ललितपुर
अढाई महिना लामो ‘लकडाउन’का कारण पठनपाठन ठप्प भएपछि मोबाइल फोन बालबालिकाहरुको समय बिताउने माध्यम भएको छ । हुनपनि दिनभरि घरैभित्र बस्नु परेपछि गरोस् पनि के ? बाबुआमा टिभीमा समाचार सुन्छन् ,फिल्म हेछॅन् अनि छोराछोरी चाहिँ मोबाइलमा गेम खेल्छन् । दाजुभाइ,दिदीबहिनी भएकाहरू त मिलेर पुतलीको बिहे, भाँडाकुटी,गेगे रानी, क्यारेमबोडॅ ,लुडो खेलेर पनि समय बिताउँछन् तर नहुने के गरोस् ? उनीहरूका लागि मोबाइल नै एक्लोपनको साहारा भएको छ । दिनमा एकक्षण पढ भने पनि ” के पढने ? त्यतिको मिहेनत गरेर पढदा त जाँच दिन पाइएन अथाॅत नयाँ किताब भए पो पढनु । म त पढदिन ” भन्छन् । मानौ पठनपाठनप्रति उनीहरूमा वितृष्णा जागेको छ ।
हुनपनि, यो समय उनीहरूको नयाँ कक्षामा,नयाँ किताबकापी बोकेर,नयाँ पोशाक लगाएर बढो हषोॅल्लासका साथ विद्यालय जाने बेला हो । तर दुभाॅग्य ! केटाकेटीहरू कोठामा थुनिएर बस्नु परेको अवस्था छ । एसईई अवरूद्ध हुदाँ लाखौँ विद्यार्थीहरूको शैक्षिक भविष्य अन्योलमा परेको छ । यतिबेला एसईई परीक्षाको नतिजा प्रकाशनको पखाॅईमा बस्नु पनेॅ देश भरका लाखौ परिक्षार्थीहरू निराश र उदाशीनताका साथ घरघरमा बसेर दिन गन्ती गरिरहेका छन् । उच्च शिक्षाकालागि कलेज-क्याम्पस जाने उनीहरूको रंगीन सपना यतिबेला अनिश्चित बनेको छ । विद्यालय खुल्ने टुंगो नलागेपछि शिक्षा मन्त्रालय र निजी विद्यालयका छाता संगठनहरूले भचुॅअल शिक्षा प्रणाली समेत लागू गनेॅ अवधारणा अगि सारेका छन् । तर स्कूल जाने उमेरका बालबालिकाहरूको ठूलो हिस्सा अनलाइन शिक्षाको पहुँचदेखि वाहिर रहेको तथ्याङ्कले देखाएको छ ।
कहिले कतै नसुनेको यो ‘ लकडाउन ‘ शब्द र यसको अभ्यासले मुख्यतया बिद्यालय उमेरका युवायुवतीहरू अत्यधिक सकसमा देखिन्छन् । यस्तो सकसपूणॅ अवस्थामा यदि कसैले साथ दिएको छ भने त्यो हो उनीहरूसित भएको मोबाइल र इन्टरनेट । कमैले पुस्तक पढने गरेका होलान् । कतिपयले घरमा खाना पकाउने सम्मको काममा परिवारलाई साथ दिएका देखिन्छन् तर अधिकांशको समय मोबाइलमा नै बित्दैछ । कतिले त डिप्रेसनको शिकार भइ आत्महत्या समेत गरेको सुन्नमा आएको छ ।
सरकारी विद्यालयका शिक्षक,कमॅचारीहरूमा जागिरको उति चिन्ता नदेखिए पनि बालबालिकाहरूको मनोदशादेखि समय मै पठनपाठन शुरू गनॅ पाए हुनेथ्यो भन्ने मनस्थितिमा देखिन्छन् तर सरकारले स्कूलमा क्वारेन्टाइन राखेकोमा भने उनीहरू खुसी छैनन् ।
सबै भन्दा बढी मकाॅमा परेको छ निजी विद्यालय । त्यसमा पनि घर भाडामा लिएर सञ्चालन गदैॅ आएका विद्यालयहरू । वषैॅभरि शुल्क भुक्तानीकालागि अभिभावकलाई ताकेता गरिरहनु पनेॅ, समयमा तलब र घरभाडा दिन नसक्ने समस्या झेल्दै आएका निजी विद्यालयहरू ‘ लकडाउन ‘ को चपेटामा परेका छन् । अझ भन्ने हो भने, यावत समस्याहरु झेलिरहेका निजी विद्यालयहरू बन्द हुने अवस्थामा समेत पुगेका छन् । कतिपयले कोशॅ पूरा भइनसकेको भन्दै , त कतिले चैत महिनाको शुल्क अग्रिम रूपमा उठाउन कै लागि पनि केही पछि सरेर परीक्षा लिने कायॅक्रम थियो । चैतको पहिलो साताबाट वाषिॅक परीक्षा शुरू गरेका स्कूलहरूले पनि दुई वा तीन विषयको मात्र परीक्षा लिन भ्याए ।
विश्वभर फैलिदैं गएको कोरोना महामारीलाई ध्यानमा राखि सरकारले एसईई परीक्षाको पूवॅसन्ध्यामा अथाॅत् २०७६ चैत ११ गतेदेखि देशव्यापी रूपमा ‘ लकडाउन ‘ घोषणा गदाॅ लाखौ परीक्षाथीॅहरू निराश बनेका थिए । देश भरका हजारौं विद्यालयका विद्यार्थीहरू वाषिॅक परीक्षा दिनबाट बञ्चित हुन पुगे । दिएकाहरूले पनि आफ्नो परीक्षा फल हेनॅ भ्याएनन् ।
७० दिन लामो ‘ बन्दाबन्दी ‘ ले देशको अथॅतन्त्रमा ठूलो गिरावट आएको छ र अझै आउने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् । व्यापार व्यवसाय , स्वरोजगार क्षेत्र , पयॅटन क्षेत्र, कृषि क्षेत्रमा आश्रित मजदूरवगॅ प्रत्यक्ष मारमा पदाॅ यसको असर उनीहरूको बालबालिकाको शिक्षामा नपनेॅ त कुरै भएन । फलस्वरुप, विद्यालय भनाॅ ,पाठ्यपुस्तक खरीद आदिमा आउने खचॅको व्ययभार थेग्न नसक्दा मध्यम र निम्नवगीॅय परिवारका बालबालिकाहरूको पठनपाठन अवरूद्ध हुने त होइन भन्ने चिन्ता सवॅत्र मडारिएको छ ।
कोरोनाको महामारीका कारण विश्व अथॅतन्त्र नै तीव्र गतिमा ओरालो लागेको अवस्थामा यसले पानेॅ र पारेका निजी क्षेत्रलाई राहत पुग्ने प्याकेजसहितको बजेट नआएकोमा सम्बन्धीत क्षेत्र निराश र असन्तुष्ट देखिन्छन् । विकास निमाॅणको कायॅलाई एक आथिॅक वषॅकालागि न्यूनीकरण गरेरै भएपनि जीणॅ निजी क्षेत्रलाई टेको दिनु पनेॅ बेलामा अनावश्यक क्षेत्रमा बजेट आएकोमा सरकारले आलोचना खेप्नु परिरहेको छ ।
दताॅ भएका, तोकिएको रकम बैंकमा धरौटी राखि नेपाल सरकारको मान्यता प्राप्त गरेका अधिकांश निजी विद्यालयहरू यतिबेला आथिॅक संकट झेलिरहेका छन् । यस्ता विद्यालयहरूलाई उनीहरूको आथिॅक र भौतिक हैसियत हेरेर सरकारले सरल ऋण प्याकेजको व्यवस्था गरिदिँदा उनीहरूले तङ्ग्रिने मौका पाउने छन् ।
यो महा संकटको घडीमा नयाँ निमाॅण र योजनातिर भन्दा पनि हाल भएको आथिॅक संरचनाहरू जसको प्रत्यक्ष सरोकार-सम्बन्ध देशको अथॅतन्त्रसित छ त्यो क्षेत्रमा आथिॅक प्याकेजको रूपमा राहत पुर्याई त्यसको सबलीकरण गनुॅ र ठूलो सङ्ख्यामा नागरिकलाई
बेरोजगार हुनबाट बचाउँन र थप रोजगारको अवसर सिजॅना गनुॅ राज्यको पहिलो कतॅव्य र दायित्व हुन आउँछ ।