कोभिड १९ को दोस्रो लहरका कारण हवाई उडान असार १७ गतेदेखि सञ्चालन हुदैछ । नेपाल सरकारले आन्तरिक उडान खुला गर्ने घोषणा गरिसकेको छ । कोभिड महामारी नियन्त्रण गर्न सरकारले २०७८ वैशाख २० देखि आन्तरिक तथा वैशाख २३ देखि अन्तर्राष्ट्रिय उडान स्थगन गरेको थियो । कोभिडका सङ्क्रमित बढेसँगै सरकारले गत वैशाख १६ देखि देशका विभिन्न जिल्लामा निषेधाज्ञा जारी गरेको थियो । यो सँगै दाङको टरिगाउँ एयरपोर्टबाट पनि नियमित हवाई उडान सञ्चालन हुने अपेक्षा गरीएको छ । हाल नेपाल एरलान्सले १७/१८ जना यात्रु क्षमताको दैनिक दुई उडान भर्दै आएको छ । पटक पटक बिभिन्न बाहना गर्दै अवरुद्ध हुने दाङको टरीगाँउ एरपोर्टबाट हुने हवाई सेवा कुनैपनि बेला रोकिने अबस्थामा छ । एरपोर्ट सञ्चालनमा अवरोध हुने मुख्य कारण हवाई मैदानको धावनमार्ग कम हुनु,ईन्धन भराउने ब्यबस्था नहुनु,यात्रुको चापक कम हुनु, महँगो भाडा लगायतका भन्ने गरीएको छ । तर यहाँका नागरिकहरुले त्यतिले मात्र टरीगाँउ एरपोर्ट ओझेलमा परेको हो भन्ने बिषयमा स्वीकार गर्दैनन् । निर्णय तहमा बसेका राजनीतिक नेतृत्वको भूमिका सकारात्मक हुन सके टरीगाँउ एरपोर्टले रुप परिवर्तन गरी भौतिक बिकासमा छोटो समयमा गर्न सक्छ भन्ने छ ।
दवाव दिन मानवबहादुरको सामाजिक संजाल ग्रुप ब्रिटिस आर्मीका सेवा निबृत्त मानबहादुर थापा मगरले अन्य बहानालाई पुरै अस्वीयकार गर्नुहुन्छ । बेलायतमै बसेर एरपोर्ट सञ्चालन र सुधारका लागि सामाजिक संजाल फेसबुक मार्फत अभियान सञ्चालन गर्दै आएका थापामगरले राजनीतिक चासो टरिगाँउ एरपोर्टमा नभएको बताउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुहुन्छ,आर्थिक बर्ष २०७८/७९ को नेपाल सरकारको नीति तथा कार्यक्रम र बजेट बक्तब्यमा समेत तुलसीपुर एरर्पोटलाई उपेक्षा गरीएको छ । टरिगाँउ एरपोर्ट लाई बजेट बिनियोजन गरीएन घोराही उपमहानगरपालिकामा बैकल्पीक एरपोर्ट सञ्जालनको लागि आबश्यक प्रक्रियामा बिनियोजन गरीयो,सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा दाङ टरिगाँउ बिमानस्थल सरोकार समूह जिल्लाकै सम्बृद्धि र विकासका लागि स्थरउन्नती गरौ भन्ने समूह बनाएका थापामगरको गुनासो छ ।
टरीगाँउ एरपोर्टको धावनमार्गको लम्बाई साढे ७ सय मिटर मात्रै छ । चौडाई ३० मिटर छ ।
कालोपत्रे पछि जहाज २०७१ असारबाट शुरु
२०७१ असार १८ गते तारा यएरलायन्सको नाईन एन ए वि एम बिमानले टरिगाँउ एरपोर्टमा परीक्षणका लागि अवतरण भएको थियो । धावनमार्ग कालोपत्रे उडान परीक्षण गर्नुभन्दा दुई बर्ष अघि नै बनिसकेको थियो । त्यसका लागि झण्डै ८ करोड ८७ लाख खर्च भएको थियो । बिमानस्थल कालोपत्रे गर्ने कार्य सम्पन्न भएपनि नियमित उडानको भने टुङ्गो थिएन । त्यसअघि एरपोर्ट गौचरणमा परिणत भईनै सकेको थियो ।
१२५० मिटरको कपडामा ध्यानाकर्षण बुझाएतुलसीपुर उद्योग बाणिज्य संघले आयोजना गरेको महोत्वसको उद्घाटनका लागि आईपुगेका तत्कालिन पर्यटन मन्त्री योगेश भट्टराईलाई २०७६ माघ १० गते शुक्रबार टरीगाँउ विमानस्थल स्तरउन्नति हाम्रो अभियानका लागि ११९ पेजको ज्ञापन पत्र र १२५० मिटर कपडामा नागरिकहरुको हस्ताक्षर बुझाएको थियो । टरीगाँउ विमानस्थल स्तरउन्नति हाम्रो अभियानका अभियान्ता एबम तुलसीपुर उद्योग बाणिज्य संघका पूर्ब अध्यक्ष बिमल रिजालका अनुसार मन्त्री भट्टराईलाई टरीगाँउ एरपोर्टको नियमित हवाईसेवा सञ्चालन,ईन्धन डिपो स्थापना र धावनमार्ग स्तरन्नोतिको माग गरीएको छ ।
टरीगाँउ एरपोर्ट सञ्चालनका लागि २०६४ सालदेखि तुुलसीपुर उद्योग बाणिज्य संघले दवावमुलक कार्यक्रम गर्दै आएको छ ।
क–कसलाई ध्यानाकर्षण
तत्कालीन पर्यटन मन्त्री लोकेन्द्र बिष्ट र जिवनबहादुर शाही लगायत दाङ र छिमेकी जिल्ला आगमन हुने प्रधानमन्त्री,पूर्बमन्त्री,मन्त्री,सांसद,उच्च अधिकारीलाई एरपोर्टमै लगि स्तरोनन्ती र सञ्चालनका लागि अनुरोध गरेको थियो ।
हाल सम्म २ जना राष्ट्रपति , ५ जना प्रधानमन्त्री तथा पूर्बप्रधानमन्त्री,१२ जना बिभागिय मन्त्री,३० जना अन्य मन्त्री र शिर्ष नेता,मन्त्रालय,बिभागका बिशिष्ठ श्रेणिका कर्मचारी गरि १४ जनालाई तुलसीपुर उद्योग बाणिज्य संघले पटक पटक ज्ञापन पत्र बुझाईएको छ ।
कस्ले कति सालमा हवाई जहास सञ्चालन गरेटरिगाँउ बिमान स्थलमा पहिलो पटक झग्गु प्रसाद शर्माको पहलमा २०११ साल मंसिर २३ गते जहाज अवतरण भएको थियाो । भमकेका शर्माले जहाज सञ्चालन नुहदा सम्म आफ्नो दारी नफाल्ने प्रतिज्ञा गर्नुभएको थियो ।
२०११ सालबाट नियमित सञ्चालनमा आएको टरीगाँउ एरपोर्ट हवाई मैदान र ईन्धन आपुर्ति लगायतका समस्या देखाउदै २०४५ सालबाट बन्द भएको थियो । २०६० सालदेखि २०६६ सालबाट पुन ः नियमीत भएको हवाई सेवा २०६८ सालदेखि २ हप्ता सम्म सञ्चालन आएको थियो ।
२०७२ साल जेठ १४ गतेदेखि नीजि हवाई कम्पनिसगँ सम्झौता गरि सञ्चालन भएको थियो ।
२०७४ पुस २० गतेबाट सञ्चालनमा आएको अर्को नीजि हवाई कम्पनिको प्लेन २०७५ जेठ ६ गते सम्म सञ्चालन भएको थियो ।
स्थानीय सरकारले पुन ः नियमितस्थानीय तहको निर्वाचन पछि तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाका प्रमुख घनश्याम पाण्डे पहलमा सानो वडीको नेपाल एरलाईन्सको बिमान सञ्चालन आएको हो । बिगतमा हप्तामा एक पटक, त्यसपछि २ दिन र हाल दैनिक २ पटक हवाई सेवा सञ्चालन आएको छ । तर एरपोर्टको धावनमार्ग स्तरन्नोति र ईन्धन डिपो सञ्चालन नहुदा हवाई सेवाको प्रभाबकारीता अझै राम्रो हुन सकेको छैन् ।
कम्तीमा साढे १२ सय मिटर लम्बाई धावन मार्ग बनाएर ४५ सिटे बिमानहरुलाई नियमीत उडाउन सकिने प्राबिधिकहरुले बताउदै आएका छन् भने ईन्धन डिपो आबश्यक रहेको बताएका छन् ।
आपुर्ति सचिब डाक्ट अर्याल आएको १७ महिना पछि
२०७६ माघ २३ गते बिहिबार ईन्धन डिपो स्थापनाका बारेमा स्थलगत अध्ययन गर्न आपुर्ति मन्त्रालयका सचिब डाक्टर बैकुण्ठ अर्याल नेतृत्वको उच्च अधिकारीको टोली टरीगाँउ एरपोर्टमा आएको हो । झण्डै १७ महिना पछि २०७८ असार १२ गते अपरान्ह् टरिगाउँ एयरपोर्टका लागि रिफिलिङ ट्याङ्की आइपुगेको छ । भारतहुँदै नेपालगञ्ज नाकाबाट ल्याइएको ट्याङ्की शनिबार बिहान तुलसीपुर बजारमा आइपुगेको हो ।
टरिगाउँ विमानस्थलका प्रमुख कैलाश शर्माका अनुसार रिफिलिङ ट्याङ्की र त्यससँग सम्बन्धित अन्य उपकरणहरू आइपुगेको छ ।
भारतको मुम्बईबाट ल्याइएको यो ट्याङ्की करीब एक डेढ महिना नेपालगञ्ज भन्सार नाकामै रोकिएको थियो ।
इन्धन डिपोका लागि तेल भण्डारण गर्न ठूलो ट्याङ्की र सम्बन्धित उपकरण आएकोले अब प्लेनमा इन्धन भर्न बाउजर लगायतका उपकरण आउन आवश्यक रहेको छ । हालसम्म दाङ एयरपोर्टमा प्लेनका लागि इन्धन रिफिलिङको सुबिधा थिएन ।
४५ सिट सम्मका प्लेन सञ्चालन गर्न सकिन्छ
पटक पटक टरिगाँउ हवाई मैदानको अध्ययनका लागि दाङ आईपुग्ने प्राबिधि टोलले छलफलका क्रममा वा सञ्चार माध्यमलाई भने अनुसार मौसम प्रतिकुल हुदा समेत अवतरण हुन सक्ने छ । भूगोलको हिसावले पनि टरिगाँउ हवाई मैदान ठिक छ । टरीगाँउ एरपोर्टको चार किल्ला अध्ययन गर्दा हवाई मैदानको बिस्तार,बिकास र सुरक्षाको दृष्टिकोणले दक्षिण, पूर्ब दक्षिण र पश्चिमको भूभाग ठिक छ । एरपोर्ट पश्चिमको भूभाग राप्ती राजमार्गको छेउ र बस्तीका कारण सम्भाबना कम हुन सक्ने अध्ययनका तत्कालिन अध्ययन टोलीले सुनाएका थिए ।
तीनै तहका सरकारको प्राथमिकतमा परेन टरिगाउनेपाल सरकारले टरिगाँउ एरपोर्टका लागि आर्थिक बर्ष २०७८/७९ का लागि बजेट विनियोजन नै गरेन । वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन सम्पन्न गरी दाङको नारायणपुरमा विमान स्थल निर्माण कार्य प्रारम्भ गरीने छ । आन्तरिक विमानस्थल तर्फ १ अर्व ३३ करोड रुपैया बजेट विनियोजन गरेको छ । तुलसीपुर स्थीत दाङ एरपोर्टका लागि स्तरोन्नती,नियमित हवाई सञ्चालन र अन्तराष्ट्रिय स्तरका पाईलट कोर्ष अध्ययन गर्न ,नीजि र सहकारीको सहयकार्यमा कार्य गर्न आवश्यक बजेट ब्यबस्था गरिएको छ भनिएको छ । गृह जिल्ला दाङ भएका नेपाल सरकारका पूर्ब सूचना तथा सञ्चारमन्त्री तथा हाल लुम्बिनी प्रदेशका मुख्यमन्त्री शंकर पोख्रेल नेतृत्वमा रहेको प्रदेश सरकार भने टरिगाँउ एरपोर्टका सन्र्दभमा मौन छ । लुम्बिनी प्रदेशले प्रस्तुत गरेको बजेट बक्तब्यमा हवाई यातायातका लागि कुनैपनि शिर्षक राखिएको छैन ।
नियमित विमान सेवाले आन्तरिक पर्यटनदाङ बाट नियमित हवाई सेवा संचालन हुनुपर्छ । हवाई सेवा बर्तमान र भबिष्यको आवश्यकता पनि हो । हवाई सेवालाई आमनागरिकले सहजरूपमा उपयोग गर्न सक्ने स्तरको हुनु पर्छ । यदि त्यसो हुन सके आन्तरिक पर्यटनको बिकास हुन्छ । पर्यटन प्रबर्द्धन हुन सके आर्थिक समृद्धिको ढोका खुल्न थप टेवा पुग्ने छ । होटल तथा रेस्टुरेन्ट संचालन हुने छ्न । अन्य ब्यापार ब्यबसायमा कारोबारमा वृद्धि हुने छ ।
मिश्रीत प्रतिक्रिया
टरिगाँउ एरपोर्टका लागि ३ तहका सरकारबाट प्राथमिकतामा परेन । यसकारण पश्चिम दाङबासीले सरकारले उपेक्षा गरेको भनेका छन् । तर नारायणपुरमा आन्तरिक विमान स्थल निर्माण शुरु गर्न नेपाल सरकारले बजेट समेत बिनियोजन गरेको सन्र्दभमा भने पूबी दाङबासी( घोराही क्षेत्र) हर्षित भएका छन् । सामाजिक सञ्जाल,अनौपचारिक कार्यक्रम वा अन्य औपचारिक कार्यक्रममा यस बिषयमा क्रियाप्रतिक्रिया सुन्ने र देख्ने गरीएको छ । दाङमा हवाई सेवाको आवश्यकता भने छ । दाङबाट नियमित हवाई सेवा सञ्चालन हुन गए छिमेकी जिल्ला सल्यान,पुर्बी रुकुम, रोल्पा, प्युठान, बाँके जिल्लाको पूर्बी क्षेत्र नागरिकका लागि बर्दान साबित हुने थियो ।