भीमसेन थापा गाउँपालिका–६ गोरखा स्थायी घर भई तारकेश्वर नगरपालिका–२, पदमसालमा बस्दै आएका एकै परिवारका चार जना सोमबार बिहान घरैमा मृत भेटिए ।
बिहान परिवारका कोही पनि बाहिर ननिस्केको र घरमा भित्रबाट चुकुल लगाएको पाइएपछि छिमेकीले प्रहरीलाई खबर गरे । प्रहरी ढोका फोडेर भित्र जाँदा ४१ वर्षीय दिनेश पाण्डे, उनकी पत्नी ३९ वर्षीया सुनीता, १३ वर्षकी छोरी आशिका र ८ वर्षीय छोरा आशिकको शव बीभत्स अवस्थामा भेटियो ।
घटनास्थलमा फेला परेको सुसाइड नोटमा दिनेशले ‘श्रीमती र छोराछोरीको हत्या गरेर आफूले आत्महत्या गर्न बाध्य भएको’ उल्लेख गरेका छन् । १२ वर्ष कुवेत बसेर केही वर्षअघि मात्रै फर्किएका दिनेश र श्रीमती सुनीताको केही वर्षयता पारिवारिक सम्बन्ध राम्रो नभएको र त्यसबाटै उत्पन्न विवादले बीभत्स हत्याको रूप लिएको प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा खुलेको छ । सुसाइड नोटमा दिनेशले पत्नीसँग सम्बन्ध बिग्रिएको, माइती पक्षसँग मिलेर सम्पत्ति हडप्न खोजेको, आफूलाई घरेलु हिंसाको आरोपमा प्रहरीमा थुनाएको लगायत विषय उल्लेख गरेको अनुसन्धानमा संलग्न एक प्रहरीले बताए । उनले छोराछोरीलाई एक्लै राख्न नसकेर सँगै लानुपरेको उल्लेख गरेका छन् । अनुसन्धानमा संलग्न एक प्रहरीका अनुसार छोराछोरी र श्रीमतीलाई मार्न दिनेशले पेट, छाती र टाउकामा धारिलो हतियार प्रहार गरेका छन् ।
प्रहरीका अनुसार पारिवारिक विवाद तीन पटक बालाजु प्रहरी र एक पटक महाराजगन्ज वृत्तसम्म पुगेको थियो । पछिल्लो पटक दिनेशले आफू बस्दै आएको घर पत्नीलाई थाहै नदिई बिक्रीको प्रयास गरेका थिए तर घर सुनीताका नाममा रहेको र उनले बेच्न नमानेपछि झनै विवाद बढेको थियो । मृतक सुनीता ‘सिजनल काम’ का लागि बेलायत जान भिसासमेत लगाएर बसेकी थिइन् । त्यसअघि छोराछोरीलाई माइतीको जिम्मा लगाउनेबारे कुराकानी भइरहेका बेला दिनेशले पत्नी र दुई छोराछोरीको बीभत्स हत्या गरेर आफैंले आत्महत्याको बाटो रोजेका हुन् ।
काठमाडौं प्रहरी प्रवक्ता एसपी दिनेश मैनालीले प्रारम्भिक अनुसन्धानमा दिनेशले श्रीमती र दुई छोराछोरीको हत्या गरेर आत्महत्या गरेको हुन सक्ने देखाएको तर पोस्टमार्टम रिपोर्ट र प्रहरीको विस्तृत अनुसन्धानपछि मात्रै घटना कोबाट र कसरी भयो भन्ने यकिन हुने बताए । काठमाडौं प्रहरी प्रवक्ता मैनालीका अनुसार मृतक चारै जनाको शव पोस्टमार्टमका लागि त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगन्ज लगिएको छ ।
त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा कार्यरत फरेन्सिक विज्ञ डा. गोपाल चौधरीले दिनेशले परिवारका तीन जनाको हत्या गरेर आत्महत्या गरेको प्रारम्भिक जाँचमा देखिएको बताए । चौधरी सोमबार घटनास्थल पुगेका थिए । ‘घटनास्थलको अवस्था र सुसाइट नोट विश्लेषण गर्दा छोराछोरी र श्रीमतीको हत्यापछि दिनेश आफैंले आत्महत्या गरेको देखिन्छ, स्थलगत मुचुल्का र शवको अवस्थाले पनि त्यही देखाउँछ,’ चौधरीले भने, ‘बाँकी विषय पोस्टमार्टम रिपोर्टबाट आउला ।’
पारिवारिक बेमेल र झगडा अनि सम्पत्तिसँग जोडिएको यो बीभत्स घटनाले श्रीमान्–श्रीमतीको विवाद व्यवस्थापन र समाधान नहुँदा मानिसलाई कतिसम्म क्रूर अपराधको बाटोमा पुर्याउँछ भन्ने देखाएको एक अनुसन्धान अधिकृतले बताए । काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयका एसपी कृष्ण कोइरालाले पारिवारिक विवाद/बेमेल, आर्थिक अभाव, सम्पत्ति बाँडफाँट, आवेग र प्रतिशोध अनि आपसी अविश्वास आत्महत्याका कारण रहने गरेको बताए । तारकेश्वर घटना पनि पारिवारिक बेमेल, सम्पत्ति, आपसी अविश्वास र त्यसले निम्त्याएका अरू कारणबाट भएको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा देखिएको उनको भनाइ छ ।
प्रहरी प्रधान कार्यालयका अनुसार पछिल्लो ५ वर्षमा ३१ हजारभन्दा बढीले आत्महत्या गरेका छन् । यसमध्ये कतिले परिवार तथा नातागोताको हत्या गरी आत्महत्या गरेको देखिन्छ । आत्महत्यामा आर्थिक अभाव, सम्पत्ति विवाद, घरायसी कलह, परपुरुष/महिलासँगका सम्बन्ध, नैराश्य, प्रतिशोध, मानप्रतिष्ठामा आँचजस्ता कारण देखिने गरेको छ । मनोविद् गोपाल ढकालले आत्महत्या दिनानुदिन बढ्दै गएको र यसले समाजमा विकराल रूप लिएको बताए । ‘आत्महत्याको मूल कारण त मानसिक समस्या नै हो, ७०/८० प्रतिशत आत्महत्या मानसिक समस्याबाटै घटेको देखिन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘परिवार, नातागोता तथा साथीभाइ र चिनेजानेका बीच जति पनि आपसी कलह/बेमेल, मनमुटाव, आर्थिक अभाव, बेरोजगारी, व्यवसायमा नोक्सानी, अविश्वासजस्ता समस्या देखिन्छन्, त्यसबाट निम्तिने मानसिक समस्या नै हो, त्यसबाटै मानिसमा प्रतिशोध, आवेग, उत्तेजना हुँदै दिमागमा योजनाबद्ध रूपमा आपराधिक सोधको विकास हुने हो, हत्या र आत्महत्याका घटना पनि यसकै परिणाम हो ।’
२०७७ भदौ २३ मा भक्तपुरको मध्यपुर थिमि नगरपालिका–९, निकोसेराका ३६ वर्षीय सुदीप अधिकारीले पत्नी ३४ वर्षीया सम्झना र छोरा १५ वर्षीय सुशान्तको हत्या गरी आत्महत्या गरेका थिए । उनले घरमा पालेको कुकुर पनि मारेर आत्महत्या गरेको प्रहरी अनुसन्धानबाट खुल्यो । आर्थिक अवस्था बिग्रिँदै गएपछि पारिवारिक तनावमा रहेका सुदीपले त्यही कारणबाट सिर्जित तनाव व्यवस्थापन नगर्दा परिवारका सदस्यको हत्या गरी आत्महत्या गरेको खुलेको थियो ।
२०७६ माघ २७ मा पूर्वसचिव अर्जुन कार्कीकी पत्नी मुना ललितपुरको सानेपास्थित निवासमा मृत भेटिइन् । घाँटीमा डोरीले बाँधेर टाउकोमा चोट लागेको अवस्थामा भेटिएकी कार्कीको अस्पताल पुर्याउँदा चिकित्सकले मृत घोषणा गरेका थिए । घरमा काम गर्ने दाङ (लमही) का विजय चौधरी झुन्डिएको अवस्थामा मृत फेला परेका थिए । प्रहरीले मुनाको हत्या विजयले गरेको र पछि उनले आत्महत्या गरेको निष्कर्ष निकालेको थियो ।
२०७७ पुस २४ गते राति काठमाडौंको टोखामा एक दम्पती मृत फेला परे । सुर्खेत पुर्ख्यौली घर भएका उमेश केसी ओछ्यानमा र पत्नी सदीक्षा नजिकै भर्याङमा झुन्डिएको अवस्थामा भेटिएका थिए । अनुसन्धानमा उमेशको हत्या गरी सदीक्षाले झुन्डिएर आत्महत्या गरेको प्रहरी आशंका रहे पनि आइफोन अनलक गरेर अनुसन्धान अघि बढाउन नसकेपछि घटनामा बाहिरी पक्षको संलग्नता खोजबिन नै भएन ।
२०७८ फागुनमा रामकोटमा एकै परिवारका चार जनाले आर्थिक अभावको कारण देखाएर विष सेवन गरी सामूहिक आत्महत्या प्रयास गरेका थिए । तीमध्ये एक जनाको मृत्यु भएको थियो । २०७८ असोज २२ मा धनुषाको नगराइन नगरपालिका–७ फूलगामाकी २४ वर्षीया गुडिया साहले २ छोरा ५ वर्षीय अभिषेक र ३ वर्षीय आदित्यको हत्यापछि आत्महत्या गरेकी थिइन् ।
यी घटनाले आत्महत्या र हत्यापछि आत्महत्याजस्ता जघन्य अपराधमा मानिस कसरी संलग्न हुँदै गएका छन् भन्ने देखाउँछ ।
आव २०७४/७५ देखि २०७८/७९ को ५ वर्षे विवरणमा हरेक वर्ष आत्महत्या गर्नेको संख्या बढ्दै गएको देखिन्छ । प्रहरीको ५ वर्षको तथ्यांकमा विष सेवन, आगोमा जलेर, झुन्डिएर, हाम फालेर, करेन्ट लगाएर, हातहतियार तथा औजार प्रयोग गरेर तथा नदी/खोला तथा पोखरीमा हाम फालेर आत्महत्या गरेको देखिन्छ । त्यसमध्ये झुन्डिएर र विष सेवन गरेर आत्महत्या गर्नेको संख्या ९८ प्रतिशतभन्दा बढी देखिन्छ । पछिल्लो ५ वर्षमा मात्रै आत्महत्या गरेर ज्यान गुमाउनेको संख्या ३१ हजार २ सय २१ पुगेको छ । आव २०७४/७५ मा ५ हजार ३ सय १७ जनाको आत्महत्याबाट ज्यान गएकामा आव २०७५/७६ मा करिब साढे ४ सय बढी अर्थात् ५ हजार ७ सय ५४ ले ज्यान गुमाएको देखिन्छ । आव २०७६/७७ मा आत्महत्याको संख्या बढेर ६ हजार २ सय ४१ पुगेकामा आव २०७७/७८ मा ७ हजार १ सय १७ र आव २०७८/७९ मा ६ हजार ७ सय ९२ जनाको आत्महत्याबाट मृत्यु भएको देखिन्छ ।
मनोविद् ढकाल समस्या र चुनौतीको सामना गर्ने क्रममा झेल्नुपरेका कठिनाइले मानिसमा नैराश्य र आवेग/प्रतिशोधजन्य परिस्थिति उत्पन्न हुने बताउँछन् । ‘जसले आवेग र उत्तेजनाको सहज व्यवस्थापन गर्न सक्तैन, ऊबाट हो अकल्पनीय अवस्था आउने, जस्तो आवेग र उत्तेजनाले मानिसको विवेक गुम्छ, विवेक गुमेपछि संयम हराउँछ, धैर्य र संयम हरायो भने त्यसको नतिजा भनेको अपराध नै हो,’ उनी भन्छन्, ‘यस्तै बेला हत्या, आत्महत्या, बलात्कार, कुटपिटजस्ता घटना हुने गरेको देखिन्छ ।’ हरेक दिनजसो सामूहिक र एकल आत्महत्याका घटना घटिरहेका र यस्ता अपराध हुन नदिन सम्बन्धित व्यक्ति नै बढी संवेदनशील हुनुपर्ने उनको भनाइ छ ।
साभार: कान्तिपुर दैनिक बाट