकिन्छ घाउमा ।
✍️
चुडामडी देबकोटा
पुरानो नैकाप काठमाण्डौ
————-==———–
१//
तुलसीकाे महत्त्व धेरै
ओैषधीय गुणयुक्त वृक्ष
रोप्नु बिहान सबेरै ।
२//
शरीर स्नान गरी
गुणकारी तुलसी रोपौँ
घर र आँगनभरि ।
३//
रुघाले बिरामी परेमा
चाँडै बिसेक हुने
तुलसी सेवन गरेमा ।
✍️
राज कुमार राजभण्डारी खाेटाङ्गे
मध्यपुर ठिमी ५ संगम काेलाेनी राधे राधे भक्तपुर ।
————-==———–
१//
एकातिर तुलसीको महत्त्व
अर्कोतिर श्राप वृन्दाको
मानव जीवनको तत्त्व ।
२//
जडिबुटीमा धेरै सर्वोत्तम
स्वस्थकर प्रयोग गर्नु
फाइदा हुँदैन कम ।
३//
दैनिक रुपमा सेवन
हजारौंँ छन् गुणहरू
रोगमुक्त हुन्छ जीवन ।
४//
चिनेमा श्रीखण्ड जस्तो
वरिपरि छरिएका जडिबुटी
नचिन्ने मानवहरू कस्तो ।
✍️
घनश्याम पन्त, हरिवन सर्लाही
————-==———–
तुलसीलाई आँगनमा सजाऔँ
सही सदुपयोग गरी
स्वास्थ्यलाई पनि बचाऔँ ।
✍️
प्रेम थापा “मन”बागलुङ
————-==———–
१//
घाँटी दुखेमा खाइन्छ
तुलसीको पात मज्जाले
आराम भएको पाइन्छ ।
२//
तुलसीको दल छर्ने
निर्जला एकादशीको दिनमा
नखाई व्रत गर्ने ।
३//
छुट्टै पहिचान भएको
निर्जला एकादशीको महिमा
विष्णुको रूपमा रहेको ।
✍️
कला ढकाल झापा
————-==———–
आस्थाको रूपमा हेरिन्छ
आँगनमा रोपिएका तुलसीले
प्रचुर अक्सिजन दिन्छ ।
✍️
बि.कुलुङ
दार्जिलिङ रंगबुल
————-==———–
१//
हाम्रो आँगनीमा पाइने
जन्मेदेखि नै नमरेसम्म
हामीलाई तुलसी चाहिने ।
२//
हिँड्ने साइत राम्रो
पर्खिरहने सधैँ हामीलाई
तुलसी आमा हाम्रो ।
✍️
सविता भट्टराई, जनकपुर
————-==———–
१//
नराखी मनमा हठ
शोभा हो घरको
बनाऔँ तुलसी मठ ।
२//
तुलसीको महत्त्व जान्नुपर्छ
समाजिक संस्कार संस्कृति
हामी सबैले मान्नुप्रर्छ ।
३//
पवित्र महाैषधी जानी
सबैले तुलसी रोप्नुपर्छ
अक्सिजनको श्रोत ठानी ।
✍️
जयनारायण नेपाल
इलाम । हाल सूर्यविनायक २, बालकोट भक्तपुर ।
————-==———–
तुलसीको फूल पात
प्रदान गर्छ प्राणवायु
श्वास्थ्य राख्ने जात ।
✍️
लोक् वहादुर छेत्री लामिछाने
मोदी गा पा२ पर्वत्
————-==———–
१//
महत्व छ सारै
निर्जला व्रत बसी
तुलसीदल छरौँ सखारै l
२//
रेखदेख गरौँ नित्य
शुद्ध चोखो मनले
झुल्किनु पूर्व आदित्य l
३//
नित्य खाएमा तुलसीपत्र
रुघाखोकी अनि दग्धी
निस्केर भाग्छ अन्यत्र l
✍️
बाबुराम गौतम, गुल्मी
————-==———–
औषधीय पौधा भनिन्छ
तुलसी छेउछाउ रोपिए
रोगमा प्रयोग गरिन्छ ।
✍️
राजनारायण राई
राजदल बस्ती सोनादह
————-==———–
१//
मीठो सुवास छर्छ
खाएमा तुलसी हामीले
औषधीको काम गर्छ ।
२//
रोप्नुपर्छ लगाएर मन
धेरै छन् फाइदा
तुलसीको दिन्छ अक्सिजन ।
३//
सामान्य हेर्दा झट्टै
सधैँ प्रयोग गरेमा
रोग हुन्छ चट्टै ।
✍️
अनिता भण्डारी, ताप्लेजुङ
————-==———–
१//
सबैलाई यो चाहिँने
कहिलेसम्म पर्खिरहने यसरी
आँगनमा रोपे पाइने ।
२//
औषधी नै लाग्छ
सबै हेर्नुहोस् यता
धेरै रोग भाग्छ ।
✍️
नीमा छिरिङ भोटिया
जलढका कालेबुङ
————-==———–
१//
तुलसी गुणकारी धेरै
मठ बनाइ लगाऔँ
पूजा गर्नुपर्छ सबेरै ।
२//
औषधीमा तुलसी उत्तम
बुझेर सृष्टिको कथा
भगवानको चरण परम ।
३//
सुवासना मीठो तुलसीको
उस्तै औषधीय गुणहरू
प्रकृतिको उपहार यहीको ।
✍️
दिल ठकुरी दार्जिलिङ
————-==———–
१//
माने भगवान् तुलसी
नमान्दा भने झारपात
उम्रेको मठमा पसी ।
२//
बढाउँछ शोभा आँगनको
खोकीको हो रामवाण
चरणमा चढाउँछौँ ईशको ।
✍️
धनमाया चौधरी, कैलाली
————-==———–
१//
अक्सिजन तुलसीले भर्ने
बहुउपयोगी यस वनस्पति
सबैले संरक्षण गर्ने ।
२//
रुघाखोकी लाग्दा खाइन्छ
घर अनि करेसाबारीमा
हेर जताततै पाइन्छ ।
३//
विष्णु भनेर पुजिने
जल अर्पण गर्दा
धर्मशास्त्र पनि बुझिने ।
✍️
दुर्गा आचार्य
मोरङ
————-==———–
केही छैन खोट
महत्त्व छ निकै
रोपौँ तुलसीको बोट ।
✍️
प्रविना प्रयासी, ओखलढुंगा
————-==———–
१//
तुलसी आँगनकी माता
सबैको घरघरमा हुन्छिन्
रोगकी एक उपचारदाता ।
२//
तुलसी सारै फाइदाको
दिनहुँ खाएमा हुन्छ
ओखती गुण काइदाको ।
✍️
सुनगाभा पोखरेल
————-==———–
१//
औँषधी हो तुलसी
मैले रोपेँ मठमा
स्याहार गर्नु बसी।
२//
अचुक औषधी पाइयो
रुघाखोकी रोग लागेकोमा
मज्जाले उमालेर खाइयो।
३//
तुलसीको राख्ने दल
घरको पुर्व दिशा
स्याहार पुग्छ मल ।
✍️
एवाइ प्रभात
सहिदभुमि धनकुटा
————-==———–
१//
तुलसी आँगनमा राम्रो
रोप्दैमा आनन्द लाग्ने
मनै खुसी हाम्रो ।
✍️
शोभा आचार्य गौतम
काठमाडौँ
————-==———–
१//
महाैषधी तुलसी महिमा
राेप्दा शान्ति घरमा
बढ्दछ परिवारको गरिमा ।
२//
तुलसीले दुर्गन्ध हटाउँछ
राेगव्याध दरिद्रता सबैकाे
रुघाखाेकी सबै घटाउँछ ।
३//
तुलसीकाे राेपेर बीउ
बनाउँ बास विष्णुको
आरधनाले पुण्य लिउ ।
✍️
हिरालाल न्याैपाने
बानपा ८, काेटमाैला सल्यान
————-==———–
१//
आज निर्जला एकादशी
तुलसीको दल छर्नु
सकेमा उपवास बसी।
२//
सकारात्मक ऊर्जा छर्छ
बहुउपयोगी यो तुलसीले
औषधीको काम गर्छ ।
३//
अक्सिजन दिने गर्छ
हैन छर्ने मात्रै
तुलसी हुर्काउनु पर्छ।
✍️
अरुण कुमार भुजेल
गोरूबथान,कालेबुङ,भारत।
————-==———–
१//
विष्णु भगवानको अङ्ग
पूजा गरिन्छ तुलसीको
ओखती भएर दङ्ग ।
२//
किटाणु भाग्छ जतातता
स्वास्थ्यलाई फाइदाजनक पनि
तुलसी रोपिन्छ सत्यता ।
३//
सुगन्ध आहा मन्दमन्द
तुलसीको महिमा अपार
गुणको कारण बुलन्द ।
✍️
पृथक प्रकृति, झापा
————-==———–
१//
राम्रो सुगन्ध दिन्छ
राेपाैँ आँगनमा तुलसी
दुषित ग्यास लिन्छ ।
२//
गर्दछन् तुलसीकाे पूजा
भित्रियाे विदेशी संस्कृति
संस्कार भयाे धुजा ।
३//
तुलसी औषधीकाे रूपमा
गराैँ प्रयोग सबैले
पुर्याउँ सबैलाई ग्रुपमा ।
✍️
रबि पाैडेल
दक्षिण भारत पाण्डेचरि ।
————-==———–
१//
लेखेको पुग्छ कर्ममा
तुलसीको पूजा धेरै
गर्छन् हिन्दू धर्ममा ।
२//
रोपौँ तुलसी सम्मानले
आफ्नो महत्त्व राख्छन्
अध्यात्म र विज्ञानले ।
३//
विष्णुको रूपमा चरणमा
पुजा गर्छन् हिन्दुले
शुद्धता ल्याउँछ वातावरणमा।
✍️
अन्मोल मुस्कान
तकदाह छाउनी, दार्जिलिङ
————-==———–
१//
तुलसी मठ आँगन
बालेर धूप बत्ती
गरौँ भक्ति भजन ।
२//
तुलसी थोपा धूलो
अचुक औषधी मानौँ
निमोनिया खोकीमा ओखतीमूलो ।
३//
तुलसीको बास आँगन
भगवानको टेढो नीति
भेटिन्छ फरक पन ।
✍️
मोती सुब्बा
दार्जिलिङ निमकी डाँडा।
————-==———–
१//
तुलसीको बिज रोपौँ
नकारात्मकता भरिएको दिमागमा
सकारात्मक सोच खोपौँ ।
२//
धेरै रोगको निदान
तुलसी रोप्ने दिनमा
गरौँ सत्य पहिचान ।
✍️
साबित्री प्याकुरेल, धादिङ्ग
————-==———–
१//
तुलसीले आँट दिन्छ
छैन जसको घरमा
उसको औकात सकिन्छ ।
२//
मठमा तुलसी रोपौँ
घरमा शान्ति मिल्छ
सङ्घर्षको बाटो छोपौँ ।
३//
समस्या सारा टल्नेछ
तुलसीको बोटलाई बचाउँ
भोलि भाग्य फल्नेछ ।
✍️
सुष्मा मगर, रोल्पा
हाल भारत
————-==————
१//
कति सुन्दर प्रकृति
सिद्ध गरि देखाउँछ
पुर्वीय हाम्रो प्रवृति ।
२//
तुलसीको महत्व बुझौँ
आगनमै रोपेर सबैले
रोगसित सधैँ जुझौँ ।
३//
आज तुलसी छरिन्छ
हुर्काइ बढाइ यसलाई
विवाह पनि गरिन्छ ।
✍️
पशपती राई, खोटाङ
————-==———–
१//
गाईलाई बाँध्ने गोठ
बिहान पूजापाठ गर्ने
सधैँ तुलसीको मोठ ।
✍️
भगवती दवाडी
————-==———–
१//
अनेक गुण पाइने
तुलसी जडिबुटी हो
खोकी, ज्वरोमा खाइने ।
२//
अक्सिजन धेरै दिने
वरपर शुद्ध पारी
प्रदुषण सबै लिने ।
३//
खर्च खासै छैन
किन्नै परे पनि
महङ्गो धेरै हैन ।
✍️
नन्दलाल आचार्य, उदयपुर
————-==———–
१//
एकादशीमा तुलसी राेपौँ
माटाेमा बीउ छरेर
उमार्न घासले छाेपौँ ।
२//
तुलसीमा औषधी पाइन्छ
रुघाखोकीमा काम लाग्ने
गुणगान वैद्यबाट सुनाइन्छ ।
३//
तुलसीकाे उदक खानुपर्छ
साक्षात् अवतार विष्णुका
लागेकाे पाप झर्छ ।
✍️
नवराज भट्ट
कञ्चनपुर
————-==———–
१//
आँगन अनि सबैतिर
पुजारीले रित्तै ठाउँ
बदलिएको छैन तक्दिर ।
२//
मन्दिरको सबैका देउता
भाकिसके आज यहाँ
मनपर्ने भेटिएन एउटा ।
३//
सागरभन्दा नि गहिरो
विश्वास छ मनभरि
समयले निम्त्यायो पहिराे ।
✍️
ईश्वर साउद (भिक्षु)
रामारोशन गाउँपालिका ६ सुदुरपश्चिम अछाम
————-==———–
१//
आयुर्वेदिक गुण भएको
आँगनमा रोपिने तुलसी
बहुचर्चित हुँदै गएको ।
२//
रोग, व्याधलाई टार्छ
तुलसी पानी पिउनाले
समस्या निको पार्छ ।
✍️
डम्बर थामी ‘अनुपम’
कालिन्चोक गा.पा. -६ , दोलखा ।
————-==———–
एकादशीमा बीउ जमाएर
पुज्छौँ विष्णुको रुपमा
रोप्छौँ मोठ बनाएर ।
✍️
सुस्मिता अधिकारी, काठमाडौँ
————-==———–
तुलसी देवताको समान
पुजौँ हिन्दु धर्मालम्वीले
कहिल्यै नगरी अपमान ।
✍️
गंगाराम यादव
औरावनी २ सुनसरी
————-==———–
१//
तुलसीको महिमा धेरै
रोपेर यसलाई गमलामा
सुन्दर पारौँ जतिखेरै ।
२//
मनको रोग जान्छ
ध्यान प्रभुको गरे
तुलसीले रोग लान्छ ।
३//
तुलसीले रोग लान्छ
यसलाई उमाली खाए
रुघाखोकी बिस्तारै जान्छ ।
✍️
शशीश्री आचार्य
बौद्ध कुमारीगाल काठमाडौं
————-==———–
पारेर शुद्ध पवन
शरीर स्वस्थ हुने
राेप्दा तुलसी आँगन
✍️
भाेलामान बर्देवा
धरान ८ सुनिसरि
————-==———–
नकारात्मक उर्जा भगाउँछ
तुलसी रोपे आँगनमा
सकारात्मक उर्जा आउँछ ।
✍️
सीमा कार्की समर्पण
मेलचोक पर्सा, नेपाल
————-==———–
तुलसी हाम्रो भगवान
जतन गरेर यसलाई
गरौँ हरदम सम्मान ।
✍️
विरेन्द्र चौधरी
————-==———–
जो कोहीलाई चाहिने
तुलसीको पातदेखि जरासम्म
औषधीय गुण पाइने ।
✍️
शान्ता पौडेल भट्टराई
टङ्कीसिनवारी, मोरङ
————-==———–
तुलसी औषधी पवित्र
हिन्दुका आँगनको शोभा
पुजनले शुद्ध चरित्र ।
✍️
कार्की डिबी माकुम
सुनवल -४, नवलपरासी
————-==———–
१//
औषधी तुलसी जति
घर, आँगनीमा रोपिने
यसको महत्त्व अति ।
२//
यो घरघरमा पाइने
ठुलो महत्त्व बोकेको
मर्दापर्दा गर्छ चाहिने ।
३//
पुजिन्छ विष्णु भनेर
निलहार व्रत बस्ने
एकादशीका दिन गनेर ।
✍️
दुर्गा भट्टराई
————-==———–
१//
विष्णुको प्रतीक तुलसी
आँगनमा रोपे सबैले
बन्दछ परिवार सुखी ।
२//
अक्सिजन धेरै चाहिन्छ
तुलसी रोपौँ घरघरमा
औषधीय गुण पाइन्छ ।
३//
शरीरलाई फाइदा उपवास
एकादशी व्रत बस्नाले
हामीलाई हुन्छ स्वास्थ्यलाभ ।
✍️
पद्मा काश्यप पाण्डे, मोरङ
————-==———–
१//
तुलसीकाे महिमा बुझेर
राेपाैँ सबैकाे घरमा
ईश्वर सम्झी पुजेर ।
२//
महिमा उसको अपार
अमृतै सम्झेर पुजाैँ
पार्दछ जीवन साकार ।
✍️
हरिगाेपाल न्हुच्छेँप्धान
काभ्रे, बनेपा १४ साँगा बजार।
————-==———–
चाहिन्छ हेर जतिखेरै
पवित्र बोट तुलसी
काम दिन्छ धेरै ।
✍️
वेल थोकर तामाङ
————-==———–
१//
तुलसी धेरै गुणयुक्त
सेवन गरेमा यसको
भइन्छ रोगबाट मुक्त ।
२//
घरको शोभा बढाइदिन्छ
आँगनमा रोपेको तुलसी
बिहान सधैँ पुजिन्छ ।
३//
मानिन्छ पवित्र बोट
धार्मिक महत्व बोकेको
रोपौँ तुलसी बोट ।
✍️
नन्दा धामी
नौगड, दार्चुला
————-==———–
धर्ममा तुलसीको महत्त्व
विष्णु अवतार पुज्नू
यसमा ओखती तत्त्व ।
✍️
प्रद्युम्न चालिसे
————-==———–
१//
तुलसी आँगनमा रोप्ने
बालबच्चा फोहोर गर्छन्
सफा मनले छाेप्ने ।
२//
तुलसीले सुगन्ध छर्ने
सबैले पुजापाठ गर्दा
मनमा आनन्द भर्ने ।
३//
तुलसीको पवित्र बोट
नित्य पूजा गरौँ
नगरी कुनै खोट ।
✍️
श्रीकृष्ण धामी – बझाङ
—-<••:जय झिल्का! जय साहित्य!:••>—-